Episode 1: HINOLD SA GITNA NG BIYAHE
Maagang umarangkada ang UV express ni mang rodel. Kalahati pa lang ng araw, pero ramdam na niya ang init at bigat ng trapik sa kahabaan ng highway. Sa salamin, nakikita niya ang mga pasaherong tahimik lang—may estudyanteng nakayuko sa cellphone, may nanay na karga ang bata, may lalaking naka-uniform na halatang pagod na galing night shift.
“Kuya, makakahabol po ba tayo?” tanong ng isang pasahero, kabado.
“Oo, ma’am. Basta wag lang tayong maipit sa checkpoint,” sagot ni mang rodel, pilit ngumingiti.
Pero parang sinadya ng tadhana. Sa unahan, may cones, may ilaw, at may apat na pulis na nakaharang. Kumaway ang isang matipunong officer, sabay turo sa gilid.
“UV! Tabi!”
Napatigil si mang rodel. “Good morning po, sir. Ano pong violation?”
“Baba ka muna,” malamig na utos ng pulis. “May report na colorum tong unit mo.”
Nagulat ang mga pasahero. “Ay kuya, colorum?” bulong ng nanay sa likod, hawak ang anak.
“Sir, may prangkisa po ‘to. Kumpleto papel,” sagot ni mang rodel. Kinuha niya ang folder sa dashboard—OR/CR, prangkisa, ID ng operator.
Pero hindi pa man nabubuklat, dinampot ng pulis ang folder at binuklat nang parang naghahanap ng mali. “Aba, bakit ka nagmamadali? May tinatago ka?”
“Wala po. May biyahe po ako. May mga pasahero.”
Lumapit ang isa pang pulis, nakangisi. “Daming dahilan. Kung ayaw mo ma-impound, alam mo na.”
Doon nanigas ang panga ni mang rodel. Maraming beses na niyang narinig ang linyang ‘yon. Pero ngayon, may mga taong umaasa sa kanya sa loob ng sasakyan—lalo na yung batang may lagnat na nakasandal sa nanay, nanginginig.
“Sir, hindi po ako nagbibigay ng lagay,” mahinahon pero matatag niyang sabi.
Biglang nagbago ang mukha ng pulis. “Ha? Matapang ka ah. Sige, hold natin ‘to.”
Nagsimulang mag-ingay ang mga pasahero. “Kuya, paano na kami?” “Ma-late na ako!” “May sakit yung bata!”
“Wag kayong makialam!” sigaw ng pulis sa kanila. “Bawal bumaba!”
Kinuha ng pulis ang susi sa ignition. Parang may kinalabog sa dibdib ni mang rodel—hindi dahil sa takot, kundi sa pagkapahiya sa harap ng mga inosenteng tao.
Dahan-dahan siyang huminga. Sa bulsa ng kanyang sling bag, may lumang handheld radio siyang lagi niyang dala—hindi pang-porma. Para ‘yon sa emergency.
Tinignan niya ang pulis. “Sir, pwede po akong tumawag? May pasahero po kaming may sakit.”
“Tumawag ka. Kahit kanino,” pang-iinsultong sagot ng pulis. “Wala kang magagawa.”
Doon pinindot ni mang rodel ang radio, at sa unang pagkakataon, nanginginig ang boses niya habang bumubulong:
“Base… base… rodel ito. kailangan ko ng tulong.”
At ang sagot na dumating, hindi boses ng dispatcher ng UV.
Kundi boses na matigas, malinaw, at nakakatindig-balahibo:
“Received, rodel. police regional office operations center ito. anong sitwasyon?”
Episode 2: ANG SAGOT SA RADYO
Parang huminto ang mundo. Yung pulis na nakaharang, biglang napatingin sa radio ni mang rodel na parang multo ang nakita. Yung isa pang pulis na may clipboard, napahinto sa pagsusulat.
“Anong police regional office?” bulong ng isa, nanlaki ang mata.
Hindi sumigaw si mang rodel. Hindi siya nagyabang. Tinitigan lang niya ang officer sa harap niya at muling nagsalita sa radio. “Naka-hold po ako sa checkpoint. inaakusahan po akong colorum at kinukuha yung susi ng unit. may pasaherong may sakit, sir.”
Saglit na katahimikan. Tapos dumating ang boses ulit, mas mabigat:
“Copy. ibigay mo ang eksaktong lokasyon. at sabihin mo kung sino ang on-scene supervisor.”
