Isang umaga, habang naghihilamos ka sa harap ng salamin, napansin mong parang naninilaw ang puting bahagi ng iyong mga mata. Noong una, inisip mong baka dahil lamang ito sa puyat, pagod, o matagal na pagtatrabaho.
Ngunit pagkalipas ng ilang araw, napansin mong maging ang iyong balat ay nagkakaroon na rin ng madilaw na kulay. Napansin din ng iyong asawa na tila iba ang kulay ng iyong mukha.
“Bakit parang naninilaw ka? Baka kailangan mo nang magpatingin,” sabi niya.
Maraming Pilipino ang maaaring balewalain ang ganitong pagbabago, lalo na kung wala namang nararamdamang matinding sakit.
Ngunit alam mo ba na ang paninilaw ng mga mata at balat ay maaaring senyales ng isang kondisyong tinatawag na jaundice?
Ang jaundice ay nangyayari kapag naiipon sa dugo ang isang madilaw na substance na tinatawag na bilirubin. Karaniwang nabubuo ang bilirubin kapag sinisira ng katawan ang matatandang red blood cells. Pinoproseso ito ng atay upang mailabas sa katawan.
Kapag may problema sa atay, daluyan ng apdo, o pagkasira ng red blood cells, maaaring tumaas ang bilirubin at maging dahilan ng paninilaw.
Hindi lahat ng kaso ay nangangahulugang malubhang sakit. Gayunpaman, ang bagong paninilaw ng mata o balat sa isang adulto ay nangangailangan ng agarang pagpapasuri sa doktor. nhs.uk+1
Narito ang anim na babalang mahalagang malaman.
1. NANINILAW ANG PUTING BAHAGI NG MGA MATA
Isa sa pinakamalinaw na palatandaan ng jaundice ay ang pagbabago ng kulay ng puting bahagi ng mata.
Sa halip na normal na puti, maaari itong magmukhang bahagyang dilaw hanggang sa mas kapansin-pansing madilaw na kulay.
Minsan, mas madaling makita ang paninilaw ng mata kaysa sa balat, lalo na sa mga taong may kayumangging kutis.
Maaaring may kaugnayan ito sa hepatitis, problema sa atay, o pagbabara ng daluyan ng apdo.
May mga pagkakataon ding nagmumula ito sa kondisyon ng dugo na nagdudulot ng mas mabilis na pagkasira ng red blood cells.
Tandaan: Hindi normal na epekto lamang ng simpleng pagpupuyat ang tunay na jaundice. Kung naninilaw ang puting bahagi ng iyong mga mata, magpatingin agad sa doktor.
2. NAGIGING MADILAW ANG BALAT
Bukod sa mata, maaari ring magbago ang kulay ng balat kapag tumataas ang bilirubin sa dugo.
Maaaring unang mapansin ang paninilaw sa mukha bago ito maging mas kapansin-pansin sa ibang bahagi ng katawan.
Ngunit hindi lahat ng madilaw na balat ay nangangahulugang jaundice.
Halimbawa, ang sobrang pagkain ng mga pagkaing may beta-carotene, tulad ng karot at kalabasa, ay maaaring magbigay ng dilaw-kahel na kulay sa balat. Sa ganitong kondisyon, karaniwang hindi naninilaw ang puting bahagi ng mata.
Kaya mahalagang tingnan kung may kasamang pagbabago sa kulay ng mga mata.
Kung parehong naninilaw ang mata at balat, kailangang suriin kung may problema sa pagproseso o paglabas ng bilirubin.
Huwag basta gumamit ng mga herbal supplement o gamot na ipinapangakong maglilinis ng atay. May ilang produkto na maaaring makapinsala pa sa liver.
3. NAGIGING MAITIM ANG IHI KAHIT UMIINOM NG TUBIG
Napansin mo bang nagiging kulay tsaa o dark brown ang iyong ihi?
