“Hay naku, Nay, ang taas ng BP n’yo na naman,” sabi ng nurse habang tinitingnan ang reseta.
Si Lola Cely, 69, tahimik lang.
Sanay na siya sa sermon tungkol sa alta-presyon, kolesterol, at asukal. Gamot dito, gamot doon. Pero isang pangyayari ang hindi niya makakalimutan.
Isang gabi, habang nanonood ng teleserye, kumakain siya ng paborito niyang meryenda:
– tinapay na may palamang margarine,
– kape na 3-in-1,
– kaunting biskwit.
May prutas sana sa mesa — isang mansanas na binili ng apo niya.
Pero sabi niya, “Mamaya na ’yan, busog pa ako.”
Hanggang sa nalimutan. Naiwan sa mesa. Kinabukasan, nabulok na.
Kinabukasan ng umaga, biglang:
- nanlamig ang kalahating bahagi ng mukha,
- nahulog ang hawak na tasa,
- hindi na niya maitaas ang kanang braso,
- at hirap na siyang magsalita.
“Ma, ano ’to? Ma?!”
Na-stroke si Lola Cely.
Hindi dahil hindi niya kinain ’yung mansanas kagabi.
Hindi gano’n ka-simple ang katawan ng tao.
Pero sabi ng doktor sa ospital, habang ini-interview ang anak niya:
“Matagal na po bang halos walang prutas at gulay si Nanay?
Tiningnan namin ang labs, mataas ang kolesterol, asukal, at BP. Halata sa history: kulang sa fiber, kulang sa prutas at gulay, sobra sa alat at pino na pagkain.”
Doon tumama ang mensahe:
Hindi isang prutas ang magliligtas o papatay sa’yo.
Pero araw-araw na kawalan nito — buwan, taon — ay puwedeng maglagay sa’yo sa linya ng stroke.
Kung 60+ ka na, ito ang masakit na totoo:
hindi na puwede ang “okay lang kahit walang prutas.”
Sa edad na ito, pwedeng maging literal na pangharang sa stroke ang simpleng dagdag sa plato mo.
Paano Konektado ang Prutas sa Stroke ng Senior?
Hindi magic ang prutas. Hindi ito “anting-anting.”
Pero ayon sa mga doktor, ang regular na pagkain ng prutas at gulay ay:
- nakakatulong magpababa ng blood pressure,
- nakakatulong magpababa ng “bad” cholesterol,
- nagpapaganda ng daloy ng dugo sa utak at puso,
- nagbibigay ng fiber na tumutulong kontrolin ang asukal at timbang.
Kapag kulang ka sa prutas at gulay sa loob ng maraming taon, kadalasan:
- mas madali kang magkaroon ng bara sa ugat,
- mas mabilis tumaas ang BP,
- mas malaki ang tsansa ng stroke o atake sa puso.
Kaya oo, clickbait ang tunog na: “Isang prutas lang ang kulang, kinabukasan, na-stroke ka na” —
pero ang totoong mensahe:
“Matagal ka nang kulang sa prutas, baka bukas na ang kabayaran.”
7 Uri ng Prutas na Dapat Maging “Kaibigan” ng Senior (Hindi Lang Pambisita)
Hindi kailangang mamahalin. Hindi kailangang imported. Ang mahalaga: regular.
1. Mansanas – “Panglinis” ng Ugat at Tiyan
Sabi nga nila, “An apple a day…”
Hindi ito garantiya, pero:
- may soluble fiber (pektin) na tumutulong magbawas ng bad cholesterol,
- tumutulong pabagalin ang taas-baba ng asukal,
- nakakatulong sa regular na pagdumi.
Para sa senior na may:
- mataas na BP,
- mataas na kolesterol,
- hirap sa pagdumi,
malaking tulong ang pagdagdag ng isang maliit na mansanas sa araw — o kahit kalahati, kung nagtitipid.
Paano kainin:
- meryenda sa hapon, imbes na biskwit o ensaymada,
- may balat kung kaya at malinis, dahil nandoon din ang fiber.
2. Peras – Banayad sa Pantog, Maganda sa Fiber
Kung maselan ang tiyan o pantog mo, madalas mas hiyang ang peras kaysa ibang maaasim na prutas.
- May fiber din, panlaban sa constipation,
- banayad sa lasa, hindi sobrang asim o sobrang tamis.
Kapag hindi ka constipated, mas:
- magaan ang pakiramdam,
- hindi naiipit ang ugat at pantog,
- mas tahimik ang tulog — bawas puyat, bawas stress, bawas risk.
3. Saging – Suporta sa Puso at Kalamnan
Ang saging, lalo na ang saba o lakatan, ay:
- may potassium na mahalaga sa balanse ng tubig at asin sa katawan,
- tumutulong pababain ang BP kung hindi ka naman binawalan dahil sa sakit sa bato,
- tumutulong sa normal na function ng kalamnan — kasama na ang puso.
Pero importante:
- Kung may kidney disease ka at sinabihan ng doktor na iwasan ang mataas sa potassium, magtanong muna kung ilang saging lang ang puwede.
Para sa karamihan na wala namang ganitong problema:
- pwedeng gawing meryenda ang 1 pirasong saging sa umaga o hapon sa halip na pandesal na puro palaman.
