Episode 1: ang lola sa pintuan ng presinto
Tahimik na pumasok si lola ester sa presinto, bitbit ang lumang bag at isang gusot na sobre. Mabigat ang hakbang niya, hindi dahil sa edad, kundi dahil sa kaba. Nawala ang apo niyang si jairo matapos sunduin sa eskwela, at ang huling text ay “la, may susunod sakin.”
Sa desk, tatlong pulis ang nagkukuwentuhan at nagtatawanan. May isa pang civilian na nakaupo, halatang matagal nang naghihintay. Nang lumapit si lola ester, tumingala ang desk officer na parang abala.
“Ano po yun, nanay.”
“Magre-report sana ako,” mahina niyang sagot. “Nawala ang apo ko.”
Nagkatinginan ang mga pulis. Yung isa, napangisi. “Nawala o tumakas, ma’am.”
“Hindi po tumatakas ang apo ko,” sagot ni lola ester. “May dalang baon, may uniform, at may takot sa dilim.”
Tumawa ang isa pa. “Baka may boyfriend, ma’am.”
Parang pinisil ang dibdib ni lola ester, pero hindi siya pumalag. Inilabas niya ang papel, isang handwritten note ng guro at kopya ng id ng bata.
“Pakiusap, tingnan niyo po,” sabi niya. “Baka may humarang, baka may nanloko.”
Umiling ang desk officer na parang walang gana. “Ma’am, maraming ganyan. Umuwi na lang kayo. Baka bukas nandiyan na yan.”
Nanginginig ang kamay ni lola ester. “Sir, hindi ko kayang umuwi na lang. Mag-isa ako. Siya na lang ang kasama ko.”
May isang pulis sa likod na biglang humalakhak. “Ay, drama. Presinto to, hindi teleserye.”
Napayuko si lola ester, pero nakita niya sa pader ang lumang bulletin board na puno ng posters tungkol sa “bawal ang pang-aabuso” at “tulong para sa bata.” Parang nanunuya ang mga salita.
Lumapit ang isang babaeng naka-pulang t-shirt, halatang pagod at puyat. “Ma’am, ako po si dianne, nanay ni jairo,” sabi niya. “Tinatawagan ko po kayo kanina.”
“Anak,” bulong ni lola ester, at doon lang siya napaluha. “Hindi ko siya mahanap.”
Sumingit ang pulis na kanina pa tumatawa. “O ayan, dalawa na silang umiiyak. Ma’am, pirmahan niyo to, missing person. Tapos umuwi na kayo.”
“May maghahanap po ba,” tanong ni lola ester.
“Pag may oras,” sagot ng pulis, sabay tawa ulit.
Doon napahawak si lola ester sa dibdib niya, parang may bumabalik na alaala. Parang may tinig sa loob niya na nagsasabing huwag kang matakot, ester. Pero sa presinto na dapat ligtas, ngayon siya ang nakakaramdam ng hiya.
At sa gitna ng ingay ng halakhak, tumunog ang lumang telepono sa mesa.
Episode 2: ang papel na ayaw basahin
Hindi agad sinagot ang telepono. Patuloy pa rin ang tawanan habang pinapasulat si lola ester sa form na parang wala lang. Nanginginig ang ballpen sa kamay niya, at si dianne naman ay pilit na pinipigil ang hikbi.
“Complete name ng bata,” sabi ng desk officer, nakasimangot.
“Jairo santos,” sagot ni lola ester. “Ten years old. Grade four.”
“Address,” tanong ulit.
“Sitio maligaya,” sagot niya. “Sa likod ng lumang palengke.”
Napailing ang isang pulis. “Naku, ma’am, delikado diyan. Baka na-snatch.”
Parang sinampal si lola ester sa salita. “Kaya nga po andito ako.”
Tumawa yung pulis na kanina pa maingay. “Ma’am, kung gusto niyo mabilis, alam niyo na.”
“Anong alam ko na,” tanong ni dianne, matalim ang tingin.
