Maraming Pilipino ang sanay nang balewalain ang maliliit na pagbabago sa kanilang katawan. Kapag madalas mapagod, iniisip nating kulang lang tayo sa tulog. Kapag palaging nauuhaw, sinasabi nating baka dahil lamang sa init ng panahon. At kapag ilang beses tayong bumabangon sa gabi para umihi, inaakala nating marami lang tayong nainom na tubig bago matulog.
Pero paano kung ang mga simpleng pagbabagong ito ay may kaugnayan pala sa mataas na asukal sa dugo?
Isipin ang isang 48-anyos na empleyadong si Mang Roberto. Araw-araw siyang pumapasok sa trabaho, kumakain nang regular, at bihirang magkasakit. Ngunit nitong mga nakaraang linggo, napansin niyang mas madalas siyang nauuhaw at bumangon sa gabi para umihi.
Noong una, hindi niya ito pinansin. Akala niya ay normal lamang dahil sa kanyang edad at pagod sa trabaho.
Hanggang sa isang araw, napansin niyang madalas na ring lumalabo ang kanyang paningin.
Doon niya naisip na baka panahon na para magpasuri.
Ang ganitong mga sintomas ay maaaring magkaroon ng maraming dahilan. Isa sa mga posibleng sanhi ang mataas na asukal sa dugo, na tinatawag na hyperglycemia.
Mahalagang tandaan na may mga taong mataas ang blood sugar ngunit halos walang nararamdamang sintomas. Kaya hindi sapat na umasa lamang sa pakiramdam upang malaman kung normal ang iyong kalusugan.
Narito ang limang palatandaang dapat mong malaman.
1. MADALAS NA PAG-IHI, LALO NA SA GABI
Isa sa mga posibleng palatandaan ng mataas na asukal sa dugo ay ang mas madalas na pag-ihi kaysa karaniwan.
Halimbawa, kung dati ay mahimbing kang natutulog buong gabi ngunit ngayon ay paulit-ulit kang bumabangon upang pumunta sa banyo, mahalagang alamin kung bakit ito nangyayari.
Kapag napakataas ng glucose sa dugo, maaaring subukan ng mga bato o kidneys na ilabas ang sobrang glucose sa pamamagitan ng ihi. Kasabay nito, mas maraming tubig ang maaaring mailabas mula sa katawan.
Dahil dito, maaaring dumami ang ihi at mas madalas kang makaramdam ng pangangailangang umihi.
Gayunpaman, hindi lahat ng madalas umihi ay may diabetes.
Maaari rin itong dulot ng pag-inom ng maraming tubig, kape, urinary tract infection, ilang gamot, o problema sa pantog at prostate.
Kung nagpapatuloy ang pagbabago sa iyong pag-ihi, lalo na kung may kasamang matinding pagkauhaw, makabubuting magpakonsulta at itanong kung kailangan mong magpasuri ng blood sugar.
2. PALAGING NAUUHAW KAHIT UMIINOM NG TUBIG
Naranasan mo na bang uminom ng isang basong tubig ngunit makalipas lamang ang ilang sandali ay nauuhaw ka na naman?
Karaniwan ang pagkauhaw kapag mainit ang panahon, pagkatapos mag-ehersisyo, o kapag kulang ang tubig na nainom.
Ngunit ang hindi pangkaraniwang pagkauhaw na paulit-ulit at hindi madaling mawala ay maaaring senyales ng problema.
Kapag mataas ang blood sugar at mas maraming likido ang nawawala sa pamamagitan ng pag-ihi, maaaring makaranas ng dehydration o kakulangan ng tubig sa katawan.
Bilang resulta, mas madalas kang mauuhaw.
May ilang taong napapansin ding nanunuyo ang kanilang bibig kahit regular silang umiinom.
Subalit maaari ring magkaroon ng matinding pagkauhaw dahil sa mainit na panahon, ilang gamot, at iba pang kondisyon.
Mahalagang obserbahan kung may kasabay itong madalas na pag-ihi, panghihina, o iba pang hindi pangkaraniwang pagbabago sa katawan.
Hindi kailangang hintaying lumala ang mga sintomas bago magpatingin.
