Maaga pa lang, gising na si nardo. Tahimik ang kalsada, basa pa ang aspalto, at may amoy ng kape mula sa karinderyang kakabukas lang. Suot niya ang kulay kahel na uniporme ng street sweeper, may guhit na reflective sa dibdib at braso, at hawak ang walis tingting na parang extension na ng kamay niya.
Araw-araw, ganito ang rutina. Linis sa gilid ng palengke, walis sa tapat ng terminal, tapos kolekta ng kalat sa eskinita bago sumikat nang husto ang araw. Hindi niya ito ikinahihiya. Sa totoo lang, ipinagmamalaki niya ang trabaho niya, kahit may mga taong tingin sa kanila ay “nasa baba.”
May mga nakakakilala kay nardo sa lugar. May tindera ng gulay na palaging nagbibigay ng mainit na tubig. May driver ng jeep na minsang nag-aabot ng tinapay. May mga batang pumapakyaw ng “good morning, kuya nardo.” Kapalit noon, isang ngiti at simpleng tango lang.
Pero hindi lahat ng tao marunong tumingin nang may respeto.
Bandang alas-nuwebe, biglang bumigat ang trapiko. May dalawang sasakyan na tumigil sa gilid, tapos may mga tao sa kalsada na tila may inaabangan. May mga nagkukumpulan, may nagvivideo, at may nagbubulungan na may dadating daw na opisyal sa barangay.
Si nardo, tuloy pa rin sa pagwawalis. Hindi siya parte ng eksena. Ang iniisip niya lang, matapos ang linis bago dumami ang tao at lalong kumalat ang basura.
Hanggang sa may isang pulis na lumapit.
Ang pang-iinsulto sa harap ng maraming tao
Malaki ang katawan ng pulis, halatang mainit ang ulo, at may tindig na sanay mag-utos. Lumapit siya sa pwesto ni nardo at tinuro ang bahagi ng kalsada na parang hindi siya satisfied sa linis.
“Hoy.” sigaw ng pulis. “Ano ba yan, ang bagal mo. Parang hindi ka nagtatrabaho.”
Napatingin si nardo. Naka-yuko pa rin siya, pero narinig ng mga tao ang tono. Dumami ang nakatingin. Yung iba, nag-angat na ng cellphone.
“Sir, nililinis ko po yan.” sagot ni nardo, mahinahon. “Medyo maraming putik kasi umulan kagabi.”
“Maraming putik?” singhal ng pulis. “Edi bilisan mo. Hindi kami mag-aadjust sa kabagalan mo.”
Hindi sumagot agad si nardo. Hinigpitan niya lang ang hawak sa walis. Sanay na siya sa masasakit na salita, pero iba kapag sa harap ng maraming tao, at galing sa taong may uniporme.
Tapos lalong lumala.
“Alam mo, kaya ang dugyot ng lugar na ‘to dahil sa mga kagaya mo.” sabi ng pulis. “Kung maayos kayong magtrabaho, hindi kami mamomroblema.”
May ilang napailing. May isang matandang babae sa crowd ang pabulong na nagsabi, “grabe naman.”
Pero ang pulis, parang mas lalo pang uminit.
“O ano, nakatanga ka?” sigaw niya. “Baka gusto mo pang turuan kita magwalis?”
Doon napalunok si nardo. Hindi siya sumagot ng pabalang. Hindi niya kaya. Pero hindi ibig sabihin noon, wala siyang dignidad.
“Pasensya na po, sir.” sabi niya. “Gagawin ko po.”
Bumalik siya sa pagwawalis, pilit tinatapos ang parte na itinuro. Pero habang nagwawalis siya, ramdam niya ang mga matang nakatutok, at yung bigat ng hiya na parang kumakapit sa batok.
May isang binatang lalaki sa crowd ang lumapit nang kaunti at nagsalita, hindi sa pulis, kundi sa mga tao.
“Kuya nardo yan ah.” sabi ng binata. “Hindi yan tamad.”
“Shh.” sabi ng isa. “May pulis.”
Doon lalong tumahimik ang paligid. Para bang lahat takot magsalita, kasi kapag kumontra ka, baka ikaw ang sunod.
At sa gitna ng katahimikan, may tunog ng sirena sa malayo.
