Ang paghinto sa gilid ng kalsada

Sa bandang tanghali, kumikislap ang init sa aspalto at halos kumulo ang hangin sa kahabaan ng main road. Dahan-dahang umusad ang tricycle ni Jun habang nakapila ang mga sasakyan at nag-uunahan ang busina. May pasahero sana siya na ihahatid sa palengke, pero nang kumaway ang pulis sa gilid ng kalsada, napilitan siyang huminto at ibaba ang silinyador.

Normal lang sana ang tanong. Normal lang sana ang tingin sa prangkisa, lisensya, at permit. Pero paglapit pa lang ng pulis, ramdam na ni Jun ang bigat ng tono. Hindi ito yung uri ng “Magandang araw po, boss, pa-check lang.” Ito yung uri ng boses na parang may hinahanap na butas para may mapag-initan.

“Colorum ka, boss.” Matigas na sabi ng pulis habang nakasandal sa sidecar. Tumingin si Jun sa kanya, gulat at napakunot-noo, dahil ilang taon na siyang nagmamaneho at araw-araw niyang dala ang mga papel. Nagkatinginan ang mga tao sa paligid. May mga tumigil na motorsiklo. May mga nagkumpulan na tinderong curious. May ilang pasahero sa likod ng pila ang sumilip na parang may aabangan na eksena.

Huminga si Jun nang malalim at piniling maging mahinahon. “Sir, may prangkisa po ako.” Malumanay niyang sagot habang inuunat ang kamay sa pouch na nakatago sa ilalim ng upuan. Ngunit bago pa niya mailabas ang dokumento, biglang tumaas ang boses ng pulis.

“Huwag mo akong bolahin.” Sabi ng pulis, sabay tingin sa clipboard niya. “Marami na akong nahuli rito.” Dumikit ang hiya sa balat ni Jun, hindi dahil may kasalanan siya, kundi dahil sa dami ng mata na nakatutok sa kanya na parang kriminal na.

Sa loob ng ilang segundo, parang tumigil ang oras. Lalo pang dumami ang nakikiusyoso. At sa likod ng lahat ng iyon, may isang tanong na sumulpot sa isip ni Jun. Bakit parang siguradong-sigurado ang pulis, gayong hindi pa niya nakikita ang permit.

Ang akusasyon at ang pumipilit na hiya

Pinababa si Jun sa tricycle na parang kailangan niyang patunayan ang sarili niya sa harap ng buong kalsada. Tumayo siya sa tabi ng sidecar, pinipigilan ang panginginig ng kamay, dahil alam niyang kapag nagpakita siya ng takot, lalo siyang pipigain. Ang pulis naman, palakad-lakad sa harap niya na parang nagpapakitang siya ang may hawak ng sitwasyon.

“May report kami na wala kayong prangkisa.” Sabi ng pulis. “At kahit sabihin mong meron, dapat naka-display.” Tumuro siya sa harap ng sidecar na parang naghahanap ng dahilan para masabing mali si Jun.

“Sir, naka-display po.” Sagot ni Jun. “Nasa loob po ng plastic cover.” Itinuro niya ang parte ng tricycle kung saan malinaw na nakalagay ang kopya, medyo kupas lang dahil sa araw at ulan.

Hindi tumingin ang pulis. Parang ayaw niyang makita. Parang mas gusto niyang manatili sa kwento niyang “colorum” para matapos sa direksyong gusto niya. May ilang tao sa crowd ang nagbulong. May nagsabi, “Baka may lagay yan.” May nagsabi, “Kawawa naman.” At may isa pang lalaki ang tumawa pa, na parang nakakatuwa ang nangyayari kahit buhay ni Jun ang nakasalalay.

“Sir, pasahero ko po yan.” Sabi ni Jun, sabay tingin sa babaeng nakaupo pa sa likod na halatang nag-aalala. “Nagmamadali po siya.” Nanginginig ang boses ng babae habang sumisingit, pero agad siyang sinita ng pulis.

“Ma’am, huwag kang makialam.” Sabi ng pulis. “Batas ito.” Umikot ang tingin ng pulis kay Jun. “Kapag colorum, impound ang unit.” Pagkasabi niya nun, parang may kumatok sa dibdib ni Jun. Impound ang unit. Ibig sabihin, wala siyang pasada. Ibig sabihin, wala siyang ulam. Ibig sabihin, may utang na naman.

“Sir, pakiusap po.” Sabi ni Jun, pilit pinapakalma ang boses. “Papakita ko po ang permit.” Kinuha niya ang pouch at inilabas ang isang malinaw na folder na puno ng papel. Kita sa kilos niya na hindi siya nagtatago, at hindi siya nag-iimbento.