Nanginig ang daliri ng pulis. “Hoy! Sino ka para gumamit ng ganyan?” biglang sigaw, pero halatang pumipiyok.
“Sir,” sabi ni mang rodel, “hindi ko po kayo kalaban. gusto ko lang matapos nang maayos. may bata po sa loob.”
Pero imbes na umayos, mas uminit ang ulo ng pulis. “Wala kang karapatan! i-impound ‘to!” sigaw niya, sabay senyas sa dalawang kasama.
Nag-react ang mga pasahero. May isang binata sa likod ang kumatok sa bintana. “Sir, may lagnat po yung bata! tumawag na kami ng barangay!”
“Tumahimik kayo!” sigaw ng pulis, sabay turo sa binata.
Muling pumitik ang radio.
“On-scene officers, this is PRO operations center. stand down and identify yourselves. repeat: identify yourselves.”
Nagkatinginan ang mga pulis. Walang sumagot. Parang biglang nawala ang tapang.
“Sir, ano’ng ginagawa n’yo? sumagot kayo!” sigaw ng isang mas matandang pulis sa likod, pero halatang kabado rin.
Ang officer na nambabraso kanina, pilit nagmatigas. Dinukot niya ang sariling radio at tumawag sa “station.” “Charlie-2, verify nga. may tumatawag daw na regional?”
Pero imbes na station ang sumagot, iisang boses lang ang bumalik—pareho sa nasa handheld ni mang rodel:
“Officer, nakikinig kami. nasa frequency ka namin. confirm your name and badge number.”
Namutla ang officer. Napalunok. “S-sir… PO2… um… valdez po.”
“Copy, PO2 valdez,” sagot ng PRO. “remain at your location. a responding unit from regional will arrive. do not harass the civilians. do not touch the vehicle. do not touch the driver.”
Tumahimik ang paligid, pero ang mga pasahero, hindi na mapakali. Yung nanay sa loob, bumaba na ang bintana at umiiyak. “Kuya, salamat… salamat po.”
Lumapit si mang rodel sa bintana, mahinahon. “Ma’am, kapit lang po.”
Pero sa loob niya, may ibang sakit na bumabalik—sakit ng mga taon na tiniis niya ang ganitong pang-aabuso. At alam niyang kapag umatras siya ngayon, babalik lang uli ang “kotong” bukas, sa ibang driver na mas mahina.
Tumingin siya sa mga pulis. “Sir, ayoko po ng gulo. pero ayoko rin po ng ganito.”
At sa malayo, may umuugong na sirena—palapit.
Episode 3: ANG LUMANG PANGAKO NI MANG RODEL
Dumating ang mobile car na may markang pang-regional. Bumaba ang isang opisyal na naka-plain polo pero mabigat ang tindig, kasunod ang dalawang naka-uniporme. Hindi siya sumigaw. Isang tingin lang, parang bumagsak na ang lakas ng mga pulis sa checkpoint.
“Sinong supervisor dito?” tanong ng opisyal.
Tahimik. Si PO2 valdez ang unang yumuko. “S-sir…”
Lumapit ang opisyal kay mang rodel. “Ikaw si rodel sanchez?”
“Opo,” sagot ni mang rodel, nanginginig ang boses, hindi sa takot—sa pagod.
Tumingin ang opisyal sa loob ng UV. Nakita niya ang batang may lagnat, hawak ng nanay. “Medic!” utos niya. “Unahin ang bata.”
Doon na nagsimulang humagulgol ang nanay. “Salamat po… hindi ko na alam gagawin ko.”
Habang inaasikaso ang bata, tinabi ng opisyal si mang rodel. “Bakit ka may access sa radio ng PRO?”
Saglit na napayuko si mang rodel. Parang humigpit ang lalamunan niya. “Sir… dati po akong radio operator sa regional. matagal na po.”
Napatigil ang opisyal. “Bakit ka naging UV driver?”
Masakit ang ngiti ni mang rodel. “Nung namatay po yung anak ko sa hit-and-run, sir… ako po yung naghabol ng hustisya. pero naubos po ako. umalis ako sa serbisyo. nag-UV ako para buhayin yung anak kong naiwan.”
Tumahimik ang opisyal, parang may tinamaan. “So bakit ka bumalik sa frequency?”
“Tulong lang po,” sabi ni mang rodel. “May mga ginawa po silang mali ngayon. may bata sa loob. at… sir, ilang beses na po akong nakakita ng drivers na pinipilit magbigay. hindi na po ako makatiis.”