Karaniwang nagiging mas madilaw ang ihi kapag kulang sa tubig ang katawan.
Ngunit kapag may jaundice, maaaring maging kakaibang madilim ang ihi dahil sa bilirubin na inilalabas ng mga kidney.
Maaaring mangyari ito kahit sapat ang iniinom mong tubig.
Sa ilang kondisyon, ang maitim na ihi ay maaari pang mauna bago maging halata ang paninilaw ng mata at balat.
Kung may kasamang panghihina, kawalan ng gana sa pagkain, o pananakit ng tiyan, mas mahalagang magpatingin.
Hindi rin nangangahulugang sakit sa atay agad ang maitim na ihi. Maaari itong magmula sa dehydration, ilang gamot, dugo sa ihi, o iba pang kondisyon.
Gayunpaman, kung kasabay nito ang paninilaw ng mata, huwag ipagpaliban ang pagpapasuri.
4. MAPUTLA O PARANG KULAY PUTIK ANG DUMI
Isa pang mahalagang babala ang pagbabago sa kulay ng dumi.
Karaniwang nagmumula sa bile pigments ang kayumangging kulay ng ating dumi.
Ang bile ay likidong ginagawa ng atay at tumutulong sa pagtunaw ng taba.
Kapag may pagbabara sa daluyan ng apdo, maaaring hindi makarating nang maayos ang bile sa bituka.
Dahil dito, maaaring maging kulay abo, maputla, o parang putik ang dumi.
Maaaring may kinalaman ang pagbabara sa gallstones, pamamaga, o iba pang kondisyon na nakaaapekto sa bile ducts.
Mas kailangang bigyang-pansin kung ang maputlang dumi ay kasabay ng maitim na ihi at paninilaw ng mata.
Hindi sapat ang pagtingin lamang sa kulay ng dumi upang malaman ang eksaktong dahilan. Maaaring kailanganin ang blood tests at ultrasound upang masuri ang atay at gallbladder. Merck Manual Consumer Version+1
5. MATINDING PANGANGATI NG BALAT KAHIT WALANG PANTAL
May mga taong nakararanas ng pangangati sa buong katawan kapag mayroon silang jaundice.
Ang kakaiba rito, maaari silang makaramdam ng matinding pangangati kahit walang nakikitang pantal, kagat ng insekto, o allergy.
Sa ilang sakit na nakaaapekto sa pagdaloy ng apdo, naiipon ang mga substance sa katawan na maaaring magdulot ng pangangati.
Minsan, naaapektuhan nito ang pagtulog at pang-araw-araw na gawain.
Halimbawa, maaari kang paulit-ulit na magkamot sa gabi at magising dahil sa sobrang kati.
Gayunpaman, marami ring ibang dahilan ng pangangati, tulad ng tuyong balat, allergy, eczema, at iba pang sakit.
Kung may kasamang paninilaw ng mata o balat, kailangang masuri ang posibleng kaugnayan nito sa atay at daluyan ng apdo.
Iwasan ang basta-bastang pag-inom ng gamot para sa pangangati nang hindi nalalaman ang dahilan.
6. MATINDING PAGOD, PANANAKIT NG TIYAN, AT KAWALAN NG GANA SA PAGKAIN
May mga pagkakataong ang jaundice ay may kasamang iba pang sintomas.
Maaaring makaramdam ang isang tao ng matinding pagkapagod kahit hindi naman mabigat ang ginagawa.
Maaari ring magkaroon ng pagduduwal, pagsusuka, kawalan ng gana sa pagkain, at pananakit sa kanang itaas na bahagi ng tiyan.
Ang ganitong mga sintomas ay maaaring makita sa hepatitis at ilang sakit sa atay o gallbladder.
Halimbawa, ang hepatitis ay pamamaga ng atay na maaaring dulot ng virus, alak, ilang gamot, o iba pang kondisyon.
