Episode 1: Ang eskinita na puno ng takot
Gabi na nang umuwi si joshua mula sa maliit na talyer kung saan siya naglilinis ng gamit kapalit ng konting bayad. Bitbit niya ang plastic na may tinapay at isang sachet ng gatas, kasi alam niyang gutom ang bunso nilang kapatid pagdating niya. Dumaan siya sa makitid na eskinita ng sitio maligaya, yung lugar na laging may sirang ilaw at amoy usok mula sa nag-iihaw sa kanto.
Pagliko niya, may biglang humarang na dalawang pulis. Malapitan ang mukha ni p/cpl. santos, at hindi maganda ang tingin niya. “Hoy, ikaw.” Sigaw ni santos, sabay tulak sa dibdib ni joshua. “Anong ginagawa mo dito.”
Napaatras si joshua, dikit ang likod sa pader na magaspang. “Uuwi lang po ako, sir.” Mahina niyang sagot, nanginginig ang kamay habang hawak ang plastic. “Galing po akong trabaho.”
Umusog si santos at tinuro ang mukha niya. “Huwag mo akong lolokohin.” Sabi niya. “Ikaw yung nakita kong kasama ng mga batang tambay kanina.”
“Hindi po ako yun.” Sagot ni joshua, pilit humihinga. “Pwede niyo po akong i-check.”
Tumawa ang kasamang pulis. “O, ang tapang.” Sabi niya. “Baka may dala kang bawal.”
Napatitig si joshua sa kalsada, parang hinahanap ang boses niya. “Wala po.”
Biglang hinablot ni santos ang plastic, at bumagsak sa lupa ang tinapay. Tumilapon ang gatas, at kumalat ang alikabok sa pagkain. “Ayan.” Sigaw niya. “Arte-arte ka pa.”
May mga taong sumilip sa bintana, pero walang lumabas. Sa eskinita, kahit mali ang nangyayari, mas pinipili ng iba ang manahimik kaysa madamay. Si joshua, nangilid ang luha, pero pinigilan niya. Alam niyang kapag umiyak siya, mas lalong lalakas ang loob ng pulis.
“Pakisama na lang po.” Pakiusap niya. “May kapatid po akong may sakit.”
Lumapit si santos, halos idikit ang noo sa noo ni joshua. “Masama pakiramdam mo.” Bulong niya sa tonong nananakot. “Sige, isang tawag ko lang, kulong ka.”
Nang biglang may sumipol mula sa dulo ng eskinita, matinis at pamilyar sa mga taga-rito. Kasunod noon, lumitaw si tanod rico na may dalang flashlight at suot ang orange na vest. Napahinto siya nang makita si joshua na nakadikit sa pader at si santos na nakaturo.
“Anong ginagawa niyo.” Tanong ni tanod rico, matatag ang boses.
Sumagot si santos, iritadong iritado. “Tanod, wag kang makialam. Operation to.”
Lumapit si tanod rico, at nang makita niya nang maigi ang mukha ng binatilyo, nanginginig ang panga niya.
“Operation.” Ulit niya, tapos lumabas ang isang tinig na puno ng galit at takot. “Anak ko ‘yan.”
Episode 2: Ang anak na matagal nang nawala sa kanya
Natahimik ang eskinita, parang biglang lumamig ang hangin. Si santos ay napatingin kay tanod rico mula ulo hanggang paa, parang sinusukat kung kaya ba niya itong sindakin. Pero si tanod rico ay hindi umatras. Lalo siyang lumapit, at pinulot ang tinapay sa lupa, saka tinapik ang alikabok na parang mas mahalaga ang dignidad kaysa pagkain.
“Pakawalan mo.” Sabi ni tanod rico, nanginginig ang kamay pero hindi ang boses.
Napangisi si santos. “Tanod lang ako.” Sabi niya. “Wala kang karapatan dito.”
Tumango si tanod rico. “Tama.” Sagot niya. “Tanod lang ako, pero tao ako, at tatay ako.”
Hindi sumagot si joshua. Nakatingin lang siya kay tanod rico, parang naguguluhan. Hindi niya maalala ang huling beses na tinawag siyang “anak” ng lalaking ito. Sa bahay, matagal nang mabigat ang katahimikan kapag nababanggit si rico. Lagi lang sinasabi ng nanay niya, “tumahimik ka na lang, anak.”
Lumapit ang kasamang pulis at kunwaring maamo ang tono. “Boss, baka pwede natin ayusin.” Sabi niya kay santos. “Marami nang nanonood.”
Tumingin si santos sa paligid, at saka niya napansin ang mga siluetang nakasilip sa bintana, pati ang ilang cellphone na nakataas sa dilim. Bigla siyang nagbago ng tono, pero halatang pilit.