Nang marinig ‘yon, lumapit ang isa pang pulis—yung may clipboard—at biglang nanginginig. “Sir, hindi po namin intensyon—”
“Enough,” putol ng opisyal. “May video na ang mga tao. may witness. at may radio recording.”
Namula si PO2 valdez. Lumapit siya kay mang rodel, pilit tumapang. “Ikaw pala ‘tong nagsusumbong! ikaw pala dahilan—”
“Valdez!” sigaw ng opisyal. “Stand down!”
Doon tuluyang bumagsak ang tapang ng pulis. Parang batang nahuli.
Kinuha ng opisyal ang folder ni mang rodel, sinuri ang prangkisa. “Kumpleto. walang colorum.” Tumingin siya kay valdez. “So bakit mo hinold?”
Hindi makasagot si valdez. Napatingin lang siya sa mga kasama, parang naghahanap ng kakampi.
“Sir,” marahang sabi ni mang rodel, “hindi ko po gusto may mawalan ng trabaho. pero gusto ko po… itigil na ‘to.”
Tinapik ng opisyal ang balikat niya. “Minsan, kailangan may tumindig.”
Sa likod, lumapit ang pasaherong binata. “Kuya, salamat. kung hindi nyo po ginawa ‘to, baka kami rin naabuso.”
At sa unang pagkakataon, naramdaman ni mang rodel na hindi siya nag-iisa. Pero alam niyang hindi pa tapos. Dahil ang sistema, hindi basta bumibigay.
Bago umalis ang mobile car, tumunog ulit ang radio.
“PRO to responding unit: confirm custody. proceed with administrative case.”
Napapikit si mang rodel. Alam niyang magsisimula pa lang ang mas mabigat na laban.
Episode 4: ANG BIGAT NG PAGTINDIG
Kinabukasan, kumalat ang video. Kita ang pagkuha ng susi, ang sigawan, ang pagbanggit ng “alam mo na,” at ang boses ng PRO sa radyo. Sa terminal, maraming driver ang lumapit kay mang rodel.
“Kuya, ikaw pala ‘yon.”
“Salamat, kuya. lakas ng loob mo.”
Pero hindi lahat masaya. May mga bulong din. “Delikado yan. kilala mo naman mga yan. babalikan ka.”
Sa bahay, si lia—anak ni mang rodel—nakaupo sa lamesa, hawak ang lumang picture ng kuya niyang namatay. “Pa… bakit mo ginawa? baka mapahamak tayo.”
Umupo si mang rodel sa tabi niya. “Anak, naalala mo ba yung pangako ko sa kuya mo?”
“Na… ipaglalaban natin yung tama,” mahina niyang sagot.
Tumango si mang rodel. “Kung tatahimik ako, parang pinatay ko ulit yung pangako na ‘yon.”
Niyakap siya ni lia, nanginginig. “Pero pa, natatakot ako.”
“Takot din ako,” aminado si mang rodel. “Pero mas natatakot ako sa mundo na hindi tayo kumikibo.”
Sa presinto, pinatawag si mang rodel para magbigay ng pormal na salaysay. Nandoon ang internal affairs, may recorder, may papel. Sa kabila ng mesa, si PO2 valdez, nakatitig nang masama.
“Mr. sanchez,” tanong ng investigator, “did the officer demand money?”
Huminga si mang rodel. “Hindi niya diretsong sinabi. pero malinaw po yung ‘alam mo na.’ at yung tono. matagal na po naming nararanasan.”
“May iba pa bang witness?” tanong ulit.
Tumayo ang nanay na may anak na nilagnat—si marites. “Ako po,” nanginginig niyang sabi. “Narinig ko po. at kung hindi po dahil kay kuya rodel, baka naospital yung anak ko. baka may nangyari pa.”
Namula ang mata ni mang rodel. Hindi niya inaasahang babalik si marites para tumestigo.
Pag-uwi niya, may sobre sa gate. Walang pangalan. Binuksan niya—isang papel na may sulat:
“tigilan mo. kung ayaw mong may maulit.”
Nanlamig si mang rodel. Parang bumalik ang gabi ng hit-and-run, yung takot, yung helplessness. Pumasok siya sa bahay, tahimik. Hindi niya sinabi kay lia. Ayaw niyang dagdagan ang bigat.
Pero kinagabihan, may kumatok. Dalawang pulis—hindi yung mga nambastos, kundi mga naka-plain. “Sir rodel, PRO po. may security detail po kayo pansamantala.”