“Wala,” sagot ng pulis, pero nakangisi pa rin.
Kinuha ni lola ester ang gusot na sobre. “Sir, may number po dito,” sabi niya. “May nakasulat na contact, baka puwedeng tawagan.”
Tinignan ng desk officer ang papel na parang marumi. “Ano to, ma’am. Saan galing.”
“Galing po sa dati,” sagot ni lola ester. “Hindi ko po ginagamit, pero ngayon kailangan ko.”
“Dati,” ulit ng pulis, sabay tawa. “Ano ka, artista.”
Napayuko si lola ester. “Hindi po.”
Gusto sanang sumigaw ni dianne, pero hinawakan ni lola ester ang kamay niya. “Anak, huminga ka,” bulong niya. “Wag tayong makipag-away. Apo ko ang importante.”
Tinawag ng isang pulis ang isa pang naka-duty. “Uy, pre, tingnan mo. Si nanay, may secret contact daw.”
May nagtawanan ulit. May nag-video pa sa cellphone, parang katuwaan ang takot ng mag-ina.
Lumapit si lola ester sa mesa at marahang sinabi, “Pakiusap po. Bata po yun. Kung may nangyari sa kanya, hindi ko kakayanin.”
Saglit na tumahimik ang desk officer, pero hindi dahil naawa. Kundi dahil tumunog ulit ang telepono, mas malakas ngayon, parang nagmamadali.
“Desk,” sagot niya sa wakas.
Ilang segundo lang, nag-iba ang mukha niya. Nawala ang ngisi. Tumayo siya bigla, tuwid ang likod.
“Opo, hepe,” sabi niya. “Opo, nandito po kami.”
Tumigil ang tawanan. Yung pulis na kanina pa maingay, biglang nagkunwaring may inaayos na papel.
“Sinong ‘kami’,” bulong ni dianne kay lola ester.
Hindi sumagot si lola ester. Nakatingin lang siya sa telepono, parang may hinihintay na tawag na matagal niyang iniiwasan.
Bumalik ang desk officer, namumutla. “Ma’am,” sabi niya, mas mahinahon. “Sandali lang po. Huwag po kayong aalis.”
“Bakit,” tanong ni dianne.
Lumunok ang desk officer. “May tatawag po ulit. Direkta po.”
At sa unang pagkakataon, naramdaman ni lola ester na may gumagalaw sa hangin. Parang may paparating na bagyo, hindi ng galit niya, kundi ng katotohanan.
Episode 3: “ma’am, kayo po pala yon.”
Nag-ring ulit ang telepono, at ngayon, hindi na nagbiro ang kahit sino. Halos lahat sa mesa ay nakatayo, parang may inspeksyon. Tinuro ng desk officer si lola ester. “Ma’am, kayo po ang hinahanap,” sabi niya, nanginginig ang boses.
Dahan-dahang lumapit si lola ester. “Hello,” mahinang sabi niya.
Isang malalim na boses ang sumagot. “Ma’am ester delos reyes po ba ito.”
Napapikit si lola ester. Parang bumalik ang bigat ng maraming taon. “Opo,” sagot niya.
“Ma’am, ako po si hepe luis,” sabi ng boses. “Pasensya na po. Hindi ko po alam na kayo yan.”
Nanlaki ang mata ng mga pulis. Yung kanina tumatawa, biglang napaupo. Si dianne naman ay napahawak sa bibig.
“Ma’am,” patuloy ng hepe, “kayo po yung nag-alaga sa amin noon, sa evacuation, nung bagyo. Kayo po yung naghanap sa mga batang nawawala, kahit wala kayong tulog.”
Tahimik si lola ester. Hindi niya alam kung paano sasagot.
“Ma’am,” dagdag ng hepe, “kayo rin po yung nanay ni sgt. marco delos reyes, tama po ba.”
Parang gumuho ang tuhod ni lola ester, pero pinigilan niya. “Oo,” sagot niya, halos bulong.
Si dianne ay napatingin sa kanya. “La,” mahina niyang sabi, “si papa marco.”