Ngunit hindi pa rin bumaba ang init ng pulis. “Madali gumawa ng papel.” Sabi niya. “Madali mag-print.” Biglang may lumapit na isang lalaking taga-roon na kilala sa lugar. “Sir, yan si Jun, matagal na yan.” Sabi ng lalaki. “Hindi yan colorum.” Pero mas lalo lang tumigas ang pulis, na parang ayaw niyang mapahiya sa harap ng tao.

“Edi mas lalo.” Sabi ng pulis. “Mas matagal na siyang lumalabag.” Naramdaman ni Jun ang bigat ng kawalan ng boses. Kapag mahirap ka, kapag driver ka, kapag pawis ang puhunan mo, madali kang gawing mali kahit tama ka.

At sa sandaling iyon, bago pa tuluyang kunin ng pulis ang susi at ipahila ang tricycle, naisip ni Jun ang isang detalye. May isang papel siyang hindi pa naipapakita. May permit siyang laging itinatago sa pinaka-loob, dahil ito ang pinaka-importante.

Ang permit na nagpa-iba ng lahat

Dahan-dahang hinugot ni Jun ang isang dokumento na bagong laminate at maayos ang pagkakaprint. Hawak niya ito gamit ang dalawang kamay, parang hawak niya ang huling chance para linisin ang pangalan niya. Inangat niya ito sa level ng mata ng pulis at sinabi ang linyang mahinahon pero matatag.

“Sir, ito po ang permit.” Sabi ni Jun. “Paki-check na lang po.”

Kinuha ng pulis ang papel na may pagmamataas pa sa unang galaw. Tiningnan niya ang itaas, binasa ang ilang linya, at nagsimulang magbago ang mukha niya. Yung kilay niyang nakaangat kanina sa yabang, unti-unting bumaba. Yung bibig niyang handang sumigaw, biglang napasara. Yung kamay niyang kanina’y parang gustong kumuha ng susi, biglang nanlamig.

Dahil sa permit, may isang pangalan na malinaw na nakalagay sa “registered owner.” Hindi pangalan ni Jun. Hindi pangalan ng kung sinong taga-roon. Kundi pangalan ng isang pulis.

At hindi lang basta pulis. Nakasulat ang ranggo. Nakasulat ang assignment. Nakasulat ang detalye na hindi mo basta-basta ilalagay kung peke lang.

“Lt. Col. Adrian Cruz.” Mahinang bulong ng pulis habang binabasa. “PNP…” Napalunok siya. Saglit siyang tumingin kay Jun, tapos tumingin sa crowd, na parang biglang gusto niyang maglaho.

Hindi pa rin nagsalita si Jun. Hindi siya nagyabang. Hindi siya ngumisi. Tinitigan lang niya ang pulis, dahil alam niyang hindi dapat kailanganin ng “pangalan” para maging tama ang trato sa kanya. Pero naroon na ang katotohanan, nakaprint sa papel, at hindi na ito kayang baluktutin.

“Saan mo nakuha ‘to.” Tanong ng pulis, mas mababa na ang tono.

“Sir, yan po ang may-ari ng unit.” Sagot ni Jun. “Naka-boundary lang po ako.” Dahan-dahan niyang idinagdag, “At lagi po akong may kopya ng permit kasi alam ko pong maraming nag-iinitan sa daan.”

Sa likod, may huminga nang malakas na parang napahinga. May ilang napangiti na parang nakakita ng hustisya. At may iba namang biglang umatras, lalo na yung mga kanina ay mabilis humusga. Tahimik ang pulis sa loob ng ilang segundo, pero halatang nag-iisip siya ng pwedeng lusot.

“Hindi ibig sabihin niyan, ligtas ka na.” Bigla niyang sabi, pilit ibinabalik ang tigas. “Baka ninakaw mo yan.” Ngunit sa mismong pagsabi niya nun, parang lalo siyang nagmukhang desperado, dahil ang dokumento ay may seal at may mga detalye na hindi basta ginagaya.

Doon na lumapit ang isa pang pulis, mas senior ang kilos, mas maayos ang tindig. Tinanong niya kung bakit natatagalan ang lane at bakit nagkakagulo. Inabot ng unang pulis ang permit na parang mainit na bagay.

“Sir…” Sabi niya sa senior. “May permit.” Tapos mahina niyang idinugtong, “Sa kay Lt. Col. Cruz.”

Biglang nagbago ang ekspresyon ng senior officer. Hindi siya nagulat na parang hindi naniwala. Nagulat siya na parang alam niya agad kung sino ang tinutukoy. Tumingin siya kay Jun at tinanong nang diretso.

“Ikaw si Jun.” Tanong ng senior officer.

“Opo, sir.” Sagot ni Jun, mas lalo pang kabado.