“O, sige.” Sabi ni santos. “Identity.”
Kinuha ni joshua ang lumang school id sa bulsa, nanginginig ang daliri. Tinignan ni santos ang pangalan, tapos napakunot-noo siya. “Reyes.” Bulong niya, parang may naalala.
Nakita iyon ni tanod rico. “Anong problema.” Tanong niya.
Umiling si santos. “Wala.” Sagot niya, pero nag-iba ang tingin. “Dahil tanod ka, pagbibigyan kita ngayon.”
Binalik niya ang id, pero sinadya niyang itulak ang balikat ni joshua. “Mag-ingat ka.” Sabi ni santos. “Baka sa susunod, hindi na kita pakakawalan.”
Umalis ang dalawang pulis, pero iniwan nila ang takot na parang marka sa pader. Nang mawala sila sa dulo ng eskinita, doon lang huminga si joshua nang malalim. Tumingin siya kay tanod rico na parang gustong magtanong, pero nauunahan ng galit.
“Bakit ka nandito.” Tanong ni joshua, mababang boses pero matalim. “Akala ko ba wala ka na.”
Napababa ang mata ni tanod rico. “Nandito ako.” Sagot niya. “Matagal na, pero hindi mo lang nakikita.”
Natawa si joshua, mapait. “Ang dali sabihin.” Sabi niya. “Pero nung kailangan ka namin, wala ka.”
Humigpit ang hawak ni tanod rico sa flashlight. “Alam ko.” Sagot niya. “At araw-araw ko yun binabayaran.”
Tumalikod si joshua at pinulot ang gatas sa lupa, sira na ang sachet. “Wala nang kwenta.” Bulong niya.
Lumapit si tanod rico at dahan-dahang inabot ang kamay niya, pero hindi niya hinawakan, parang takot na takot siyang masaktan ulit ang anak.
“Hayaan mo.” Sabi ni rico. “Bibili ako ulit.”
Hindi lumingon si joshua. “Hindi ko kailangan ng bili.” Sagot niya. “Kailangan ko ng tatay.”
At sa unang pagkakataon, nakita ni tanod rico ang luha sa mata ng anak niya, hindi dahil sa takot kay santos, kundi dahil sa mga taong iniwan niya noon.
Episode 3: Ang pagbabalik ng pulis at ang mas malaking paratang
Kinabukasan, kumalat sa sitio maligaya ang balita. May pulis daw na nanakot ng binatilyo, at may tanod na sumigaw ng “anak ko ‘yan.” May ilang video na lumabas sa group chat, malabo pero malinaw ang boses ni santos. Sa ganitong lugar, mabilis kumalat ang hiya, at mas mabilis kumalat ang galit.
Hindi iyon nagustuhan ni santos. Tanghali pa lang, bumalik siya sa eskinita kasama ang tatlong pulis at isang nakamotor na naka-helmet. Dumiretso sila sa bahay nina joshua, yung maliit na kwarto na gawa sa pinagtagpi-tagping kahoy at yero.
Kinatok nila ang pinto nang malakas. “Reyes.” Sigaw ni santos. “Lumabas ka.”
Lumabas si nanay lorna, maputla ang mukha. “Sir, ano po.”
Umusog si santos at itinulak ang pinto. “Nasaan ang anak mo.” Tanong niya. “May report na snatcher siya kagabi.”
Napatigil si lorna. “Hindi po.” Sagot niya. “Umuwi po siya diretso.”
Sumingit si santos. “Huwag mo akong turuan.” Sabi niya. “May biktima.”
Dumating si tanod rico, hingal, galing sa ronda. “Ano na naman to.” Tanong niya.
Ngumisi si santos. “Ay, nandito ang tatay.” Sabi niya. “Tanod, baka ikaw pa kasabwat.”
Humigpit ang panga ni rico. “Walang snatcher dito.” Sagot niya. “Kung may reklamo, dumaan ka sa tama.”
Biglang lumabas si joshua mula sa loob, hawak ang basahang panglinis. “Ako ba.” Tanong niya, nanginginig ang boses pero matapang ang mata. “Anong kasalanan ko.”
Lumapit si santos at sinampal ang dingding sa tabi ng ulo ni joshua. “Huwag kang maangas.” Sabi niya. “May nagnakaw ng cellphone sa may kanto, at ikaw ang itinuro.”
Napatingin si joshua sa nanay niya. “Nay, hindi ako.”
Umiiyak na si lorna. “Alam ko.” Sagot niya.
May dumating na mga kapitbahay, dumarami ulit ang mata. Sa gitna ng usok at init, lumapit ang isang lalaki na naka-helmet, at binulungan si santos. Tumingin si santos kay joshua at biglang ngumiti.
“O, dali.” Sabi ni santos. “Sasama ka sa presinto.”
