Episode 1: ang pila sa ilalim ng araw
Mahaba ang pila sa checkpoint, at mas mahaba ang pasensya ng mga taong wala namang choice. Tanghaling tapat noon, yung init na parang dumidikit sa balat, habang ang usok ng sasakyan ay humahalo sa alikabok ng kalsada.
Nasa dulo ng pila si ramon, naka-blue na polo, pawis na pawis, at hawak ang maliit na sling bag. Hindi siya palasagot. Hindi siya yung tipong nakikipagtalo. Pero ngayon, ramdam niya ang pagod na matagal nang naipon.
“Next, lumipat ka sa gilid,” sigaw ng isang pulis, si sgt. alvarez ang nameplate. “Diyan muna kayo. Pila kayo nang maayos.”
“Sir, kanina pa po ako nakapila,” mahinahon na sagot ni ramon. “May appointment po ako sa ospital.”
“Lahat may dahilan,” sagot ng pulis. “Diyan ka. Wag kang umarte.”
May ilang nakapila ang napatingin. May iba, umiwas. Ayaw nilang madamay. Yung isang babae sa kotse, napailing na lang, halatang naaawa pero takot magsalita.
Itinuro ng pulis ang isang spot na walang lilim. “Diyan ka tumayo. Hintay ka tawagin.”
Napatingin si ramon sa aspalto na parang kumukulo. Huminga siya nang malalim at tumayo kung saan itinuro. Sa bawat minutong lumilipas, mas lumalakas ang tibok ng ulo niya. May iniinda siyang sakit, pero mas masakit yung pakiramdam na parang wala siyang karapatan maging tao.
Lumapit ang isa pang pulis, mas bata, at bumulong. “Kuya, sumunod ka na lang. Mainit talaga.”
Ngumiti si ramon, pilit. “Oo, hijo. Sanay naman ako sa mas mainit.”
Hindi alam ng batang pulis ang ibig niyang sabihin. Pero si ramon, may ibang init na naaalala. Yung init ng baha na may amoy putik, yung init ng katawan ng batang buhat niya habang humihingi ng tulong, yung init ng takot noong mga panahong ang tubig ay umaakyat sa bubong.
Sa checkpoint, may narinig siyang tawanan. “Ayos yan, pinapila natin para matuto,” sabi ng isa.
Napapikit si ramon. Hindi siya sumagot. Pero sa bulsa niya, may lumang id na lagi niyang dala, hindi para ipagyabang, kundi para ipaalala sa sarili niya na may dahilan siya kung bakit patuloy siyang lumalaban sa buhay.
Maya-maya, lumapit ulit si sgt. alvarez. “O, ano, tagal mo ah. Ilabas mo mga id mo.”
Dahan-dahang inilabas ni ramon ang wallet niya, nanginginig ang kamay sa init at pagod. At nang bumukas ang pitaka, sumilip ang lumang id na may kupas na logo, parang alaala na ayaw mamatay.
Episode 2: ang id na kupas pero mabigat
Kinuha ni ramon ang id at iniabot. Hindi siya tumingin sa pulis. Ayaw niyang makita ang ngisi, ayaw niyang masaktan ulit.
Pero si sgt. alvarez, paghawak pa lang sa id, biglang nag-iba ang tingin. Hindi siya agad nagsalita. Tinitigan niya ang card na parang may binabasang kwento.
“Ano ‘to,” tanong niya, mas mababa ang boses.
“Volunteer rescuer id po,” sagot ni ramon. “Noong bagyo.”
Tumawa ang isang pulis sa likod. “Ay wow, rescuer. Baka peke.”
Hindi gumanti si ramon. “Sir, kung gusto niyo, tawagan niyo yung contact sa likod,” sabi niya. “Nandiyan po.”
Tinignan ni sgt. alvarez ang likod ng id, tapos napatingin siya kay ramon. “Ikaw si ramon dela cruz,” sabi niya, parang nagdududa pero nanginginig ang tono.
“Opo,” sagot ni ramon.
May ilang motorista ang nag-umpisang makinig. Yung mga kanina tahimik, napapalingon.