Tumango ang senior officer, tapos tumingin sa unang pulis. “Ano ang ginawa mo.” Tanong niya, kalmado pero may bigat. “Bakit mo sinabing colorum nang hindi mo muna chineck ang papeles.”

Hindi agad makasagot ang unang pulis. At sa katahimikang iyon, mas lalong narinig ang bulungan ng tao. Mas lalong naging malinaw kung sino ang may mali.

Ibinigay ng senior officer ang permit kay Jun. “Pasensya na, boss.” Sabi niya. “Mukhang hindi nasunod ang tamang proseso.” Tapos humarap siya sa unang pulis at sinabing, “Sa opisina tayo mamaya.”

Doon tuluyang bumigay ang yabang ng unang pulis. Hindi pa rin siya humingi ng tawad nang maayos, pero kita sa mukha niya ang hiya. Hindi dahil naawa siya kay Jun, kundi dahil lumabas ang pangalan ng may-ari.

At doon pumasok ang tunay na twist na hindi inaasahan ng crowd. Dumating ang isang sasakyan at bumaba ang isang lalaking naka-civilian, pero halatang pulis sa tindig at paraan ng pagsalita. Lumapit siya sa checkpoint, tumingin sa permit, at pagkatapos ay tumingin kay Jun.

“Okay ka lang.” Tanong niya kay Jun.

“Opo, sir.” Sagot ni Jun.

Lumingon ang lalaki sa unang pulis at isang linya lang ang sinabi niya, pero sapat para tumahimik ang buong kalsada. “Hindi ko unit ang mahalaga dito.” Sabi niya. “Ang mahalaga, bakit mo pinapahiya ang tao nang wala ka pang ebidensya.”

Nanlaki ang mata ng ilang tao. May napabuntong-hininga. May napanganga. Dahil ang may-ari ng tricycle, pulis nga. Pero hindi siya dumating para ipagyabang. Dumating siya para itama ang mali.

Ang aral na hindi dapat nakadepende sa pangalan

Umandar ulit ang kalsada matapos ang ilang minuto. Bumalik ang busina. Umusad ang pila. Unti-unting nagkawatak-watak ang crowd na parang walang nangyari, pero si Jun, ramdam pa rin ang panginginig sa tuhod niya habang umaakyat sa upuan ng driver. Nandoon pa rin ang hiya, hindi dahil may kasalanan siya, kundi dahil naranasan niyang gawing palabas ang buhay niya sa harap ng mga tao.

Bago siya paalisin, lumapit ang senior officer at kinausap siya nang maayos. Sinabi niyang kung may checkpoint man, dapat respetado ang driver, at dapat ang proseso ang masunod. Sinabi rin niyang pwede siyang maghain ng reklamo kung gusto niya, dahil mali ang ginawa sa kanya.

Tumango si Jun, pero hindi siya agad nagsalita. Sa totoo lang, gusto niyang sumigaw. Gusto niyang sabihin na hindi niya kailangan ng permit ng pulis para igalang. Gusto niyang sabihin na kung ibang driver iyon na walang kilalang pangalan, baka impound na ang unit at gutom na ang pamilya. Ngunit pinili niyang huminga nang malalim at magsalita nang simple.

“Sir, sana po wag na maulit sa iba.” Sabi ni Jun. “Kasi kami po, isang araw lang na mawalan ng pasada, malaking bagay na.”

Tumango ang senior officer. “Tama ka.” Sabi niya. “At salamat dahil kalmado ka. Hindi lahat may lakas ng loob magpaliwanag sa gitna ng ganyan.”

Pag-uwi ni Jun, hindi siya naging masaya na parang nanalo. Ang naramdaman niya ay pagod na may halong ginhawa. Ginhawa dahil nakaligtas siya sa impound. Pagod dahil naalala niyang sa isang maling akusasyon, pwedeng masira ang araw, pwedeng masira ang kita, at pwedeng masira ang dignidad.

At doon niya nakuha ang pinakamatinding aral. Ang respeto ay hindi dapat lumalabas lang kapag may “pulis din pala ang may-ari.” Ang respeto ay dapat ibinibigay kahit ordinaryong driver ka, kahit pawis ang puhunan mo, kahit walang ranggo ang pangalan mo.

Moral lesson: Huwag humusga at huwag manindak nang walang ebidensya, dahil ang kapangyarihan ay hindi lisensya para mang-api. Kapag may proseso, sundin ito, dahil ang dignidad ng tao ay hindi dapat ginagawang presyo ng checkpoint. Kung may napulot kang aral sa kwentong ito, i-share mo ito sa iba sa pamamagitan ng pag-click ng share button, para mas maraming tao ang maalala na ang hustisya ay para sa lahat, hindi lang para sa may pangalan.