Humakbang si tanod rico sa harap ni joshua. “Hindi.” Sabi niya. “Kung walang warrant, dito tayo.”
Nagtaas ng kamay si santos, parang babatuhin siya ng salita. “Tanod, gusto mo matanggal.”
Sumagot si rico. “Kung matanggal ako, matanggal.” Sabi niya. “Basta hindi mo dadalhin ang anak ko na parang hayop.”
Sa salitang “anak ko,” napapikit si joshua. Parang may parte sa kanya na gustong maniwala, pero may parte ring galit na galit dahil ngayon lang nagsasalita ang tatay niya.
Doon, may biglang sumigaw mula sa crowd. “Santos, bakit si joshua.”
Lumingon si santos, at nakita niya ang matandang si mang pilo na may hawak na sirang cellphone. “Ako ang nakakita.” Sabi ni mang pilo. “Yung nakamotor na yan ang tumakbo kagabi.”
Nag-iba ang mukha ni santos. Sandaling tumigil ang mundo. Tapos biglang hinablot ni santos ang braso ni joshua, at mas mariing sinabing, “Ikaw pa rin.”
At doon nagsimulang maintindihan ni tanod rico ang mas masakit na katotohanan. Hindi lang ito tungkol sa pulis na galit. Ito ay tungkol sa pulis na may tinatakpan.
Episode 4: Ang katotohanang may kapalit na sakit
Hapon na nang magpulong sa barangay hall, dahil pinilit ni tanod rico na hindi sila aalis hangga’t hindi malinaw ang paratang. Nandoon ang barangay captain, ang ilang tanod, at kahit si mang pilo na nanginginig ang tuhod pero matapang ang salita. Nandoon din si santos, nakaupo na parang hari, pero halatang inis.
“May video ba.” Tanong ng kapitan.
Tumayo ang isang dalagang kapitbahay, si alya, at inilabas ang cellphone niya. “Meron po.” Sabi niya. “Nakunan ko po kagabi.”
Pinatugtog niya ang video. Malabo ang kuha, pero malinaw ang tunog ng motor at ang hugis ng helmet. At may isang detalye na tumama sa mata ni tanod rico. Sa gilid ng motor, may sticker na pula na may maliit na simbolo, pareho ng nakadikit sa helmet ng lalaking kasama ni santos kanina.
“Yan.” Sabi ni rico, dahan-dahan. “Yan ang motor.”
Umiwas ng tingin si santos. “Walang patunay.” Sagot niya.
Biglang tumayo si mang pilo. “May patunay ako.” Sabi niya, nanginginig ang kamay habang inilalabas ang isang maliit na dashcam. “Dito sa tricycle ko.”
Natahimik ang lahat. Pati ang barangay captain ay napalunok. Pinatugtog ang footage, at doon lumabas ang mukha ng nakamotor, at ang paghablot ng cellphone. At sa dulo ng video, bago tumakas, lumingon ang nakamotor, at sumilip ang patch sa braso niya. Hindi malinaw ang mukha, pero malinaw na uniporme ang suot niya.
Nanikip ang dibdib ni tanod rico. Tumingin siya kay santos, at nakita niyang namumutla na.
“Kasama mo yan.” Sabi ni rico, mabigat ang boses.
Sumabog si santos. “Anong sinasabi mo.” Sigaw niya. “Baka gawa-gawa yan.”
Sumagot si alya. “Hindi yan gawa-gawa.” Sabi niya. “Ako ang kumuha.”
Lumapit si lorna, umiiyak, at humawak sa braso ni rico. “Wag na, rico.” Bulong niya. “Baka mapahamak ka.”
Tumingin si rico sa kanya, at sa unang pagkakataon, nagmukhang mahina ang tanod. “Matagal na akong napahamak.” Sagot niya. “Simula nung iniwan ko kayo.”
Napatingin si joshua sa tatay niya. “Iniwan mo kami kasi takot ka.” Sabi niya, nanginginig ang boses.
Tumango si rico, luha ang mata. “Oo.” Sagot niya. “Takot ako.”
Tahimik ang lahat. Sa gitna ng kaso at ebidensya, biglang lumitaw ang matagal nang sugat ng pamilya.
Dumating ang isang opisyal mula sa municipal police station, dahil tinawagan ng kapitan. Nang makita niya ang footage, tumigas ang mukha niya. “We will endorse this to internal affairs.” Sabi niya.
Biglang tumayo si santos, at sumubok lumabas. Hinarang siya ni rico. “Hindi ka aalis.” Sabi niya.
Ngumisi si santos, at binulungan siya sa tainga. “Alam mo ba kung sino ang kaya kong ipahamak.”
Saglit na natakot si rico, pero lumingon siya kay joshua, at doon niya nakita ang anak niyang pagod na pagod na sa buhay, pero lumalaban pa rin.