Samantala, ang gallstones ay maaaring magdulot ng pagbabara sa daluyan ng apdo at pananakit ng tiyan.
Mahalagang babala: Kung ang paninilaw ay may kasamang lagnat at matinding pananakit ng tiyan, posibleng may seryosong impeksiyon sa daluyan ng apdo na nangangailangan ng emergency treatment.
Kung may pagkalito, matinding antok, pagsusuka ng dugo, maitim na dumi na parang alkitran, o hindi pangkaraniwang pagdurugo, pumunta agad sa emergency room. Merck Manual Consumer Version+1
ANO ANG MGA KARANIWANG SANHI NG PANINILAW NG MATA AT BALAT?
Maraming kondisyon ang maaaring magdulot ng jaundice.
Kabilang dito ang viral hepatitis, alcohol-related liver disease, gallstones, pagbabara ng bile ducts, at ilang sakit na nagdudulot ng mabilis na pagkasira ng red blood cells.
May ilang gamot at herbal products ding maaaring makapinsala sa atay.
Sa ibang pagkakataon, maaari itong dulot ng namamanang kondisyon tulad ng Gilbert syndrome, na kadalasang nagdudulot ng banayad at pabalik-balik na pagtaas ng bilirubin.
Mayroon ding mas seryosong sanhi, kabilang ang mga sakit sa pancreas o bile ducts.
Kaya hindi tama na ipagpalagay agad na hepatitis o liver cancer ang dahilan ng paninilaw.
Ang wastong pagsusuri lamang ang makatutulong upang matukoy ang tunay na kondisyon.
KAILAN DAPAT MAGPATINGIN SA DOKTOR?
Kapag napansin mong naninilaw ang puting bahagi ng iyong mga mata o balat, magpatingin sa doktor sa lalong madaling panahon, mas mabuti sa araw ding iyon.
Maaaring irekomenda ang bilirubin test, liver function tests, complete blood count, hepatitis tests, o abdominal ultrasound depende sa iyong mga sintomas.
Huwag nang maghintay ng appointment kung may matinding pananakit ng tiyan, lagnat na may panginginig, pagkalito, o pagdurugo. Kailangan ng agarang tulong medikal sa ganitong sitwasyon.
Huwag ding subukang gamutin ang paninilaw sa pamamagitan lamang ng pag-inom ng maraming tubig, juice, o mga produktong pang-detox.
Ang paggamot ay nakadepende sa tunay na sanhi ng jaundice.
MAHALAGANG PAALALA
Ang paninilaw ng mata at balat ay hindi isang sakit sa sarili nito kundi maaaring palatandaan ng ibang problemang pangkalusugan.
Hindi rin nangangahulugang mayroon ka nang hepatitis, cirrhosis, o liver cancer kapag nararanasan mo ang mga nabanggit na sintomas.
Kailangan ng maayos na medical history, pisikal na pagsusuri, at angkop na laboratory tests upang matukoy ang dahilan.
Huwag mag-self-diagnose at huwag uminom ng anumang gamot o supplement para sa atay nang walang wastong payong medikal.
PANGWAKAS NA MENSAHE
Minsan, ang maliliit na pagbabago sa ating katawan ang unang nagbibigay ng babala na may kailangang suriin sa ating kalusugan.
Kung napapansin mong naninilaw ang iyong mga mata at balat, huwag itong basta isisi sa pagod o puyat.
Mas mabuting maagapan at malaman ang tunay na dahilan kaysa maghintay na lumala ang kondisyon.
IBAHAGI ANG IMPORMASYONG ITO SA IYONG PAMILYA, MAGULANG, KAPATID, AT MGA KAIBIGAN. Maaaring makatulong ang kaalamang ito upang mas maagang makilala ang mga babalang nangangailangan ng tulong medikal.
Ang artikulong ito ay para sa pangkalahatang impormasyong pangkalusugan at hindi kapalit ng konsultasyon sa doktor.
