HINDI MAKAPANIWALA ANG ISANG MAGSASAKA NANG ANG KANYANG KALABAW AY TUMANGGING PUMASOK SA KULUNGAN AT PAULIT-ULIT NA HUMIHILA SA KANYANG DAMIT, NGUNIT ILANG MINUTO LANG AY NALAMAN NIYA ANG DAHILAN!

EPISODE 1

“Tama na, Sinta! Bakit ayaw mong pumasok?” sigaw ni Mang Nestor habang pilit na inaakay ang kalabaw sa kulungan. Sa halip na sumunod, kumapit ang hayop sa manggas ng kanyang pulang damit at hinila siya palayo sa bakod. Mula sa may putikan, may narinig siyang mahinang lagutok ng kawayan na hindi niya maipaliwanag sa sarili niya.

Sa isang baryo sa Leyte, kilala ang limampung taong gulang na si Nestor bilang masipag na magsasakang hindi umaalis sa bukid kahit masama ang panahon. Tatlong taon nang wala ang asawa niyang si Mila, kaya siya na lamang ang nag-aalaga sa siyam na taong gulang nilang anak na si Iking. Si Sinta, ang matandang kalabaw, ang huling alagang magkasama nilang pinalaki ni Mila.

Nitong mga nakaraang linggo, halos walang naani si Nestor dahil sa sunod-sunod na pag-ulan. Lumaki ang utang niya sa binhi at pataba, at kinabukasan ay darating ang taong bibili kay Sinta. Masakit iyon sa kanya, ngunit kailangan niyang mabayaran ang mga pinagkakautangan at maipagpatuloy ang pag-aaral ni Iking.

Narinig ng bata ang kanilang usapan noong nakaraang gabi. Mula noon ay hindi na ito umiimik kapag tinatawag sa hapunan. Kaninang hapon, nagpaalam si Iking na pupunta sa bahay ng kanyang kaklase, ngunit hindi pa ito nakakauwi.

Muling humila si Sinta. Napunit ang manggas ni Nestor, at halos matumba siya sa madulas na lupa. Nagsilapitan ang tatlong kapitbahay upang tulungan siyang ipasok ang kalabaw.

“Baka natatakot lang sa kulog,” sabi ni Mang Otep.

Ngunit biglang bumaling si Sinta sa isang bahagi ng bakod na bahagyang nakalubog sa putik. Sumungay ito sa kawayan at malakas na umungal.

“Sandali!” sigaw ni Nestor nang makita ang isang maliit na kamay sa ilalim ng nabuwal na bakod.

Pagkatapos, may nanggaling na mahinang boses mula sa putikan.

“Tay… huwag po kayong lalapit. Gumuguho ang lupa sa ilalim ninyo.”

EPISODE 2

Napatigil si Nestor. Sa ilalim ng magkakapatong na kawayan, nakita niya ang mukha ni Iking, natatakpan ng putik. Nakaipit ang kaliwang paa ng bata sa pagitan ng isang poste at ugat. Ilang hakbang na lamang ang layo ng kanyang anak, ngunit bawat paggalaw ng lupa ay nakakabahala.

“Anak, nandito si Tatay. Huwag kang pipilit tumayo,” sabi niya, pinatatatag ang boses.

Agad lumapit si Mang Otep, ngunit pinigilan siya ni Nestor. May tubig na sumisingaw mula sa ilalim ng bakod. Napansin nilang ang dating matibay na pilapil ay may butas sa ilalim, bunga ng pagragasa ng tubig sa lumang kanal.

“Kapag sabay tayong tumapak diyan, baka tuluyang bumagsak,” sabi ng kapitbahay.

Pinakuha nila ng mahabang tabla at lubid ang dalawa pang lalaki. Ang isa ay tumawag sa mga responder ng barangay. Habang naghihintay, nanatili si Sinta sa tabi ni Nestor kahit umuulan.

“Paano ka napunta riyan, Iking?” tanong ng ama.