“Bakit familiar,” bulong ng pulis, halos sa sarili niya. “Parang…”
Biglang sumingit yung batang pulis. “Sir, nabanggit yan sa seminar natin. Yung rescuer na sumisid sa baha para maglabas ng bata sa bus.”
Nanigas si sgt. alvarez. “Totoo ba ‘yon,” tanong niya kay ramon.
Si ramon ay tumingin sa malayo, sa alikabok ng kalsada, parang doon niya nakikita ang baha. “Hindi ko na po alam kung anong totoo at hindi,” sagot niya. “Ang alam ko lang, may mga taong sumisigaw noon. At kung hindi ako gagalaw, mamamatay sila.”
Tumahimik ang paligid. Yung init, parang biglang may ibang bigat.
“Sir, bakit niyo ako pinapila sa araw,” tanong ni ramon, hindi pasigaw, pero mas tumama. “Ganito ba ang bayad sa mga tumulong.”
Napayuko si sgt. alvarez, pero pilit niyang binalik ang tapang. “Sumunod ka kasi,” sagot niya, pero halatang hindi na buo ang loob.
Doon na nanghina si ramon. Napahawak siya sa tiyan, napapikit. “Sir, kaya nga po ako pupunta sa ospital,” bulong niya. “May check-up po ako. Hindi na po ako bata.”
Nagkatinginan ang mga motorista. Yung isang babae, bumaba sa kotse dala ang payong, lumapit kay ramon at tinakpan siya.
“Kuya, upo muna,” sabi ng babae.
Hindi na nakapagpigil si dila ng pulis sa likod. “Naku, drama.”
Pero si sgt. alvarez, biglang sumigaw. “Tumahimik ka.”
At doon unang nakita ng lahat na may takot din pala ang pulis, lalo na kapag ang katotohanan ang humaharap sa kanya.
Episode 3: ang alaala ng baha
Pinaupo si ramon sa gilid, sa maliit na upuan na pang-traffic aide. May payong na nakatayo sa tabi niya, inaalalayan siya ng ilang motorista na kanina ay strangers lang.
Si sgt. alvarez ay nakatayo pa rin, hawak ang id, parang mabigat ang card na hindi naman dapat mabigat.
“Sir,” sabi ng batang pulis, “yung ramon dela cruz… siya yung nasa video noon. Yung lumusong sa baha, tinangay na halos ng tubig.”
Napatingin si sgt. alvarez kay ramon. “Ikaw ba yun,” tanong niya, ngayon mas mahinahon.
Hindi agad sumagot si ramon. Tinignan niya ang kamay niya na nanginginig. “Oo,” sagot niya sa wakas. “Ako yun. Pero hindi dapat ako yung bida. Dapat lahat tayo tumutulong noon.”
“Bakit ka nag-volunteer,” tanong ng babae na may payong.
Huminga si ramon nang malalim. “Kasi yung anak ko… hindi nakaligtas,” sabi niya. “Noong unang baha, nauna siyang nalunod. Simula noon, para akong may utang sa bawat batang nakikita ko.”
Biglang nanlamig ang paligid kahit tirik ang araw. Si dianne, isang motoristang kanina pa nakatingin, napahawak sa dibdib niya. “Diyos ko,” bulong niya.
Si sgt. alvarez, hindi makagalaw. “Pasensya na,” sabi niya, pero parang hindi sapat.
Tumingin si ramon sa kanya. “Sir, hindi ako humihingi ng special treatment,” sagot niya. “Humihingi lang ako ng respeto. Lahat ng tao rito sa pila, may pinagdadaanan. Yung init, pare-pareho nating nararamdaman.”
Nag-umpisang bumaba ang boses ng mga tao. May mga nagkuwento bigla ng sariling trauma sa bagyo. May mga nagbanggit ng nawalan ng bahay, nawalan ng kapatid. Ang checkpoint na dati ay puro sigaw, ngayon ay parang naging lugar ng alaala.
May dumating na ambulansya sa kabilang lane, stuck din sa traffic. Tumunog ang sirena, pero walang makasingit.
