EPISODE 1: ANG MATANDANG LAGING NASA LIKOD NIYA
Maagang pumunta sa palengke si Ramon dala ang lumang backpack at listahan ng bibilhin para sa maliit niyang karinderya. Mula nang mamatay ang asawa niya dalawang taon na ang nakalipas, siya na lang ang mag-isang kumakayod para sa dalawa niyang anak. Sanay na siyang makipagsiksikan sa palengke, mamili ng gulay, tumawad sa isda, at magbitbit ng mabibigat na supot habang pilit itinatago ang pagod sa mukha.
Ngunit sa loob ng ilang linggo, may isang bagay na napapansin siya tuwing mamamalengke.
May isang matandang babae na laging nasa likuran niya.
Noong una, inakala niyang nagkataon lang. Baka pareho lang sila ng binibilhan ng gulay. Baka pareho lang ng ruta sa palengke. Ngunit habang tumatagal, napapansin niyang saan man siya lumiko—sa tindahan ng kamatis, sa puwesto ng manok, sa seksyon ng bigas—naroon ang matanda, hawak ang kupas na eco bag, tahimik, nakatingin lang sa kanya.
Hindi ito nagsasalita. Hindi rin lumalapit. Ngunit sapat ang presensya nito para manggulo sa isip ni Ramon.
“Kuya, parang may nakasunod sa’yo,” pabirong sabi ng tinderang suki niya.
Napalingon siya at muling nakita ang matanda. Payat ito, baluktot ang likod, at may panyo sa ulo. Nang magtama ang kanilang mga mata, mabilis itong umiwas ng tingin.
Doon nagsimulang mairita si Ramon.
Sa dami ng problema niya sa buhay, ayaw na niyang madagdagan pa ng kung sinong kahina-hinalang sumusunod sa kanya. Pumasok sa isip niya na baka magnanakaw ito, o may kasabwat na nagmamatyag sa laman ng bag niya. Ilang beses niya pang sinubukang bilisan ang lakad, ngunit parang laging may paraan ang matanda para muling mapunta sa likod niya.
Pagsapit ng hapon, habang papalabas na siya ng palengke, muling naramdaman ni Ramon ang pamilyar na tingin sa kanyang likuran. Huminto siya. Dahan-dahang humarap. At sa unang pagkakataon, nagpasya siyang tapusin na ang panggigigil na ilang araw nang kinikimkim sa dibdib niya.
EPISODE 2: ANG PAGSABOG NG GALIT SA GITNA NG PALENGKE
“Nanay, bakit ba ninyo ako sinusundan?”
Malakas ang boses ni Ramon kaya napalingon ang ilang mamimili at tindero. Natigilan ang matandang babae. Napahawak ito sa kupas nitong bag, parang batang nabigla sa mahigpit na tanong.
“Hindi po…” mahina nitong sagot, ngunit naputol agad nang muli itong pagsalitaan ni Ramon.
“Simula pa noong isang linggo, nakikita ko na kayo. Saan ako pumunta, nandoon kayo. Ano ba’ng kailangan ninyo? May balak ba kayong kunin sa akin? May kasabwat ba kayo?”
Lalong dumami ang usisero. Ang ilan ay nagbubulungan. Ang iba’y nakatingin sa matanda na parang may kasalanan nga ito.
Nanginig ang labi ng babae. Halatang naiiyak na siya, ngunit hindi pa rin siya kaagad sumagot. Sa halip, parang may pinipigilan siyang sabihin habang nakatitig kay Ramon na tila matagal nang may gustong kumpirmahin.
“Sumagot kayo,” diin ni Ramon, mas matalim na ngayon ang tono. “Wala akong panahong makipaglaro. Hirap na hirap ako sa buhay, tapos may susunod pa sa akin nang ganito?”
Sa mga salitang iyon, biglang tumulo ang luha ng matanda.
Tahimik ang palengke sa paligid nila. Maging ang mga tinderang sanay sa sigawan at tawaran ay napahinto.
Lumapit nang bahagya ang matanda at nanginginig na nagsalita, “Pasensya ka na, iho… hindi kita gustong takutin.”
Ngunit hindi pa rin humupa ang galit ni Ramon. Masyado nang mabigat ang laman ng dibdib niya—utang, matrikula ng anak, paupahan, at pagtayo mag-isa sa buhay. Kaya kahit may luha na sa harap niya, hindi niya agad nakita ang sakit na dala ng matanda.
“Kung wala kayong masamang balak, bakit hindi kayo dumiretso at magsalita?” halos pasigaw niyang sabi.
