“Nanay, 78 ka na, pero ang bilis mo pa ring maglakad ha,” biro ni Rommel habang sabay silang pababa ng jeep.
Si Nanay Linda, naka-sumbrero, hawak ang bayong pero deretsong-deretso pa rin ang likod.
Hindi siya malaking tao, hindi siya mayaman, hindi siya naka-damit pang-gym. Pero kung titingnan mo ang kilos niya, parang malayong-malayo sa iniisip mong “matanda na.”
Pag-uwi nila, siya pa ang:
- nag-akyat ng kaunting gulay,
- naghaplos ng plantsa sa damit ng apo,
- nagdilig ng halaman,
- at nakipag-video call sa kapatid sa probinsya.
Sabi ng kapitbahay:
“Grabe ’yang Nanay mo, Rommel. 78 na ’yan ha. Pero kilos 50 lang. ’Pag umabot ’yan ng 100, hindi na ako magtataka.”
At doon siya napaisip.
“Kaya ko pa kaya ’to pag 70 ako? O baka ngayon pa lang, talo na ako ni Mama?”
Kung ikaw ay 65–80 na ngayon at kaya mo pang gawin ang mga susunod na bagay, tandaan mo ’to:
Bihira ka na. Ibig sabihin, may hawak kang mga senyales na kaya pang humaba ng malaki ang buhay mo — posibleng umabot pa ng 90, 95, o kahit 100.
Hindi ito garantiya, siyempre. Pero kung nagagawa mo pa ang mga ito, sobrang ganda ng simula mo.
1. Nakakabangon Ka sa Upuan Nang Hindi Humahawak sa Sandalan o Tuhod
Subukan mo ngayon:
Umupo sa matibay na upuan.
Ilapat ang paa sa sahig.
Tapos… tumayo nang hindi hinahawakan ang tuhod, gilid, o sandalan.
Kung kaya mo pa ito nang walang hilo at hindi hingal, malaking bagay ’yan.
Ibig sabihin:
- may lakas pa ang hitang at puwit (thigh at glutes),
- kaya pa ng balanse mo,
- at maayos pa ang koordinasyon mo.
Ito ang mga muscle na kailangan para:
- hindi madaling matumba,
- kaya pang umakyat ng hagdan,
- kaya pang maglakad nang malayo-layo.
Ang mga senior na kaya pa ’to nang maayos, mas mababa ang tsansang maging “bedridden” agad. Mas mahaba ang panahong kaya nilang alagaan ang sarili, at mas mataas ang tsansa nilang umabot ng matagal na edad nang hindi nakahiga lang.
2. Kaya Mo Pang Maglakad Nang 10–20 Minuto Nang Hindi Parang Wasak ang Dibdib
Hindi kailangang mabilis.
Hindi kailangang pang-marathon.
Ang mahalaga: kaya mong maglakad nang tuloy-tuloy nang 10–20 minuto sa diretsong daan nang hindi:
- hinihika,
- sobrang hinihingal,
- sumasakit ang dibdib,
- sumasakit agad ang binti.
Kung kaya mo pa ’to, magandang senyales ito na:
- nakakapagtrabaho pa nang maayos ang puso,
- nakakapagbigay pa ng sapat na hangin ang baga,
- nakakakilos pa ang ugat at kalamnan sa paa.
Ito ang uri ng lakas na nakikita sa maraming umaabot ng 90+ na edad: hindi sobrang bilis, pero consistent na galaw araw-araw.
3. Nakakabalanse Ka Pa sa Isang Paa (Kahit 5–10 Segundo Lang)
Subukan mo ulit, pero sa ligtas na lugar — may mesa o pader na puwede mong saluhin kung sakali.
- Tumayo nang tuwid.
- Hawak muna sa pader.
- Pag handa ka na, dahan-dahang itaas ang isang paa (parang flamingo).
- Tanggalin ang kamay sa pader at subukang tumayo ng 5–10 segundo.
Kung kaya mo pa ito (kahit hindi perfect, kahit medyo kumikewang), dakilang balita ’yan.
Ang balanse ay kombinasyon ng:
- utak,
- paningin,
- tenga (inner ear),
- kalamnan,
- at ugat.
Kung kaya mo pang mag-balanse, ibig sabihin buháy at gumagana pa ang maraming parte ng katawan mo nang sabay-sabay. At ang mga taong hindi madaling matumba, mas mababa ang tsansang maaksidente, mapilayan, o mabarahan ang buhay dahil sa bali.
4. May Lakas ka Pang Magbitbit ng Kaunting Bigat (Grocery, Galon, o Bata)
Isipin mo: Kaya mo pa bang:
- magbitbit ng isang galon ng tubig (kahit paunti-unti),
- magbuhat ng isang bag ng gulay galing palengke,
- o kargahin kahit sandali ang apo mo?
Ang tawag diyan ay functional strength — lakas na ginagamit sa totoong buhay, hindi lang sa gym.
Kung kaya mo pa:
- malaki ang tsansang kaya mo ring:
- magbukas at magsara ng pinto,
- magbuhat ng lutuan,
- maglipat ng upuan,
- mag-ayos ng kama.