Tumulo ang luha ni lola ester. “Oo, anak.”
Sa kabilang linya, huminga nang malalim ang hepe. “Ma’am, yung anak niyo po, bayani po siya dito. Nasa pader ang pangalan niya. At hindi dapat kayo ginaganyan.”
Nagkatinginan ang mga pulis sa mesa. Yung desk officer, nagmamadaling kinuha ang logbook. Yung maingay na pulis, hindi makatingin kay lola ester.
“Ma’am,” sabi ng hepe, “saan po kayo ngayon.”
“Nandito po sa presinto,” sagot ni lola ester. “Nawala po ang apo ko. Si jairo.”
“Mag-stay lang po kayo diyan,” sabi ng hepe. “Papunta na po ako. At magpapadala po ako ng team ngayon din.”
Napatakip si dianne sa mukha. “Salamat po,” sabi niya, nanginginig.
Bumaba ang telepono, at biglang nag-iba ang presinto. May tumakbo para maghanda ng report. May nagbukas ng radio. May nagtanong ng details na kanina ayaw pakinggan.
“Ma’am,” sabi ng desk officer, halos nakayuko, “pasensya na po. Hindi po namin alam.”
Tumingin si lola ester sa kanya. “Kung hindi niyo alam, kaya niyo po akong pagtawanan,” mahina niyang sabi. “Paano po yung mga walang kilala.”
Walang nakasagot.
At sa gitna ng biglang katahimikan, si lola ester ay napaupo, hawak ang lumang bag, at ang isang tanong ang sumugat sa puso niya. Kung ganito ang trato sa kanya, paano pa kaya sa ibang nanay na nawalan ng anak.
Episode 4: ang pagdating ng hepe at ang paghahanap
Dumating si hepe luis na walang escort na ingay. Pagpasok niya, agad siyang tumigil sa gitna ng presinto, tumingin sa mga mesa, sa mga pulis, at sa mga matang umiwas.
“Nasaan si ma’am ester,” tanong niya, malamig ang boses.
Tumayo si dianne at itinuro si lola ester. Si lola ester ay dahan-dahang tumayo rin, pero halatang nanghihina.
Lumapit ang hepe, at sa harap ng lahat, siya ang unang yumuko. “Ma’am,” sabi niya, “pasensya na po.”
Naluha si lola ester. “Hepe, apo ko po,” sabi niya. “Yun lang po ang gusto ko.”
Tumango ang hepe. “Gagawin po natin lahat.”
Agad niyang tinawag ang duty investigator. “Activate child alert procedures,” utos niya. “Coordinate with barangay, school, at cctv ng paligid.”
Yung pulis na tumawa kanina ay biglang tumayo. “Hepe, ako po—”
Tinaas ng hepe ang kamay. “Mamaya ka. Unahin natin ang bata.”
Lumipas ang oras na parang isang mahabang gabi. May nag-check ng cctv sa terminal. May tumawag sa ospital. May nagtanong sa mga tricycle driver. Si dianne ay halos hindi makahinga sa kaba.
Si lola ester ay tahimik lang, pero napapansin ng hepe na nanginginig ang kamay niya. “Ma’am, uminom po kayo ng tubig,” sabi niya.
Umiling si lola ester. “Pag nakita ko na lang po si jairo.”
Bandang hapon, may tawag sa radio. “Hepe, may nakita kaming batang tugma sa description. Nasa lumang bodega sa gilid ng palengke. May dalawang lalaking kasama.”
Nanigas si dianne. “Diyos ko.”
“Lahat, move,” utos ng hepe.
Sumama si dianne, at gusto ring sumama ni lola ester. “Ma’am, delikado po,” sabi ng hepe.
Tumingin si lola ester sa kanya, matapang ang luha. “Hepe, anak ko po yung nawala noon sa baha para magligtas ng bata. Hindi niya ako pinigilan. Huwag mo akong pigilan ngayon.”
