Naramdaman mo na ba na habang tumatanda ka, parang nanghihina ang binti mo kahit hindi ka naman nabubugbog sa trabaho? Konting lakad lang, parang pagod na agad ang hita at tuhod. Minsan pa, may tusok-tusok, pamamanhid, o parang pasan-pasan mo ang buong katawan kahit papunta lang sa kusina.
Tapos kapag tinanong ka ng doktor kung ano ang kinakain mo, sagot mo:
“Dok, prutas nga madalas ko, eh. Healthy naman ‘yun, ‘di ba?”
Ang problema: hindi lahat ng prutas ay ligtas sa senior kung mali ang dami, oras, at kondisyon ng katawan.
May ilang prutas na, kapag sobra o hindi bagay sa sakit mo, ay tahimik na nagpapahina ng binti, kalamnan, ugat, at nerbiyos.
Gamitin natin ang kuwento nina Lola Sion at Lolo Ben.
- Si Lola Sion, 71, may diabetes at konting problema sa kidney. Dahil ayaw na raw niya ng kanin, araw-araw siyang mangga, pakwan, at ubas ang halos pagkain.
- Si Lolo Ben, 73, may altapresyon at maintenance sa puso. Mahilig naman sa pomelo, saging, at buko juice halos araw-araw.
Pareho nilang sabi:
“Prutas naman ‘to, hindi naman lechon.”
Pagkalipas ng ilang buwan:
- Si Lola Sion, biglang nanghihina ang binti, may tusok-tusok sa paa, at hirap nang umakyat sa hagdan – sobrang taas ng sugar, apektado na ang nerbiyos at ugat sa binti.
- Si Lolo Ben, laging mabigat ang hita, mabilis hingalin, at minsan parang nagka-cramps ang binti – nang makita sa lab, mataas na potassium at may gamot siya na hindi dapat sinasabayan ng ilang prutas at inumin.
Hindi ibig sabihin na lason ang prutas.
Ang totoo: mali ang prutas para sa kondisyon nila, at sobra ang dami.
Narito ang 8 prutas na dapat bantayan ng senior – lalo na kung may diabetes, sakit sa kidney, o maintenance sa puso – dahil kapag naparami, puwedeng mag-ambag sa panghihina ng mga binti.
1. Hinog na Mangga – “Matamis sa Lasa, Matindi sa Sugar”
Ang mangga, lalo na ‘yung sobrang hinog at malambot, ay:
- Napakataas sa natural na asukal
- Mabigat ang epekto sa blood sugar, lalo na kung malaking hiwa at ilang piraso ang kinain
Para sa senior na may diabetes o pre-diabetes:
- Ang paulit-ulit na “sugar spike” ay sumisira sa maliliit na ugat at nerbiyos sa paa at binti
- Nagdudulot ng:
- tusok-tusok,
- pamamanhid,
- panghihina,
- sugat sa paa na matagal maghilom.
👉 Mas safe:
Kung payag ang doktor, maliit lang (ilang hiwa) paminsan-minsan, hindi araw-araw, at huwag sabay sa ibang matatamis (softdrinks, tinapay, dessert).
2. Ubas – Maliit na Butil, Malaking Asukal
Ang ubas ay madalas kainin na parang sitsirya: isang kumpol habang nanonood ng TV.
Pero sa bawat dakot nito:
- Mataas ang fructose (uri ng asukal)
- Mabilis ding nagpapataas ng blood sugar
Kung senior ka na at may problema sa:
- asukal,
- sirkulasyon sa paa,
- o pamamanhid,
ang araw-araw at sangkutsarang ubas ay pwedeng mag-ambag sa mas mabilis na pagkasira ng ugat at nerbiyos sa binti.
👉 Mas safe:
- Kaunting piraso lang, hindi buong bungkos.
- Huwag ito ang gawing default na meryenda araw-araw.
3. Pakwan (Watermelon) – “Tubig na Matamis na Pwedeng Sumobra”
Ang pakwan ay paborito ng maraming senior: malamig, masarap, “puro tubig lang daw.”
Oo, may tubig ito – pero:
- Mataas pa rin sa natural sugar,
- At kapag kinain mo nang kalahating bilao, parang uminom ka na rin ng matatamis na juice.
Sa senior na:
- may diabetes,
- madaling hingalin,
- o may problema sa paa at binti,
ang madalas na sobrang pakwan ay pwedeng magdulot ng:
- biglaang taas-baba ng asukal,
- panghihina at pangangalog ng tuhod,
- sobrang ihi na mauuwi sa dehydration at panghihina ng kalamnan.
👉 Mas safe:
- Isang maliit na hiwa lang (hindi plato), at hindi araw-araw.
- Huwag gawing kapalit ng tubig.
4. Saging (Lakatan/Latundan) – Lalo na Kung May Sakit sa Bato o Puso
Saging ay masustansya – tama ‘yan.
Pero sa may sakit sa kidney o umiinom ng ilang gamot sa puso (tulad ng ilang klase ng gamot sa altapresyon), ang SOBRANG saging ay pwedeng magtaas ng potassium sa dugo.
