4 Sakit sa Puso na Madalas at Tahimik na Sumisira sa Buhay ng Senior – Paano Maiiwasan!

❗4 Sakit sa Puso na Madalas at Tahimik na Sumisira sa Buhay ng Senior – Paano Maiiwasan!

“Siguro normal lang ‘to, tumatanda na kasi ako.”

Iyan ang lagi nilang naririnig kay Mang Lando, 71, tuwing hinihingal siya paakyat ng hagdan, sumasakit ang dibdib kapag mabilis ang lakad, o parang laging pagod kahit kakagising lang. Ayaw niyang magpatingin, kasi baka daw kung ano pa ang makita.

Hanggang isang umaga, habang nagwawalis sa tapat ng bahay, bigla siyang napasandal sa padera, hingal na hingal. Wala namang matinding sakit sa dibdib, pero pawis na pawis, nahihilo, at parang “may kaba na hindi maipaliwanag.” Doon na siya dinala ng anak niya sa doktor — at nalaman nila:

“Matagal na po kayong may sakit sa puso. Tahimik lang.”

Maraming senior ang katulad ni Mang Lando. Hindi bumabagsak agad sa sahig, pero unti-unting sinisira ng tahimik na sakit sa puso ang lakas, ginhawa, at haba ng buhay nila. Ang masakit pa, madalas napapabayaan kasi akala “normal lang na parte ng pagtanda.”

Sa blog post na ito, kilalanin natin ang 4 na madalas at tahimik na sakit sa puso sa senior, at kung paano makakaiwas o makakabagal man lang sa paglala nito.

1) High Blood / Hypertension – “Tahimik na Presyon”

Si Aling Mila, 66, ay sanay na sa salitang “medyo mataas lang po ang BP n’yo.”
Walang masakit, kaya hindi niya masyadong pinapansin. Minsan, nakakalimutan pa niya uminom ng gamot.

Ang problema:
Ang mataas na presyon na hindi kontrolado ay parang maliit na martilyong kumakatok araw-araw sa mga ugat at sa puso. Hindi mo nararamdaman sa simula, pero:

• unti-unti nitong pinapahina ang mga ugat
• mas pinapagal ang puso sa pag-pump
• tumataas ang risk ng stroke, heart attack, at heart failure

Kaya tinatawag itong “silent killer.” Tahimik, pero delikado.

Ano ang dapat bantayan sa senior:

• Madalas na pananakit ng ulo
• Pananakit o bigat sa batok
• Panlalabo ng paningin
• Biglang hilo o pagkahilo kapag tumayo
• BP na laging nasa mataas na numero kapag sukat sa bahay o botika

Paano makaiiwas o makokontrol:

• Regular na sukatin ang BP (kahit 2–3 beses sa isang linggo)
• Inumin nang tama at tuloy-tuloy ang maintenance (huwag “on and off”)
• Bawasan ang alat: instant noodles, de-lata, chichirya, sobrang toyo/bagoong
• Lakad-lakad araw-araw kahit 10–20 minuto kung kaya
• Iwas sobrang stress at puyat

2) Coronary Artery Disease – “Baradong Ugat sa Puso”

Balik tayo kay Mang Lando. Nung sinuri siya, nakita ng doktor na may bara sa ugat ng puso. Hindi ito biglaang nangyari — taon na pala itong nabubuo dahil sa:

• mataas na cholesterol
• high blood
• paninigarilyo noon
• kulang sa galaw
• maling kain

Hindi lahat ng may bara sa puso ay biglang babagsak na parang sa pelikula. Minsan, paunti-unti lang na sintomas:

• Hingal kapag paakyat ng hagdan
• Pananakit o bigat sa dibdib kapag naglalakad nang mabilis
• Pananakit sa panga, likod, o braso kapag pagod
• Pakiramdam na “parang laging pagod” kahit wala namang masyadong ginawa

Kaya maraming senior ang nag-aakalang “normal lang ‘to, matanda na kasi ako.”

Paano makaiiwas o mapapabagal ang paglala:

• Kontrolin ang BP, asukal, at cholesterol
• Kumain ng mas kaunting pritong pagkain, taba, at sobrang tamis
• Dagdagan ang gulay, prutas, isda (lalo na yung may omega-3), at whole grains
• Itigil ang paninigarilyo, kahit pa “matagal na akong naninigarilyo”
• Kumunsulta sa doktor kung may paulit-ulit na hingal o sakit sa dibdib
• Huwag mahiya magpa-ECG, blood test, o iba pang rekomendado ng doktor

3) Heart Failure – “Laging Pagod, Laging Hingal”

Si Tito Romy, 73, dati raw ay kayang magdilig ng halaman, magwalis ng buong bakuran, at maglakad papuntang palengke. Napansin ng asawa niya na ngayon:

• hinihingal siya kahit maglakad lang nang ilang metro
• namamaga ang paa tuwing gabi
• hirap humiga nang flat dahil parang nalulunod sa hingal

Nang magpatingin, sabi ng doktor: “Mahina na ang pump ng puso ninyo.” Ito ang tinatawag na heart failure — hindi ibig sabihin tumigil na ang puso, kundi hindi na sapat ang lakas ng pagbomba nito.