4. Papaya – Para Hindi “Barado” ang Loob
Hindi mo agad maiisip, pero ang constipation at baradong tiyan ay nakakadagdag sa:
- kaba,
- di-komportableng pakiramdam,
- at minsan, pagsipa ng BP dahil sa pag-iri.
Ang papaya ay:
- tanyag na “pampalambot ng dumi,”
- nagbibigay ng vitamin C at ibang antioxidants,
- tumutulong sa mas maayos na tiyan — mas magaan ang pakiramdam ng katawan.
Isiping parang baradong tubo:
Kapag umayos ang agos, mas ayos din ang pressure sa loob.
5. Citrus Fruits (Calamansi, Dalanghita, Orange) – Panlaban sa Pamamaga
Ang vitamin C mula sa:
- calamansi,
- dalandan/dalanghita,
- pomelo,
- orange,
ay:
- tumutulong sa immune system,
- may antioxidants na panlaban sa chronic inflammation (tahimik na kaaway ng puso at ugat),
- tumutulong sa paghilom ng ugat at tissue.
Hindi kailangan litro-litro ng juice na puno ng asukal. Mas maganda:
- pisil na calamansi sa tubig,
- isang serving ng dalanghita o orange sa maghapon.
6. Berries o Lokal na Kahalili (Duhat, Ube-Color Fruits) – Pang-Ugat at Pang-Utak
Kung minsan may access ka sa:
- strawberry, blueberry, o ibang imported berries, mabuti.
Kung wala, puwede ring: - duhat,
- o ibang prutas na may madilim na kulay (ube, pula, bughaw)
Bakit?
- mataas sa antioxidants na tumutulong protektahan ang mga ugat at utak laban sa oxidative stress,
- may koneksyon sa mas mababang risk ng stroke at cognitive decline sa ilang pag-aaral.
Hindi ibig sabihing araw-araw kailangan ng mahal na prutas. Kahit paminsan-minsan, pangdagdag proteksyon pa rin.
7. Abokado – Healthy Fats Para sa Puso at Utak
Oo, prutas ang abokado.
- may healthy fats na mabuti para sa puso,
- tumutulong sa good cholesterol,
- nakakatulong din sa utak.
Pero tandaan:
- mataas din sa calories, kaya konti lang – ilang hiwa lang, hindi isang mangkok, lalo na kung may problema sa timbang o asukal.
- huwag sabayan ng sangkaterbang asukal at condensed milk.
Puwede itong:
- ihalo sa ensalada,
- lagyan ng kaunting asin at kalamansi,
- gawing palaman sa tinapay (konti lang, whole wheat kung kaya).
“Prutas Lang ba ang Solusyon Para Iwas Stroke?”
Hindi. At hindi ko sasabihing “kumain ka lang ng prutas, hindi ka na mastroke.”
Pero tiyak ito:
- Kung puro karne, prito, instant noodles, de-lata, softdrinks, at matatamis ang maghapon mo,
- at halos walang prutas at gulay sa plato mo,
mas malaki ang tsansa na:
- tataas ang BP,
- lalala ang cholesterol,
- iigting ang asukal,
- at tataas ang risk mo sa stroke at atake sa puso.
Ang araw-araw na prutas ay parang:
- maliit na dagdag sa pader na humaharang sa sakit,
- maliit na hagod sa ugat mo para hindi barado agad,
- maliit na tulong sa dugo, puso, tiyan, at utak.
Paano Ka Puwedeng Magsimula Ngayon?
Kung ngayon ka lang natamaan ng mensahe na ito, puwede kang magsimula sa simpleng hakbang:
- Magdesisyon na: “Isang serving ng prutas araw-araw, hindi pwedeng zero.”
- Pumili mula sa listahan:
- Lunes: mansanas
- Martes: saging
- Miyerkules: papaya
- Huwebes: peras
- Biyernes: dalanghita
- Sabado: abokado
- Linggo: kahit alin sa paborito mo
- Ipalit ang prutas sa:
- isang meryenda na dati’y biskwit o tinapay,
- o sa dessert na dati’y puro cake at ice cream.
At pinakaimportante:
- Kasabay nito, magpatingin pa rin sa doktor para sa BP, asukal, at cholesterol.
- Sundin ang gamot.
- Maglakad-lakad araw-araw kahit 10–15 minuto.
Kung babalikan natin si Lola Cely:
Pagkatapos ng stroke niya, unti-unti siyang bumawi.
Rehab, gamot, at malaking pagbabago sa kusina.
Ngayon, sabi niya sa apo niya:
“’Yung mansanas na ’yon, hindi ’yon makakapigil sa stroke kung kinain ko lang kahapon.
Pero kung noon pa ako nagseryoso sa prutas, gulay, at sa sarili kong katawan…
baka hindi dumating sa ganito.”
Kung 60+ ka na, huwag mong hintayin ang isang umaga na hindi na sumusunod ang kalahati ng katawan mo bago mo pahalagahan ang prutas sa harap mo.
Isang prutas sa isang araw lang ang simula —
pero sa bawat dagdag mong kagat,
unti-unti mong binabawasan ang tsansa na bukas,
ang unang maramdaman mo ay hindi pamamanhid,
kundi lakas ng loob na kaya mo pang gumalaw, magsalita, at magmahal nang buo.
