Ang Umagang naging entablado ng hiya
Maaga pa lang ay umaalingasaw na ang amoy ng isda, gulay, at basang kahoy sa palengke. May mga nagbubuhat ng kaha, may mga tindera na sumisigaw ng “sariwa pa,” at may mga mamimiling nakikipagtawaran na parang sport. Sa gitna ng makipot na pasilyo, nakatayo si aling myrna sa harap ng mesa niyang puno ng hipon at isda. Pawisan siya, pagod, pero kumikilos pa rin, kasi bawat oras sa palengke ay katumbas ng pagkain sa bahay.
Biglang may umalingawngaw na boses sa likod ng crowd. Isang pulis ang dumaan, malaki ang katawan, maangas ang tindig, at halatang gustong maramdaman ng lahat ang presensya niya. Huminto siya sa harap ng pwesto ni aling myrna at tinignan ang mga paninda na parang may hinuhusgahan.
“Bakit ang dugyot dito?” tanong niya, malakas ang boses. “Ito ba yung sinasabi ninyong malinis na palengke?”
Napatigil ang kamay ni aling myrna. Napatingin siya sa paligid. May mga taong biglang tumahimik, pero hindi dahil respeto, kundi dahil may inaabangan.
“Sir, nililinis po namin araw-araw.” sagot ni aling myrna, maingat. “Kaka-arrange ko lang po ng paninda.”
Umismid ang pulis at itinuro ang mesa. “Edi linisin mo ulit. at huwag kang sumagot-sagot.”
May isang taong nagtaas ng cellphone sa gilid. May isa pang nag-record. May ilang mamimili ang napatingin kay aling myrna na parang may kasalanan siya kahit wala.
Huminga nang malalim si aling myrna. “Sir, hindi po ako sumasagot para lumaban. nag-eexplain lang po ako.”
Doon parang may pumitik sa ulo ng pulis. Bigla siyang lumapit at mas tinutukan ang tindera. “Ah, matapang ka? palengke vendor ka lang, tapos ganyan ka magsalita?”
Nanlaki ang mata ng mga tao. May mga bulong na agad lumabas. “Ay grabe.” “Pinapahiya talaga.” “Baka may atraso.”
Si aling myrna, nanigas. Hindi niya alam kung saan siya lulugar. Kapag tumahimik siya, aapakan siya. Kapag nagsalita siya, lalong ipapahiya.
Ang Pang-iipit na may halong yabang
Hindi natapos sa sermon ang pulis. Pumihit siya sa mga kasamahan niya at nag-utos na tila may operasyon siyang ginagawa.
“Check niyo permit nito.” sabi niya. “Baka wala ‘to. baka colorum. baka illegal.”
“Sir, complete po papeles ko.” sagot ni aling myrna, nanginginig na ang boses. “nandito po sa envelope.”
Kinuha ng pulis ang envelope na iniabot niya at binuklat nang mabilis, parang ayaw talaga makakita ng tama. Tapos bigla siyang ngumisi.
“Expired.” sabi niya, kahit hindi pa niya binabasa nang maayos. “Ano ngayon? huhulihin kita.”
“Sir, hindi po expired.” sagot ni aling myrna, mas mahina. “kakarenew ko lang po last month.”
“Tumahimik ka.” singhal ng pulis, sabay turo sa mukha niya. “Huwag mo akong turuan.”
May isang nanay na nakapamewang sa gilid ang nagbulong, “buti nga, para matuto.” May ilang lalaki namang nakangisi, parang nanonood ng palabas sa kanto.
At si aling myrna, kitang-kita na ang panginginig sa tuhod. Hindi dahil guilty siya, kundi dahil sa hiya. Sa palengke, kung mapahiya ka, parang nawala na rin ang tiwala ng mamimili. Isang iglap lang, pwedeng gumuho ang kabuhayan mo.
“Sir, maawa po kayo.” sabi ni aling myrna. “ito lang po kabuhayan ko.”
Tumawa ang pulis nang pahapyaw. “Maawa? eh dapat nagtrabaho ka nang maayos. huwag kang magtinda dito kung hindi ka marunong sumunod.”
Doon, may isang babaeng nakatayo sa likod ang biglang napabulong, parang may naalala. “Parang siya yung….”
Pero hindi niya tinuloy. Kasi sa harap ng pulis, hindi lahat may lakas ng loob magsalita.
Ang Maliit na detalye na nagpaiba ng ihip ng hangin
Habang binabaliktad ng pulis ang mga papeles, may nahulog na maliit na card mula sa envelope. Hindi permit. Hindi resibo. Isang card na mukhang id, pero hindi pang palengke.
Napulot iyon ng pulis at tinignan. Sa una, ngumisi pa siya, akala niya isa lang itong kung anong kung anong identification. Pero nang mabasa niya ang header, biglang nagbago ang itsura ng mukha niya.
“Witness protection…” bulong niya, halos hindi marinig.
Napatigil siya. Tumingin siya kay aling myrna. Tapos tumingin siya sa crowd. Tapos bumalik ulit sa card, parang umaasang mali ang binasa niya.