“Kanina po, nakita kong lumulubog ang poste. Natakot akong baka mahulog si Sinta kapag pinasok ninyo siya. Kumuha po ako ng kawayan para harangan ang daan. Pero bumigay ang lupa.”

Tumitig si Nestor sa anak. Kaya pala may bagong kawayan sa tapat ng kulungan. Akala niya kanina ay tinangay lamang iyon ng baha.

“Bakit hindi ka sumigaw?”

“Sumigaw po ako. Pero malakas ang ulan. Si Sinta lang po ang lumapit.”

Naramdaman ni Nestor ang bigat sa kanyang dibdib. Ang akala niyang matigas ang ulo na kalabaw ay matagal nang nagbababala. At ang kanyang anak, sa halip na maglaro, ay nagpunta roon para iligtas ang alagang balak na niyang ipagbili.

Pagdating ng mga responder, maingat nilang inilatag ang tabla sa matibay na bahagi ng lupa at ginamit ang lubid upang hindi madulas. Isa sa kanila ang gumapang papunta kay Iking habang inaalalayan ng iba ang poste. Makalipas ang ilang minuto, nailabas nila ang bata. Namamaga ang kanyang paa at may sugat sa tuhod, ngunit nakakausap pa siya nang maayos.

Nang maihatid sa health center, sinabi ng doktor na kailangan ng pahinga at pagsusuri ang paa ni Iking, ngunit walang nakitang malubhang pinsala. Hindi bumitaw si Nestor sa kamay ng anak habang nililinis ang mga sugat nito.

“Tay, galit po ba kayo?” tanong nito.

“Bakit ako magagalit?”

“Dahil po sinubukan kong ayusin ang bakod. Akala ko kung maayos ang kulungan, hindi na natin kailangang ibenta si Sinta.”

Napayuko si Nestor. Hindi niya naisip na ang usapan nila tungkol sa utang ay naging mabigat na takot para sa batang dapat ay inaalala lamang ang eskuwela at paglalaro.

“Anak, responsibilidad kong humanap ng paraan. Hindi mo kailangang ilagay sa panganib ang sarili mo para tulungan ako.”

“Pero regalo po ni Nanay si Sinta sa atin,” sagot ni Iking. “Sabi niya noon, kapag malungkot tayo, kausapin lang natin siya.”

Doon naalala ni Nestor ang asawa niyang nag-aabot ng isang dakot na damo kay Iking habang nakasakay ang bata sa likod ni Sinta. Noon ay lima pa lamang ang anak nila. Sa alaala niya, narinig niyang muli ang mahinang tawa ni Mila.

Kinabukasan, dumating ang bibili ng kalabaw. Kinausap siya ni Nestor nang maayos at ipinaliwanag ang nangyari. Humingi siya ng panahon upang makahanap ng ibang paraan sa pagbabayad ng utang. Hindi siya nagkunwaring wala na silang problema; alam niyang kailangan pa rin niyang harapin ang mga bayarin.

Tinulungan siya ni Mang Otep na makipag-usap sa samahan ng mga magsasaka tungkol sa pagpapaliban ng hulog at pagkukumpuni ng sirang pilapil. Nagbigay rin ng kawayan at oras sa paggawa ang mga kapitbahay, matapos malaman kung paano muntik maaksidente si Iking.

Makalipas ang dalawang linggo, nakaupo ang bata sa may bintana, nakasuporta pa ang kanyang paa. Sa labas, tahimik na nanginginain si Sinta sa ligtas na bahagi ng bakuran. Lumapit si Nestor dala ang isang maliit na mangkok ng lugaw.

“Tay, naibenta na po ba natin siya?”

“Hindi pa, anak. May bagong kasunduan tayo sa utang. Susubukan nating makabangon nang magkakasama.”

Mahinang ngumiti si Iking at sumandal sa balikat ng ama. Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang tag-ulan, hindi na lamang pagkatalo sa ani ang nakikita ni Nestor sa kanilang bukid. Nandoon ang nabagong bakod, mga kamay ng kapitbahay na tumulong, at ang kalabaw na minsang humila sa kanyang damit upang ituro ang anak niyang halos mawala sa kanya.