Tahimik minsan sa simula — akala mo simpleng pagod lang o “kulang lang sa exercise.” Pero kapag pinabayaan:

• puwedeng lalong mamaga ang paa at tiyan
• madalas maubos ang lakas
• mauwi sa pagka-confine sa ospital

Ano ang dapat bantayan sa senior:

• Hingal na hindi na “usual” para sa kanya
• Pagbangon sa umaga na parang pagod na agad
• Pamamanas ng paa, bukong-bukong, o tiyan
• Bigat sa dibdib tuwing nakahiga nang flat (mas gusto nakaupo o may maraming unan)

Paano makaiiwas o ma-manage:

• Kontrolin ang high blood, diabetes, at cholesterol para hindi mauwi sa heart failure
• Sundin ang gamot kapag diagnosed na (diuretics, heart meds, atbp.)
• Limitahan ang alat (lalo na sabaw, noodle, de-lata)
• Bantayan ang timbang: kung biglang dagdag ng 1–2 kilo sa ilang araw, pwedeng fluid retention na
• Magtanong sa doktor: “Ano po ang limit ko sa paglakad/gawaing bahay?”

4) Arrhythmia (Lalo na Atrial Fibrillation) – “Kaba na Hindi Nababagay”

Si Lola Belen, 75, ay laging may reklamo:
“Parang kumakabog ang dibdib ko nang hindi tama ang tuktok. Minsan mabilis, minsan parang lumalaktaw.”

Minsan, napagkakamalan itong “anxiety lang” o “kabog dahil sa pagod.” Pero sa maraming senior, ito ay maaaring arrhythmia — abnormal na tibok ng puso. Ang pinakakilala: atrial fibrillation (AFib).

Tahimik ito minsan. Pero delikado dahil:

• puwedeng magdulot ng pamumuo ng dugo (clot) sa puso
• puwedeng tumama ang clot na ito sa utak → stroke

Ano ang dapat bantayan:

• Hindi regular ang tibok ng puso (ramdam kahit nakahiga)
• biglang hilo, panghihina, o pag-iksi ng hininga
• minsan walang nararamdaman, pero ECG lang makakahuli

Paano makakaiwas o makokontrol:

• Kontrolin ang high blood, sleep apnea, obesity, at iba pang risk factors
• Kung may history ng palpitations, ipasuri sa doktor — huwag balewalain
• Sumunod sa payo tungkol sa mga gamot na pampabagal ng tibok o pampalabnaw ng dugo kung kailangan
• Iwasan ang sobra-sobrang kape, alak, at pagod na nagpapa-kabog ng puso

---

Paano Maiiwasan ang Tahimik na Paninira ng Puso ng Senior?

Hindi lahat kayang pigilan, pero maraming puwedeng bawasan ang risk. Puwede mong gawin, o ipaalala sa magulang/lolo’t lola mo, ang mga ito:

1. Magpa-check ng BP, asukal, at cholesterol nang regular
   Kahit sa barangay health center o botika.
2. Huwag putul-putulin ang maintenance meds
   Kahit “maganda na ang pakiramdam,” huwag basta hihinto nang walang payo ng doktor.
3. Galaw araw-araw
   Kahit simpleng 10–20 minutong lakad sa loob o labas ng bahay, depende sa kaya.
4. Ayusin ang pagkain
   – Bawas alat, bawas sobrang taba at tamis
   – Dagdag gulay, prutas, isda, at sapat na tubig
5. Pakinggan ang mga tahimik na senyales
   – Madalas na hingal
   – Pamamanas
   – Pananakit o bigat sa dibdib
   – Palaging pagod na kakaiba

Kung may duda, ipacheck, huwag ikahiya. Mas mabuti nang maagang ma-detect ang problema kaysa magulat na lang sa ospital.

Ang puso ng senior ay parang lumang makina: mas maingat alagaan, mas tatagal. Sa pag-unawa sa apat na sakit na ito — high blood, baradong ugat, heart failure, at arrhythmia — mas kaya nating bantayan ang mga mahal natin sa buhay, at mas maibibigay natin sa kanila ang regalo na pinakamahalaga: mas mahabang buhay na may ginhawa, hindi puro kaba.