Ang mga senior na may natitirang lakas sa braso at likod ay mas kayang mag-self-care. Hindi agad umaasa sa iba. At ang utak na alam na “kaya ko pa ’to” — mas lumalakas din ang loob, at minsan, pati pangangatawan.
5. Nakakakain Ka pa Nang Maayos, Walang Sobrang Sakal sa Pagnguya at Lulon
Simple lang pakinggan, pero malalim ang ibig sabihin.
Kung kaya mo pang:
- nguyain ang pagkain nang hindi sobrang sakit ang panga o ngipin,
- lumulon nang hindi nabibilaukan,
- ubusin ang isang plato ng normal na pagkain,
ibig sabihin:
- maayos pa ang ngipin at gilagid
- hindi gaanong grabe ang problema sa lalamunan at koordinasyon
- kaya mo pang magpasok ng tamang nutrisyon sa katawan
Maraming nag-iidad ang unti-unting humihina dahil:
- ayaw kumain kasi masakit ang ngipin,
- o laging lugaw lang kasi hirap lumulon.
Kung kaya mo pang kumain ng iba’t ibang pagkain (kanin, gulay, prutas, isda, karne) nang maayos, malaking plus sa habang-buhay mo ’yan.
6. Nakakaisip ka pa Nang Malinaw: Naalala Mo ang Usapan, Listahan, at Mukha ng Tao
Lakas lang ba ng katawan ang mahalaga? Hindi.
Kapag 65–80 ka na at kaya mo pang:
- maalala ang pinag-usapan kahapon,
- alalahanin ang gamot na iniinom mo at oras nito,
- kabisaduhin kahit 3–5 bagay na bibilhin sa palengke nang hindi tinitingnan ang papel,
- kilalanin ang mga mukha ng kamag-anak at kapitbahay,
ibig sabihin:
- gumagana pa nang maayos ang memorya at pag-iisip,
- maayos pa ang daloy ng dugo sa utak,
- at aktibo pa ang interest mo sa mundo.
Ang mga senior na patuloy na:
- nakikipag-usap,
- nagbabasa,
- nagdarasal,
- nagku-kuwento sa apo,
- nag-aaral ng bago (cellphone, video call, simpleng recipe),
ay kadalasang mas mabagal ang paghina ng isip. At ang malusog na isip ay madalas kasabay ng mas maayos na desisyon sa kalusugan — pagkain, gamot, galaw.
7. May Rason Ka Pa Araw-Araw Para Bumangon — May “Rason Mabuhay”
Ito ang pinakamadalas nakakalimutan, pero isa sa pinakamalakas na senyales na kaya mong umabot ng 90 o 100:
- May dahilan ka pa para ngumiti.
- May dahilan ka pa para mag-ayos, magbihis, gumalaw.
- May tao ka pang iniintindi — apo, anak, alagang halaman, mission sa simbahan, kapitbahay na tinutulungan mo.
Maraming pag-aaral ang nagpapakita na ang mga matatandang may:
- layunin sa buhay (purpose),
- social connection (kausap, kaibigan, pamilya),
- pananampalataya o paninindigan,
ay mas mahaba at mas maganda ang kalidad ng buhay.
Kung 65–80 ka na at:
- marunong ka pang tumawa,
- may mga kausap ka pa,
- marunong ka pang magpasalamat,
- may “gustong-gustong ginagawa” (paghahalaman, pagluluto, pangungulit sa apo, pag-awit sa choir),
mas malaki ang chance na hindi lang humahaba ang taon mo — puno rin sila ng laman, hindi lamang bilang.
Kung binasa mo ’to at napaisip ka:
“Ay, kaya ko pa pala ’to. At ito. At ito rin…”
Magandang balita ’yan.
Hindi ibig sabihin na garantisado na ang 100 — pero ibig sabihin, may mga parte ng katawan at buhay mo na bata pa ang tibok.
Kung may hindi ka na kayang gawin sa listahan, hindi rin ibig sabihing “tapos na ang laban.”
Puwede mo pa ring:
- palakasin ang kaya pang palakasin,
- ipacheck sa doktor kung alin ang puwedeng pagandahin,
- at unti-unting bumalik sa galaw at gawi na magtutulak sa’yo palayo sa kama, palapit sa mahaba at makabuluhang buhay.
Sa huli, ang tanong ay hindi lang:
“Hanggang kailan ako mabubuhay?”
Mas mahalagang tanong:
“Habang buhay pa ako, paano ako mabubuhay?”
At kung 65–80 ka na ngayon at nagagawa mo pa ang mga ’to…
Bihira ka na.
Ingatang mabuti ’yan — dahil dala-dala mo sa katawan mo ang mga senyales na puwede ka pang maging lolo o lola na pang-100, nakaupo sa upuan, nagkukuwento, at sinasabi sa apo:
“Alam mo, hindi ako umabot dito dahil sa swerte lang.
Araw-araw, pinili kong kumilos, magmahal, at alagaan ang sarili ko.”