Kapag sobra ang potassium:
- pwedeng mangan~gay~ngay ang kalamnan ng binti,
- manghina ang hita,
- at sa malalang kaso, maapektuhan pati tibok ng puso.
Kung normal ang kidney at wala kang ganitong gamot, ayos lang ang isang piraso paminsan-minsan.
Pero kung may CKD, dialysis, o may babala na ang doktor tungkol sa potassium, mag-ingat:
👉 Mas safe:
- Tanungin ang doktor o dietician kung ilang piraso ng saging sa isang linggo ang pwede.
- Huwag araw-araw at tatlong piraso kada kain.
5. Avocado – Magandang Taba, Pero Delikado Kapag Mali ang Sitwasyon
Ang avocado ay may:
- healthy fats,
- vitamins,
- at potassium.
Pero ulit:
Kung may kidney problem o iniinuman ka ng gamot na nagpapataas ng potassium, ang sobrang avocado ay puwedeng magdulot ng:
- biglaang panghihina ng binti,
- mabigat na pakiramdam sa hita,
- at problema sa tibok ng puso.
👉 Mas safe:
- 2–3 kutsara lang bilang palaman, hindi kalahating mangkok araw-araw.
- Bawal mag-“avocado fiesta” araw-araw kung may problema sa bato – tanungin ang doktor.
6. Buko at Buko Juice – Hindi Laging “Healthy Drink”
“Natural naman, galing sa niyog!” – madalas ganito ang depensa.
Pero ang buko juice ay:
- May asukal,
- May mataas na potassium,
- At madalas nilalagyan pa ng evap, asukal, o syrup sa tindahan.
Para sa may:
- kidney disease,
- gamot sa puso na nakakaapekto sa potassium,
- o mahina ang paa at binti,
ang araw-araw na buko juice ay puwedeng magpalala ng:
- panghihina,
- pamumulikat,
- at pagkabigat ng binti.
👉 Mas safe:
- Kung payag ang doktor, maliit na baso paminsan-minsan, hindi araw-araw.
- Mas mainam pa rin ang plain water.
7. Balimbing (Star Fruit) – Lalong Delikado sa May Problema sa Kidney
Ito ang prutas na dapat iwasan na talaga ng may chronic kidney disease o naka-dialysis.
Sa may mahinang bato, ang ilang sangkap ng balimbing ay:
- hindi mailabas ng katawan,
- pwedeng umakyat sa utak at nerbiyos.
Maaaring magdulot ng:
- matinding panghihina,
- pagkalito,
- kombulsyon, at sa malalang kaso, coma.
Sa malusog ang kidney, maliit at paminsan-minsan lang, kadalasan okay.
Pero sa may batong mahina, laban ito sa nerbiyos at kalamnan, kasama na ang lakas ng binti.
👉 Mas safe:
Kung ikaw o mahal mo ay may CKD o nasa dialysis:
- Turingan ang balimbing na bawal, hindi lang “bawas.”
- Ang daming alternatibong prutas na mas ligtas.
8. Pomelo / Grapefruit – May Sabit sa Maintenance na Gamot
Ang pomelo at grapefruit ay:
- Masarap,
- may Vitamin C,
- pero may kakaibang ugali: nakikialam sa ilang gamot.
Sa ilang senior na umiinom ng:
- gamot sa kolesterol (ilang uri ng statin),
- gamot sa altapresyon,
- o gamot sa puso,
ang grapefruit/pomelo ay pwedeng:
- magpataas ng lebel ng gamot sa dugo,
- magdulot ng sakit ng kalamnan, panghihina, at pananakit ng binti,
- sobrang bagal o bilis ng pulso.
👉 Mas safe:
- Kung may maintenance ka, itanong sa doktor:
“Dok, pwede ba sa mga gamot ko ang pomelo o grapefruit?” - Huwag itong kainin nang madalas kung hindi sigurado.
Hindi Ibig Sabihin na Bawal na ang Prutas
Mahalaga ang prutas sa senior.
Ang mensahe dito ay:
- Hindi lahat ng prutas pwede sa lahat ng senior.
- Depende sa:
- sakit sa kidney, puso, at asukal,
- iniinom na gamot,
- at dami at dalas ng pagkain.
Kung nanghihina na ang binti, madalas mamamanhid, o madaling mapagod ang hita:
- Hindi lang tuhod ang dapat sisihin,
- maaaring may kinalaman ang asukal, potassium, at mga prutas na akala mo’y laging “safe.”
Mas mabuti:
- mansanas, bayabas, papaya, at tamang dami ng iba pang prutas,
- sabay ng balanseng ulam, gulay, at tamang ehersisyo.
Sa bawat kagat sa prutas, tanongin ang sarili:
“Bagay ba ‘to sa kondisyon ko, o unti-unti nitong pinapagod ang mga binti ko?”
Dahil sa senior years, ang tunay na yaman ay hindi dami ng kinain, kundi haba at tibay ng lakad na kaya mo pang ibigay para sa sarili mo at sa mga mahal mo sa buhay.