3. MADALAS NA PAGKAPAGOD KAHIT SAPAT ANG TULOG
Maraming Pilipino ang nagsasabing, “Normal lang mapagod, lalo na kapag maraming trabaho.”
Totoong maaaring makaramdam ng pagod dahil sa puyat, stress, o pisikal na aktibidad.
Ngunit kung halos araw-araw kang nanghihina kahit sapat ang iyong pahinga, maaaring may ibang dahilan na dapat suriin.
Ang glucose ay isa sa pangunahing pinagkukunan ng enerhiya ng katawan.
Ang insulin naman ay isang hormone na tumutulong upang magamit ng mga selula ang glucose.
Sa diabetes, maaaring hindi sapat ang insulin o hindi ito nagagamit nang maayos ng katawan.
Dahil dito, maaaring manatiling mataas ang glucose sa dugo habang nahihirapan ang ilang selula na magamit ito nang normal.
Ang mataas na blood sugar, dehydration, at iba pang kaugnay na pagbabago sa katawan ay maaaring magdulot ng panghihina at pagkapagod.
Gayunpaman, marami ring ibang dahilan ng pagkapagod, kabilang ang anemia, problema sa thyroid, kakulangan sa tulog, at ilang impeksiyon.
Kung matagal nang nagpapatuloy ang pagkapagod o nakaaapekto na ito sa iyong pang-araw-araw na gawain, mabuting kumonsulta sa doktor.
4. PANLALABO NG PANINGIN NA PAMINSAN-MINSANG NANGYAYARI
Isa pang sintomas na maaaring hindi agad mapansin ay ang panlalabo ng paningin.
Halimbawa, dati ay malinaw mong nababasa ang mga mensahe sa cellphone, ngunit ngayon ay may mga pagkakataong malabo ang mga letra.
Minsan naman ay nahihirapan kang tumingin sa malayo kahit dati ay wala kang ganitong problema.
Kapag mataas ang blood sugar, maaaring magkaroon ng pansamantalang pagbabago sa dami ng likido at hugis ng lens sa loob ng mata.
Maaari itong makaapekto sa pagtutok ng paningin at magdulot ng paglabo.
Sa ilang pagkakataon, maaaring bumuti ang paningin kapag naging mas maayos ang blood sugar.
Ngunit ang matagal na hindi nakokontrol na diabetes ay maaari ring makapinsala sa maliliit na ugat ng retina, na tinatawag na diabetic retinopathy.
Hindi rin lahat ng panlalabo ng mata ay dahil sa diabetes. Maaari itong dulot ng pagbabago sa grado ng salamin, dry eyes, katarata, at iba pang kondisyon.
Mahalaga: Kung biglang lumabo o nawala ang paningin, lalo na sa isang mata, huwag itong hintaying mawala nang kusa. Magpatingin agad sa emergency department dahil maaari itong senyales ng seryosong problema sa mata o istrok.
5. MGA SUGAT NA MATAGAL GUMALING
Napansin mo na bang may maliit kang sugat sa paa o kamay na tila mas matagal gumaling kaysa dati?
Ang mabagal na paggaling ng sugat ay isa pang posibleng palatandaan ng diabetes, lalo na kung matagal nang mataas ang blood sugar.
Sa paglipas ng panahon, maaaring maapektuhan ng mataas na glucose ang mga ugat at daluyan ng dugo.
Maaari nitong pahinain ang sirkulasyon at kakayahan ng katawan na labanan ang ilang impeksiyon.
Dahil dito, may mga taong may diabetes na mas madaling magkaroon ng impeksiyon sa balat at mas mabagal gumaling ang kanilang mga sugat.
Lalo itong mahalagang bantayan sa paa dahil maaaring hindi agad mapansin ang maliliit na sugat kapag may pinsala na sa nerves.
Ngunit tandaan na maaari ring mabagal gumaling ang sugat dahil sa impeksiyon, mahinang sirkulasyon, o iba pang kondisyon.
Kung ang sugat ay lumalaki, namamaga, namumula, may nana, o sinasabayan ng lagnat, magpatingin kaagad.
BAKIT TUMATAAS ANG ASUKAL SA DUGO?