Si ramon, kahit nanghihina, tumayo. “Sir,” sabi niya kay sgt. alvarez, “paunahin niyo yung ambulansya.”
“Hindi puwede, protocol,” sagot ni sgt. alvarez, automatic.
Dahan-dahang ngumiti si ramon. “Protocol din noon na iwan ang mga tao sa bubong,” sabi niya. “Pero may mga lumabag para iligtas sila.”
Parang sinuntok si sgt. alvarez ng sariling konsensya. Tumingin siya sa ambulansya, tapos sa mga taong nakatingin sa kanya.
Sa unang pagkakataon, kumilos siya hindi dahil sa yabang, kundi dahil sa hiya. “Clear lane,” sigaw niya. “Padaan!”
Nagkusa ang mga motorista. Umusog ang mga sasakyan. Nakadaan ang ambulansya.
At habang lumalayo ang sirena, ramdam ni ramon ang luha na gustong lumabas, hindi dahil sa sakit ng katawan, kundi dahil may maliit na tagumpay na naganap sa araw na akala niya ay puro pang-aapi lang.
Episode 4: ang pagbasag ng yabang
Lumapit si sgt. alvarez kay ramon, hawak pa rin ang id na parang ayaw niyang bitawan dahil nahihiya siyang ibalik na walang kapalit na salita.
“Kuya ramon,” sabi niya, ngayon gamit ang “kuya” na kanina ay hindi niya kayang sabihin. “Pasensya na talaga. Mainit, maraming pasaway, napuno lang ako.”
Tumango si ramon, pero hindi siya ngumiti. “Sir, sa dami ng pasaway, wag niyo pong idamay yung tahimik,” sagot niya. “Kasi minsan, yung tahimik, yun pa yung pagod na pagod.”
Napayuko si sgt. alvarez. “Tama kayo,” bulong niya.
Biglang may dumating na supervisor, isang lt. na naka-puting helmet. “Anong nangyayari dito,” tanong niya, halatang galit.
Lumingon si sgt. alvarez, nag-ready na magpaliwanag, pero naunahan siya ng mga tao.
“Sir, pinapila niya sa araw yung lalaki,” sigaw ng isang motorista. “May sakit na nga.”
“Pero siya yung rescuer noong bagyo,” dagdag ng babae. “May id.”
Nanlaki ang mata ng lt. “Rescuer,” ulit niya.
Inabot ni sgt. alvarez ang id, nanginginig. “Sir, siya po si ramon dela cruz.”
Tiningnan ng lt. ang card, tapos si ramon. “Kayo po ba yung nasa listahan ng mga kinilala ng city,” tanong niya.
“Hindi ko po alam, sir,” sagot ni ramon. “Hindi ko po hinabol yun.”
Lumapit ang lt. at biglang tumuwid ang tindig. “Sir ramon,” sabi niya, “saludo po ako.”
Parang may kumurot sa dibdib ni ramon. Kasi hindi siya sanay sa saludo. Sanay siya sa sigaw ng tao sa baha, sa yakap ng mga nailigtas, sa tahimik na gabi na siya lang ang umiiyak para sa anak niya.
“Sir,” sabi ni ramon, “saludo o hindi, tao pa rin po ako.”
Tumango ang lt. “At tao rin ang mga pulis,” sagot niya. “Kaya kailangan din naming matuto.”
Lumingon ang lt. kay sgt. alvarez. “Alvarez, ikaw ang mag-aasikaso sa kanya. Ihatid mo sa ospital kung kailangan. At gumawa ka ng incident report. Hindi ito simpleng ‘mainit lang’.”
Namula si sgt. alvarez. “Opo, sir.”
Tumingin siya kay ramon. “Kuya, sasamahan ko kayo,” sabi niya.
“Hindi ko kailangan ng bantay,” sagot ni ramon. “Ang kailangan ko, wag niyong ulitin sa iba.”
Nag-iba ang mga mata ni sgt. alvarez, parang may nabasag sa loob niya. “Opo,” sagot niya, halos pabulong. “Hindi na.”
Habang umaandar ang pila ulit, may mga taong lumalapit kay ramon, nag-aabot ng tubig, pamaypay, at kahit simpleng “salamat.”