“Kung ako ang kapalit.” Sabi ni rico, halos pabulong. “Ako.”
At sa sandaling iyon, pinili ni tanod rico na maging tatay, kahit alam niyang may presyo ang pagiging tama.
Episode 5: Ang yakap na dumating sa huli, pero dumating pa rin
Gabi nang umuwi sila mula barangay hall. Tahimik ang kalsada, pero parang mas maingay ang dibdib ni joshua. Nakaabang ang ilang kapitbahay, may halong awa at kaba. Si lorna, mahigpit ang hawak sa kamay ng bunso nilang si mica, na tulog na sa balikat niya.
“Joshua.” Tawag ni rico, dahan-dahan. “Pwede ba tayong mag-usap.”
Hindi sumagot si joshua. Naglakad lang siya papasok sa bahay, pero hindi sinara ang pinto, parang sinasabing, “pumasok ka, pero wag kang magpanggap.”
Umupo si rico sa bangkong kahoy. Huminga siya nang malalim. “Alam ko na galit ka.” Sabi niya. “At wala akong karapatang humingi.”
Tumingin si joshua sa kanya, matalim ang mata. “Bakit ngayon ka lang lumalaban.” Tanong niya. “Bakit nung bata pa ako, wala ka.”
Napapikit si rico. “Kasi mahina ako.” Sagot niya. “At akala ko, mas mabuti kayong wala ako.”
Napatawa si joshua, nanginginig ang labi. “Mas mabuti.” Ulit niya. “Alam mo bang ilang beses ko gusto sumuko.”
Nag-iba ang mukha ni rico, parang sinuntok. “Huwag mong sabihin yan.”
“Bakit.” Sagot ni joshua. “Para alam mo.”
Biglang may kumalabog sa labas. May mga yabag. May sumigaw ng pangalan ni rico. Tumayo si rico at sumilip sa bintana. May dalawang pulis sa labas, at sa likod nila, si santos, nakangisi.
“Tanod rico.” Sigaw ni santos. “Sasama ka.”
Napalunok si lorna. “Rico, wag.” Bulong niya.
Tumingin si rico kay joshua. “Makinig ka.” Sabi niya. “Anuman ang mangyari, wag kang matakot.”
Lumabas si rico, at hinarap si santos sa gitna ng kalsada. “Ano to.” Tanong niya.
“Obstruction.” Sagot ni santos. “At paninira sa kapulisan.”
Humakbang si joshua palabas. “Ako ang sasama.” Sigaw niya. “Wala siyang kasalanan.”
Sumigaw si rico. “Hindi.” Sabi niya. “Hindi ikaw.”
Dumating ang municipal officer na nakita nila kanina, kasama ang dalawang tao na naka-plain clothes. “Stop.” Sabi ng opisyal. “We have an order to hold p/cpl. santos for investigation.”
Namutla si santos. “Ano.”
Lumapit ang internal affairs. “You are being relieved.” Sabi nila.
Biglang nagwala si santos, pero napigilan siya. At sa gitna ng kaguluhan, nakita ni joshua si rico na nanginginig, hindi sa takot, kundi sa pagod.
Nang tuluyang isinakay si santos, bumagsak ang tuhod ni rico sa kalsada. Si lorna ay tumakbo at sinalo siya. “Rico.” Iyok niya. “Tama na.”
Lumapit si joshua, mabagal, parang bata ulit na natatakot. Lumuhod siya sa harap ng tatay niya. “Bakit mo ginawa.” Tanong niya, luha ang mata.
Tumingin si rico sa kanya, at sa unang pagkakataon, hindi tanod ang kaharap niya, kundi tatay na sugatan. “Kasi ayokong mamuhay ka na laging nakayuko.” Sagot niya. “Ayokong maramdaman mo yung naramdaman mo kagabi, habambuhay.”
Umiiyak si joshua, at nanginginig ang kamay niya habang inaabot ang balikat ng tatay niya. “Galit pa rin ako.” Bulong niya. “Pero… salamat.”
Tumango si rico, luha rin ang mata. “Kahit galit ka.” Sagot niya. “Tatanggapin ko.”
Dahan-dahang yumakap si joshua kay rico. Mahigpit, parang hinahabol ang mga taon na nawala. Si lorna ay sumama sa yakap, at pati si mica na nagising, yumakap din kahit hindi niya lubos maintindihan.
Sa gitna ng eskinita na dati’y puro takot, may isang pamilyang unang beses muling naging buo, hindi dahil nawala ang sakit, kundi dahil may taong piniling harapin ito. At habang umiiyak si joshua sa balikat ng tatay niya, mahina niyang sinabi ang salitang matagal niyang ipinagkait.
“Tay.”