Napaupo si mang rodel. “Grabe na pala.”
“Opo,” sagot ng isa. “Pero sir… maraming gumagalaw dahil sa ginawa nyo. may iba pang drivers na lumalabas ngayon.”
Sa bintana, nakita niya ang kalsadang tahimik. At sa katahimikang iyon, naramdaman niyang may umaalon na pagbabago—pero kasama rin ang panganib.
At sa puso niya, iisa lang ang dasal: sana, hindi na kailangan pang may mamatay bago kumilos ang batas.
Episode 5: ANG HUSTISYA NA HINDI LANG PARA SA KANYA
Dumating ang araw ng administrative hearing. Nasa regional office mismo si mang rodel, suot ang simpleng polo. Sa bulsa niya, may rosaryo—hindi niya alam kung kanino siya kumakapit, pero kailangan niya.
Sa loob, naroon ang mga opisyal, naroon ang internal affairs, naroon ang ilang driver na ngayon lang naglakas-loob magreklamo. At sa dulo, naroon si PO2 valdez—pula ang mata, halatang ilang gabi ring hindi natulog.
“Mr. sanchez,” tanong ng chair, “are you willing to stand by your statement?”
“Opo,” sagot ni mang rodel. “Hindi po dahil gusto kong manira. kundi dahil gusto kong may tumigil.”
Isang-isa, nagsalita ang mga witness. May driver na umiyak habang ikinukwento kung paano siya napilitang magbigay ng pera para lang makabiyahe. May isang matanda na nagsabing, “kaya po ako naputulan ng kuryente noon, kasi yung boundary ko napunta sa lagay.”
Tahimik ang room. Mabigat.
Sa huli, tumayo ang regional official na sumagot sa radyo noong araw na iyon. “Officer valdez,” malamig niyang tanong, “did you demand money?”
Hindi makatingin si valdez. Saglit siyang tumahimik, tapos biglang humagulgol. “Sir… oo po.”
Nagulat ang lahat.
“Oo po,” ulit niya, umiiyak. “May quota po kami. may pressure. pag di ka sumunod, ikaw naman ang ipapahiya. pero… sir, mali. mali po.”
Tumingin siya kay mang rodel. “Pasensya na. pinahiya kita. at… natatakot ako.”
Hindi sumagot si mang rodel agad. Nanginginig ang panga niya. Sa isip niya, naalala niya ang anak niyang namatay—kung gaano siya umiyak sa kabaong, kung gaano niya sinumpang hindi na siya papayag na apihin ang mahihina.
Dahan-dahan siyang tumayo. “Valdez,” mahinahon niyang sabi, “hindi ko hiling na masira ang buhay mo. ang hiling ko… itigil mo yung pang-aapekto ng maling sistema sa mga inosente.”
Naglabas ng desisyon ang board: suspension at kasong kriminal para sa kotong at abuse of authority, kasama ang mas mataas na opisyal na nag-uutos. May mga pangalan pang susunod.
Paglabas ni mang rodel sa regional office, nakita niya si marites at ang anak niyang ngayon ay masigla na. Tumakbo ang bata papunta kay mang rodel at niyakap siya.
“Kuya rodel!” masayang sigaw ng bata.
Napapikit si mang rodel. Parang may biglang pumutok sa dibdib niya—hindi sakit, kundi ginhawa. Sa yakap ng batang iyon, naramdaman niyang may naisalba siyang hindi lang biyahe, hindi lang araw.
Lumapit si lia, hawak ang lumang picture ng kuya niya. “Pa… proud si kuya sayo,” mahina niyang sabi, nangingilid ang luha.
Doon na bumigay si mang rodel. Yumuko siya at humagulgol—tahimik, nanginginig. Hindi dahil nanalo siya. Kundi dahil sa wakas, may ginawa siyang sapat para sa pangakong matagal niyang bitbit.
Sa gitna ng luha niya, hinawakan niya ang ulo ni lia. “Anak,” bulong niya, “kung may matututunan ka sa araw na ‘to… hindi kailangan maging malakas para lumaban. kailangan lang… may puso.”
At habang papalayo sila sa gusali, tumunog ang radyo sa bulsa niya—huling mensahe mula sa operations center:
“Good job, rodel. maraming salamat. para sa mga taong walang boses.”
Pinunasan ni mang rodel ang luha, tumingala sa langit, at sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, naramdaman niyang may kapayapaan—kahit maliit—na umuuwi sa kanilang tahanan.