Humigpit ang hawak ng matanda sa bag.
Pagkatapos ay dahan-dahan niya iyong binuksan sa harap ni Ramon.
Sa isang iglap, namutla ang lalaki.
Dahil ang unang lumitaw mula sa loob ng lumang bag ay hindi pera, hindi patalim, at hindi kung anong kahina-hinalang gamit—
kundi isang lumang litrato ng isang batang lalaki na kamukhang-kamukha niya.
EPISODE 3: ANG LARAWANG NAGPABAGSAK SA KANYANG TUHOD
Parang biglang nawala ang ingay ng palengke sa pandinig ni Ramon.
Nakatitig lang siya sa litratong hawak ng matanda. Isang lumang, kupas, at bahagyang punit na larawan iyon ng batang mga pito o walong taong gulang. Payat, maitim, nakangiti nang bahagya, at may maliit na nunal sa kaliwang pisngi.
Ganoon na ganoon ang mukha niya noong bata pa siya.
Napaatras si Ramon. “Saan ninyo nakuha ‘yan?”
Napahikbi ang matanda bago sumagot. “Iho… dalawampu’t limang taon ko nang dala ‘yan.”
Mas lalo siyang natigilan.
Doon pa lamang nagsimulang magsalita nang buo ang babae. Ang pangalan daw nito ay Aling Seling. Marami nang taon ang lumipas mula nang mawalan siya ng sariling anak sa isang masikip na terminal noong araw ng pista. Mahirap lang sila noon. Isang iglap lang daw siyang nalingat habang bumibili ng tubig, at nang paglingon niya, wala na ang bata. Hinanap niya sa buong bayan, sa himpilan, sa simbahan, sa radyo, sa mga terminal, hanggang sa mga kalapit-probinsiya.
Wala.
Tanging ang litratong iyon ang natira sa kanya.
“Akala ng lahat, patay na ang isip ko,” umiiyak na sabi ng matanda. “Pero hindi ko tinigilan. Kahit tumanda na ako, kahit pinagtawanan na ako, patuloy akong tumitingin sa mga palengke, sakayan, at lansangan. Hanggang sa nakita kita rito ilang linggo na ang nakalipas.”
Napahawak si Ramon sa sariling dibdib.
Bakit ganoon? Bakit tila may kung anong bumabalik sa alaala niyang matagal nang malabo? Naalala niya ang sariling pagkabata sa ampunan. Ang sabi sa kanya noon, natagpuan lang siyang pagala-gala sa terminal at walang naghanap. Wala siyang malinaw na alaala sa mukha ng kanyang ina. Tanging ilang tunog, amoy ng pawis at tela, at isang boses na kumakanta kapag gabi.
“Hindi ko alam kung ikaw nga siya,” sabi ni Aling Seling. “Kaya sinundan kita. Tinitingnan ko ang lakad mo, ang mata mo, pati ‘yang nunal mo sa pisngi… hindi ako makapaniwala.”
Doon tuluyang nanghina ang mga tuhod ni Ramon.
Sa gitna ng palengke, sa harap ng mga taong nag-uusisa, bigla siyang napaluhod—hindi sa galit, kundi sa bigat ng posibilidad na ang matandang ilang araw na niyang pinaghihinalaan ay maaaring ina palang matagal nang umiiyak para sa kanya.
EPISODE 4: ANG KATOTOHANANG HINDI NAITAGO NG PANAHON
Nanginginig ang kamay ni Ramon nang hawakan niya ang lumang litrato. Hindi niya alam kung maniniwala ba siya agad o matatakot. Masyadong malaki ang posibilidad. Masyadong mabigat ang salitang ina para sa isang lalaking buong buhay na lumaking walang yakap na inuuwian.
“May iba pa ba kayong ebidensya?” tanong niya, basag ang boses.
Tumango si Aling Seling at muling sumilip sa loob ng bag. Dahan-dahan nitong inilabas ang isang maliit na pulang sinulid na may nakatuhog na kupas na medalya ng Santo Niño.
Nanlaki ang mata ni Ramon.
Walang nakakaalam, pero sa loob ng kanyang backpack ay may itinatago rin siyang bagay mula pa pagkabata—isang kapirasong medalya na putol ang tali, na lagi niyang bitbit dahil iyon lang ang tanging kasama niyang natagpuan sa kanya noong nasa ampunan siya.
Agad niyang kinuha iyon at inilabas.
Napatakip ng bibig si Aling Seling. Parehong-pareho ang medalya. Magkadugtong ang uka. Isang hati sa kanya, isang hati sa babae.