At sa gitna ng init, may lumitaw na kakaibang lamig. Lamig ng katotohanan na minsan, ang kapangyarihan ay hindi dapat ginagamit para mang-abuso, kundi para magligtas.
Episode 5: ang luha sa gitna ng kalsada
Nang makarating si ramon sa ospital, hindi na siya makalakad nang maayos. Inalalayan siya ni sgt. alvarez, hindi na bilang pulis na nag-uutos, kundi bilang taong may biglang natutunang kababaang-loob.
Sa emergency room, tinanong ng nurse, “Anong nangyari.”
“Heat exhaustion,” sagot ni ramon, nangingiti ng pilit. “Napila po ako sa init.”
Napayuko si sgt. alvarez, parang binaril ng sariling kasalanan.
Habang inaasikaso si ramon, biglang may tumawag sa cellphone niya. Lumang ringtone, parang galing sa panahong hindi pa siya sugatan sa buhay.
“Kuya,” boses ng isang lalaki. “Ako to, joel. Yung nailigtas mo noon sa baha.”
Nanlaki ang mata ni ramon. “Joel,” ulit niya, parang hindi makapaniwala.
“Oo, kuya,” sabi ni joel, nanginginig. “Nakita ko yung video sa checkpoint. May nag-upload. Kuya, salamat ulit. Kung wala ka, patay ako.”
Natahimik si ramon. At doon, biglang bumalik ang lahat. Yung araw na lumusong siya sa baha habang may mga taong sumisigaw. Yung sandaling hinila niya ang bata sa bintana ng bus. Yung pag-iyak niya pagkatapos, dahil naalala niya ang sariling anak na hindi niya nahawakan sa huling beses.
“Kuya,” sabi ni joel, “gusto kitang puntahan. Nasaan ka.”
“Nandito ako sa ospital,” sagot ni ramon, basag ang boses. “Okay lang ako.”
Hindi na niya napigilan ang luha. Tahimik lang siyang umiiyak, hawak ang phone, habang ang nurse ay nagtataka at si sgt. alvarez ay nakatayo sa gilid, hindi alam kung paano tatayo sa harap ng isang taong sinaktan niya.
Lumapit si sgt. alvarez, dahan-dahan. “Kuya ramon,” sabi niya, “pwede po ba akong magsalita.”
Tinignan siya ni ramon, pulang-pula ang mata. “Ano,” tanong niya.
Huminga si sgt. alvarez nang malalim. “Hindi ko po alam yung bigat na dala niyo,” sabi niya. “Pero ngayong alam ko, parang hindi ko kayang patawarin ang sarili ko.”
Tumango si ramon. “Hindi mo kailangan patawarin ang sarili mo agad,” sagot niya. “Kailangan mo lang magbago.”
Doon biglang lumuhod si sgt. alvarez, hindi para magpaawa, kundi para humingi ng tawad na totoo. “Pasensya na po,” sabi niya, humahagulgol. “Pinahiya ko kayo sa harap ng lahat. Pinainit ko yung araw niyo na dapat sana tahimik.”
Maraming nakatingin. May mga pasyente, may mga bantay. Pero walang tumawa.
Inabot ni ramon ang kamay niya at pinatayo ang pulis. “Tumayo ka,” mahinang sabi niya. “Mas mahirap tumayo at gumawa ng tama kaysa lumuhod.”
Niyakap ni ramon ang sling bag niya, at sa loob nito, may lumang picture ng anak niya. Pinikit niya ang mata at bumulong, “Anak, may isang pulis na natuto ngayon.”
At sa gitna ng ospital, sa araw na nagsimula sa init at pang-aapi, natapos ito sa luha ng dalawang lalaki, parehong sugatan sa magkaibang paraan.
Si ramon, sugatan sa pagkawala.
Si alvarez, sugatan sa konsensya.
At sa pagitan nila, isang aral ang naiwan, mas mabigat pa sa anumang id. Ang kabutihan ay hindi nasusukat sa ranggo, kundi sa paraan ng pagtrato sa taong nasa harap mo, lalo na kapag wala siyang lakas lumaban.