Tahimik ang hepe, at tumango siya. “Sige po, pero tabi lang kayo sa akin.”
Nang makarating sila sa bodega, naroon si jairo, nakaupo sa sulok, umiiyak, nanginginig. Pagkakita niya kay lola ester, napasigaw siya. “La.”
Tumakbo si lola ester, niyakap siya nang mahigpit. “Andito na ako,” bulong niya. “Andito na.”
Si dianne ay napaluhod sa lupa, umiiyak sa sobrang ginhawa.
Habang kinukulong ang mga suspek, tumingin ang hepe sa lola at apo. Parang may mas malalim na sugat siyang nakita, hindi lang pagkawala, kundi ang takot na matagal nang dala ng mga taong humihingi ng tulong.
Episode 5: ang paghingi ng tawad na matagal na
Pagbalik sa presinto, tahimik ang lahat. Hindi na ito yung presintong may tawa at pang-aasar. May mga matang nakayuko, may mga bibig na hindi makapagsalita.
Nasa upuan si jairo, nakabalot sa kumot, hawak ang kamay ni lola ester. Si dianne ay nag-aayos ng buhok ng anak niya, parang ayaw bitawan.
Tumayo si hepe luis sa gitna at hinarap ang mga tauhan niya. “Lahat ng tumawa, lahat ng nang-insulto, at lahat ng nanood lang, papasok sa admin investigation,” sabi niya. “Hindi ito biro.”
Yung pulis na maingay kanina ay nanginginig. “Hepe, pasensya na po.”
Tumingin ang hepe sa kanya. “Humingi ka ng tawad sa tao, hindi sa akin.”
Lumapit ang pulis kay lola ester, halatang nahihiya. “Ma’am, pasensya na po,” sabi niya, halos pabulong. “Hindi ko po naisip.”
Tumingin si lola ester sa kanya. “Yan ang problema,” sagot niya. “Hindi niyo iniisip. Kaya may mga nanay na umuuwi na luhaan, kahit dito sila humingi ng tulong.”
Napaiyak si dianne, hindi dahil sa galit, kundi dahil biglang naalala niya ang takot sa bawat oras na wala ang anak niya.
Lumapit ang hepe kay lola ester at naglabas ng maliit na kahon. “Ma’am,” sabi niya, “may gusto po akong ipakita.”
Binuksan niya ang kahon. Nandoon ang lumang badge ni sgt. marco, nakalinis, naka-frame, kasama ang maliit na sulat.
“Ma,” nakasulat sa sulat, “pag dumating yung araw na mapagod ka, tandaan mo, may mga batang mabubuhay dahil sa’yo.”
Napatakip si lola ester sa bibig. Tumulo ang luha niya nang hindi niya napigilan. “Anak ko,” bulong niya.
Lumapit si jairo at niyakap ang lola niya. “La, wag ka na umiyak,” sabi ng bata.
Humagulgol si lola ester, pero ngayon, hindi na siya nag-iisa. Nakita siya ng hepe, ng mga tao, at ng presintong minsang tumawa sa kanya.
“Ma’am,” sabi ng hepe, nangingilid ang luha, “kung buhay pa si sgt. marco, papagalitan niya kami. Kaya promise po, aayusin ko ‘to. Para sa inyo. Para sa kanya. Para sa lahat ng lola na walang kilala.”
Tumango si lola ester, pinipilit huminga. “Hepe,” mahina niyang sabi, “hindi ko kailangan ng special na trato. Gusto ko lang, pag may dumating na umiiyak dito, pakinggan niyo agad. Kasi minsan, isang oras lang ang pagitan ng buhay at pagkawala.”
Tahimik ang presinto.
At habang yakap ni lola ester si jairo, tumingala siya sa pader kung saan nakapaskil ang pangalan ng anak niyang bayani. Ngayon lang niya naramdaman na kahit masakit, may lugar pa rin ang dignidad.
At sa huli, sa presintong minsang nagtawa, ang tanging narinig na lang ay iyak ng isang lola na sa wakas, napakinggan.