Ang pagdating ng mayor at ang biglang pagbabaliktad
Huminto ang isang itim na sasakyan sa gilid. Sunod ang dalawa pang kotse. May ilang tao na nag-straighten ng postura, yung iba nag-ayos ng buhok, at yung iba nagtakbuhan palapit.
“Mayor.” bulong ng crowd.
Bumaba ang mayor, may kasama na staff at ilang security. Hindi siya yung mayor na laging nakangiti sa camera. Ang mukha niya seryoso, parang may agenda at may hinahabol na oras. Lumakad siya diretso, parang alam na niya kung saan pupunta.
Nakita niya ang pulis.
“Good morning, sir.” sabi ng pulis, biglang bumait ang tono. “We are securing the area.”
Tumingin ang mayor sa paligid, tapos napunta ang tingin niya kay nardo na patuloy pa ring nagwawalis, nakayuko, at halatang gustong mawala sa eksena.
Lumapit ang mayor kay nardo.
Ikaw yung nagwawalis, biglang tumigil ang mga tao. Nakaabang ang lahat.
“Nardo.” sabi ng mayor, malinaw at may bigat. “Ikaw ba si nardo dela cruz?”
Nanlaki ang mata ni nardo. Dahan-dahan siyang tumingin.
“Opo, sir.” sagot niya, halos pabulong.
Napalingon ang pulis. Parang may kumurot sa sikmura niya. Yung kanina, ang tapang. Ngayon, parang nagtataka kung bakit tinatanong ng mayor ang street sweeper.
Tumingin ang mayor sa staff niya, at may inabot na folder at maliit na kahon.
“Nasaan ang stage?” tanong ng mayor sa staff, pero hindi niya iniwan si nardo sa paningin.
“Tay, dito na lang po muna.” sabi ng staff. “Maraming tao.”
Tumango ang mayor at humarap sa crowd.
“Mga kababayan.” sabi niya. “Sandali lang ito.”
Lalong lumapit ang mga tao. May nagvivideo na, may nagla-live. Yung pulis, nakatayo sa gilid, pilit inaayos ang mukha.
Lumapit ang mayor kay nardo ulit.
“Nardo, gusto kong marinig ng lahat.” sabi ng mayor. “Ikaw ang awardee ngayon.”
Parang may sumabog na bulungan sa paligid.
“Awardee?” sabi ng isa.
“Si kuya nardo?” sabi ng isa pa.
Si nardo, napaatras nang kaunti, para bang nagbibiro ang mundo.
“Sir, baka po nagkamali kayo.” sabi niya. “Nagtatrabaho lang po ako.”
Umiling ang mayor.
“Hindi kami nagkamali.” sagot niya. “Ikaw ang taong nagbalik ng wallet na may malaking halaga at mga importanteng dokumento noong nakaraang linggo.”
Napasinghap ang crowd.
Naalala ni nardo ang araw na iyon. May nakuha siyang wallet sa kanal, basa, may putik, pero naroon ang pera at mga ID. Imbes na itabi o ibigay sa kung sino, dinala niya sa barangay at hinanap ang may-ari. Nalaman niyang yung may-ari ay isang senior citizen na may gamot na bibilhin at pamasahe pauwi.
Nang maibalik niya, umiiyak yung matanda.
Pero hindi niya inisip na may makakapansin. Sa isip niya, tama lang.
“Hindi lang yun.” dagdag ng mayor. “May report din na ikaw ang tumulong mag-escort ng batang nawawala pabalik sa magulang niya, kahit umuulan at tapos na ang shift mo.”
Tahimik ang crowd, tapos may biglang palakpak. Isa. Dalawa. Hanggang dumami.
Si nardo, nanginginig ang kamay. Hindi dahil sa takot, kundi dahil sa halo ng hiya at gulat.
Tumingin ang mayor sa pulis.
“Officer.” tawag ng mayor, hindi sumisigaw pero may lamig. “Ikaw ba yung nagsalita sa kanya kanina?”
Nabigla ang pulis. Napatayo siya nang tuwid.
“Sir, I was just…” simula niya.
“Just what?” putol ng mayor. “Just humiliating him in public?”
Nanahimik ang pulis. Nakatingin ang lahat.