Doon tuluyang humagulgol ang matanda. Lumapit siya kay Ramon na para bang natatakot pa ring baka panaginip lang ang lahat. “Anak…” bulong niya. “Ikaw nga… ikaw nga ang anak ko…”
Hindi na napigilan ni Ramon ang sarili. Sa loob ng napakaraming taon, pinaniwala niya ang sariling wala nang magulang na naghahanap sa kanya. Na baka itinapon lang siya. Na baka hindi talaga siya mahalaga sa pinanggalingan niya.
Ngayon, sa gitna ng palengke, kaharap niya ang isang matandang halos mapatid na ang hininga sa kakahanap sa kanya.
Yumakap siya nang mahigpit kay Aling Seling.
Ang mga tao sa paligid, na kanina’y nanonood lang ng away, ngayo’y tahimik nang nagpupunas ng luha. Maging ang mga tinderang kanina’y nakikinig sa sigawan ay napayuko sa sakit at hiya.
“Patawad po…” umiiyak na sabi ni Ramon. “Patawad po kung pinagsalitaan ko kayo nang ganoon…”
“Hindi, anak,” sagot ng matanda habang hinahaplos ang buhok niya. “Hindi mo kasalanan ang mga taong nawala sa buhay mo. Ang mahalaga… nakita pa rin kita.”
Sa simpleng yakap na iyon, tila may isang sugat na ilang dekada nang bukas ang unti-unting nagsimulang magsara. Ngunit may mas masakit pang susunod—ang malaman ni Ramon kung gaano kahaba at kabigat ang dinaanan ng kanyang ina bago dumating sa araw na ito.
EPISODE 5: ANG BAG NA PUNO NG PAGHIHINTAY
Nang bahagyang kumalma ang lahat, pinaupo ng mga tindero si Aling Seling sa isang bakanteng bangko sa gilid ng palengke. Nandoon si Ramon, nakaluhod pa rin sa tabi nito, hawak ang kulubot na kamay ng babaeng ngayon lamang niya natawag sa puso niya bilang ina.
Muli nitong binuksan ang lumang bag.
Isa-isa nitong inilabas ang laman.
May maliit na bimpo ng bata. May lumang tsinelas na hindi na kasya kahit sa isang paslit. May tatlong sulat na hindi naipadala, pawang nagsisimula sa mga salitang: “Anak, kung nasaan ka man…” May lata ng kendi na sabi nito ay paborito raw niya noon. At sa pinakailalim, may maliit na plastik na sisidlan ng barya—iyon daw ang ipon niyang pamasahe sa tuwing aalis siya para maghanap sa iba’t ibang bayan.
Napayuko si Ramon at tuluyang naiyak.
Habang siya’y abala sa pagbubuo ng sariling pamilya, may isang matandang babae palang patuloy na namamalengke, bumibiyahe, nagdarasal, at umaasang balang araw ay makikilala niya ang mukha ng batang nawala sa kanya.
“Hindi ako yumaman,” mahinang sabi ni Aling Seling. “Hindi ako tumigil sa pagtitinda. Pero araw-araw, may parte ng kita ko na inilalagay ko sa bag na ‘to. Para kung sakaling may balitang makita ka, may pamasahe akong susunod.”
Walang masabi si Ramon.
Naalala niya ang bawat gabing inisip niyang wala siyang pinanggalingan. Ang bawat araw na kinimkim niya ang galit sa mundong tila nagpabaya sa kanya. Ngunit heto ngayon ang katotohanan—may isang inang hindi siya kinalimutan kahit minsan.
Mahigpit niya itong niyakap. “Nay… uuwi na tayo. Hindi na kita hahayaan maghanap pa.”
Napahagulgol si Aling Seling sa balikat ng anak.
At sa gitna ng palengke, sa amoy ng gulay, isda, pawis, at alikabok, may isang himalang hindi naipagbili sa anumang halaga—ang muling pagkikita ng dalawang pusong matagal na pinaghiwalay ng panahon ngunit hindi natalo ng pagmamahal.
ARAL NG KUWENTO: Huwag agad humusga sa taong tila kakaiba ang kilos o tila istorbo sa atin. Minsan, ang akala nating panggugulo ay isang pusong matagal nang naghahanap ng sagot. At walang distansya, kahirapan, o panahon ang kayang tuluyang pumatay sa pag-ibig ng isang ina.
MGA KA-PAGE, KUNG NAANTIG KAYO SA KUWENTONG ITO, HUWAG KALIMUTANG MAG-LIKE, SHARE, AT MAG-COMMENT SA COMMENT SECTION SA FACEBOOK PAGE POST.