“Anong ‘to?” tanong niya, mas mababa na ang boses. “Bakit may ganito ka?”
Hindi sumagot si aling myrna agad. Hindi dahil wala siyang sagot, kundi dahil alam niyang delikado ang bawat salita. Pero sa puntong iyon, ramdam niyang hindi na ito simpleng kahihiyan. Ramdam niyang lumalapit na yung bagay na matagal niyang iniiwasan: mabunyag sa maling tao.
“Sir, pakiusap.” sabi niya, halos pabulong. “pakibalik na lang po yung card.”
Pero imbes na ibalik, mas lumapit ang pulis at parang gusto pang i-display. “Ah, so nagmamagaling ka? witness ka? saang kaso? ano’ng alam mo?”
Napatigil ang paligid. May mga cellphone na mas umangat. May mga taong biglang suminghap. Kasi ang salitang “witness” sa palengke, hindi yan basta-basta. Ibig sabihin niyan, may malaking gulo sa likod.
At bago pa makasagot si aling myrna, may isang boses na sumingit mula sa likod ng crowd.
“Officer, ibaba mo yan.”
Ang Pagdating ng mga taong hindi niya kayang bastusin
Dalawang lalaki ang lumapit, naka-civilian, pero halata sa tindig na hindi sila ordinaryong tao. May isa pang sumunod na babae na may dalang folder at radio. Tahimik silang dumating, pero sa unang tingin pa lang, nagbago ang tono ng palengke.
Lumapit ang isa sa pulis at pinakita ang id. “Nbi.” maikli niyang sabi.
Nanlaki ang mata ng pulis. “Sir, routine inspection lang po ‘to—”
“Huwag mo akong bolahin.” putol ng nbi agent. “Bakit mo pinapahiya ang protected witness.”
Parang binuhusan ng malamig na tubig ang pulis. Biglang nawala ang yabang niya. Biglang tumigil ang daliri niyang kanina nakaturo. Biglang nag-iba ang postura niya, mula sa naninindak, naging nag-iingat.
Lumapit yung babaeng may folder kay aling myrna. “Ma’am, okay ka lang?” tanong niya, mahinahon.
Tumango si aling myrna, pero pumatak na ang luha niya. Hindi ito luha ng drama. Luha ito ng matagal na takot. Luha ito ng taong pilit nabubuhay nang tahimik, pero lagi pa ring hinahabol ng gulo.
“Officer.” sabi ng nbi agent, mas matalim. “alam mo ba kung sino pinahiya mo?”
“Hindi ko po alam.” sagot ng pulis, halatang kinakabahan.
“Witness siya sa malaking kaso ng extortion at illegal collection sa palengke.” sabi ng nbi agent. “May listahan ng kotong system. may pangalan. may video. at dahil sa kagaguhan mong pagpapahiya sa kanya, muntik mo nang masira ang operasyon.”
Biglang nagbulungan ang mga tao. May mga napatingin sa isa’t isa, parang nagtatanong kung sino yung tinutukoy. May mga biglang nagbaba ng cellphone, parang natakot na ma-involve.
Tumingin ang nbi agent sa pulis. “Ibalik mo yung card. at humingi ka ng tawad.”
Huminga nang malalim ang pulis. Hindi ito yung paghinga ng tapang. Ito yung paghinga ng taong nahuli sa maling gawa.
“Pasensya na po.” sabi niya, mababa ang boses. “hindi ko po alam.”
Tumingin si aling myrna sa kanya. Hindi siya nagmura. Hindi siya nanumbat. Sinabi lang niya ang pinaka-totoong bagay sa araw na iyon.
“Hindi mo kailangan malaman kung sino ako para itrato ako nang tama.” sabi niya, nanginginig ang boses pero malinaw. “dapat pantay ang respeto.”
Tahimik ang palengke. Yung mga taong kanina nanonood, biglang nahiya. Kasi biglang nagbago ang kwento. Yung “tindera lang” na minamaliit, siya pala ang may hawak ng katotohanan sa isang malaking kaso.
At si aling myrna, hindi man siya mayaman, hindi man siya malakas sa salita, pero sa araw na iyon, nakita ng lahat na may mga taong tahimik lang—pero sila ang kayang bumagsak ang sindikato.
Moral lesson
Huwag mong husgahan ang tao base sa trabaho niya, damit niya, o kung gaano siya katahimik. Minsan, ang pinakamaliit sa paningin ng iba, siya pala ang may pinakamalaking dalang katotohanan. Ang awtoridad ay hindi lisensya para manghiya, kundi responsibilidad para magbigay ng proteksyon at respeto. At kung may nakita kang inaapi, huwag mong gawing entertainment ang sakit niya, dahil baka isang araw, ang katotohanang dala niya ang magligtas sa mas maraming tao.
Kung nakaantig sa’yo ang kwentong ito, i-share mo ito sa pamamagitan ng pag-click ng share button para makarating sa mas maraming tao na kailangan ng paalala at lakas ng loob.