Sinulyapan ng mayor ang mga cellphone sa paligid.
“Marami palang nakarecord.” sabi ng mayor. “Mabuti.”
Yung pulis, namutla. Hindi na siya makapagsalita nang maayos.
Ang tunay na parangal at ang aral na iniwan
Inabot ng mayor ang maliit na kahon kay nardo. Nasa loob ang medal at certificate. May kasamang envelope.
“Bilang lungsod, nagpapasalamat kami.” sabi ng mayor. “Ito ang parangal para sa katapatan at serbisyo mo.”
Tinanggap ni nardo ang kahon, pero parang ayaw gumalaw ng kamay niya. Parang hindi siya sanay tumanggap, kasi ang buong buhay niya, siya yung nagbibigay ng effort pero madalas hindi napapansin.
“Sir…” sabi ni nardo, nangingilid ang luha. “Maraming salamat po.”
Huminga siya nang malalim, tapos naglakas-loob.
“Sir, hindi ko po ginawa yun para mapuri.” sabi niya. “Ginawa ko po kasi tama.”
Tumango ang mayor.
“Mas lalo ka naming rerespetuhin dahil dyan.” sagot ng mayor.
Tumingin ulit ang mayor sa pulis, ngayon mas diretso.
“Officer, dito ka sa harap.” utos niya.
Lumapit ang pulis, halatang mabigat ang bawat hakbang.
“Humingi ka ng paumanhin.” sabi ng mayor.
Tahimik. Lahat nakatingin.
Napatingin ang pulis kay nardo. Yung tingin niya, hindi na galit. Halo ng hiya at takot.
“Pasensya na.” sabi ng pulis, pilit. “Nadala lang ako.”
Hindi agad sumagot si nardo. Tumingin siya sa medal, sa certificate, sa envelope. Tapos tumingin siya sa mga tao.
“Sir.” sabi ni nardo, mahinahon. “Tinanggap ko po ang sorry ninyo.”
Nagulat ang iba. May nagsabi pa ng mahina, “bait niya.”
Pero hindi doon nagtapos ang mayor.
“Pero hindi ibig sabihin nun, tapos na.” dagdag ng mayor, nakatingin pa rin sa pulis. “May proseso tayo. Kung may abuso, iimbestigahan. Kung may mali, may pananagutan.”
Nag-iba ang hangin. Yung crowd, parang mas nakahinga. Kasi may nagsalita sa bagay na madalas hindi sinasabi nang malakas.
Lumapit ang mayor kay nardo ulit.
“Nardo, gusto ko ring ipaalam sa’yo.” sabi niya. “May scholarship assistance para sa anak o apo mo, kung may nag-aaral. Naka-attach yan sa program ng lungsod para sa mga model employees.”
Napaluha si nardo. Hindi siya umiyak nang malakas, pero kita sa mukha niya yung biglang luwag. Parang may natanggal na mabigat.
“May apo po ako, sir.” sabi niya. “Gusto ko pong makatapos siya.”
“Tutulungan ka namin.” sagot ng mayor.
Bago umalis ang mayor, humarap siya sa crowd.
“Mga kababayan.” sabi niya. “Ang respeto hindi pinipili. Hindi ito para lang sa may titulo, may pera, o may posisyon. Ang respeto ay para sa taong marangal magtrabaho.”
Palakpakan ulit. Mas malakas. Mas totoo.
Si nardo, bumalik sa pagwawalis pagkatapos ng seremonya, pero iba na ang pakiramdam. Hindi na siya yung taong yuyuko para lang hindi mapansin. Nandun pa rin ang kababaang-loob, pero may kasama nang dignidad.
At yung pulis, iniwan ang lugar na tahimik, walang sigaw, walang yabang.
Moral lesson
Hindi mo malalaman kung sino ang tunay na mahalaga sa isang komunidad kapag ang tinitingnan mo lang ay uniporme at posisyon. Minsan, yung pinakamadumi ang kamay sa trabaho, siya pa yung pinakamalinis ang konsensya. At kahit gaano kalakas ang boses ng nang-aapi, isang katotohanan lang ang kailangan para bumaligtad ang lahat.
Kung may kakilala kang kailangan makabasa nito, i-share mo ito sa pamamagitan ng pag-click ng share button.