Hindi lamang pagkain ng matatamis ang may kaugnayan sa mataas na blood sugar.
May malaking papel ang insulin, heredity, pangkalahatang kalusugan, at ilang kondisyon ng katawan.
Sa type 2 diabetes, maaaring magkaroon ng insulin resistance, kung saan hindi sapat ang pagtugon ng mga selula sa insulin.
Sa paglipas ng panahon, maaaring hindi na makagawa ang pancreas ng sapat na insulin upang mapanatiling normal ang blood sugar.
Ilan sa mga salik na maaaring magpataas ng panganib ng type 2 diabetes ang pagkakaroon ng kapamilyang may diabetes, sobrang timbang, kakulangan sa pisikal na aktibidad, at pagtanda.
Maaari ring tumaas ang blood sugar dahil sa stress ng malubhang karamdaman, impeksiyon, o ilang gamot tulad ng corticosteroids.
Mahalagang malaman na may mga taong nagkakaroon ng diabetes kahit hindi sila mahilig sa matatamis. Hindi rin lahat ng taong may mataas na blood sugar ay may parehong dahilan o uri ng diabetes.
PAANO MALALAMAN KUNG MATAAS ANG IYONG BLOOD SUGAR?
Ang pinakamaaasahang paraan ay ang wastong pagsusuri, hindi ang paghula batay sa mga sintomas.
Maaaring irekomenda ng doktor ang fasting blood sugar test o HbA1c test.
Ang fasting blood sugar ay sumusukat ng glucose pagkatapos ng kinakailangang oras ng pag-aayuno, samantalang ang HbA1c ay nagbibigay ng ideya tungkol sa average na blood sugar sa nakaraang dalawa hanggang tatlong buwan.
May iba pang pagsusuring maaaring gamitin depende sa iyong kondisyon.
Kung may mga sintomas ka, lalo na kung may family history ng diabetes, makabubuting magpakonsulta upang malaman kung anong test ang angkop.
KAILAN DAPAT AGAD HUMINGI NG TULONG MEDIKAL?
Huwag balewalain ang mga sintomas na may kasamang matinding panghihina, paulit-ulit na pagsusuka, matinding pananakit ng tiyan, mabilis o malalim na paghinga, pagkalito, o hirap manatiling gising.
Maaari itong mga palatandaan ng seryosong komplikasyon gaya ng diabetic ketoacidosis o iba pang emergency.
Pumunta agad sa pinakamalapit na emergency department kung nararanasan ang mga ito. Huwag hintayin ang resulta ng isang karaniwang laboratory test bago humingi ng tulong.
MAHALAGANG PAALALA
Hindi nangangahulugang mayroon ka nang diabetes dahil madalas kang umihi, nauuhaw, napapagod, lumalabo ang paningin, o mabagal gumaling ang sugat.
Ang mga sintomas na ito ay maaari ring dulot ng ibang kondisyon.
May mga taong may diabetes na walang kapansin-pansing sintomas, kaya mahalaga rin ang screening para sa mga taong may mataas na panganib.
Ang wastong pagsusuri at konsultasyon sa healthcare professional ang makatutulong upang matukoy ang tunay na dahilan.
Iwasan ding uminom ng gamot na pampababa ng blood sugar nang walang payo ng doktor.
PANGWAKAS
Ang katawan natin ay maaaring magpakita ng maliliit na pagbabago kapag may problemang pangkalusugan. Hindi lahat ng pagbabago ay nangangahulugan ng malubhang sakit, ngunit hindi rin makabubuting balewalain ang mga sintomas na paulit-ulit o lumalala.
Ang maagang pagpapasuri, balanseng pagkain, regular na pisikal na aktibidad, at pagsunod sa payo ng doktor ay mahalagang bahagi ng pangangalaga sa kalusugan.
Tandaan: Mas mabuting malaman ang tunay na kalagayan ng iyong kalusugan kaysa umasa lamang sa hula.
Ibahagi ang impormasyong ito sa iyong mga magulang, kapatid, asawa, at mga kaibigan. Maaaring makatulong ang simpleng kaalamang ito upang mahikayat ang isang mahal sa buhay na magpasuri sa tamang panahon.
