EPISODE 1
“MA, BAKIT NAGLALABA KA PA RIN? HINDI BA SAPAT ANG DALAWAMPUNG LIBONG PISONG IPINAPADALA KO BAWAT BUWAN?”
Nanginginig ang boses ng apatnapu’t dalawang taong gulang na si Daniel Reyes habang nakaluhod sa harap ng kanyang matandang ina. Hindi niya mapigilang umiyak nang makitang nakaupo si Aling Remedios sa isang maliit na plastik na upuan, nakayuko sa malaking palangganang puno ng sabon at maruruming damit. Sa edad na pitumpu’t tatlo, payat na payat na ang kanyang ina, nangingitim ang mga kuko sa kakakuskos, at halatang hirap nang igalaw ang kanyang mga kamay dahil sa matinding pananakit ng mga kasukasuan.
Labindalawang taon nang nagtatrabaho si Daniel bilang isang maintenance technician sa Saudi Arabia. Sa loob ng panahong iyon, halos hindi siya umuuwi sa Pilipinas dahil inuuna niyang mag-ipon upang mabigyan ng komportableng buhay ang kanyang pamilya. Bawat buwan, walang palya siyang nagpapadala ng dalawampung libong piso sa kanyang nakatatandang kapatid na si Lorna, na siyang nangangasiwa sa mga pangangailangan ng kanilang ina.
Palaging sinasabi ni Lorna na maayos ang kalagayan ni Aling Remedios. May sapat daw itong pagkain, gamot, at hindi na kailangang magtrabaho. Kaya naman kahit nangungulila, napapanatag ang loob ni Daniel na nagagawa niyang suklian ang mga sakripisyo ng inang mag-isang nagpalaki sa kanilang magkakapatid matapos pumanaw ang kanilang ama.
Ngunit isang araw, nagpasya si Daniel na umuwi nang walang pasabi. Gusto niyang sorpresahin ang kanyang ina at ipagdiwang ang kaarawan nito. Bumili siya ng bagong cellphone, mga damit, at isang maliit na gintong kuwintas na matagal nang pangarap ng matanda. Habang sakay ng taxi pauwi sa kanilang barangay sa Bulacan, masaya niyang iniisip ang magiging reaksiyon ng kanyang ina.
Subalit pagdating niya sa kanilang lumang bahay, halos hindi niya makilala ang lugar. Kalawangin pa rin ang bubong, may malalaking bitak ang dingding, at ang dating maliit na bakuran ay puno ng mga sampay na damit ng ibang tao.
Sa likod ng bahay, nakita niya ang kanyang ina na hirap na hirap sa pagkukuskos ng isang makapal na kumot.
“Ma?” mahina niyang tawag.
Nang lumingon si Aling Remedios, biglang nabitawan nito ang hawak na sabon.
“Daniel? Anak, ikaw ba talaga iyan?”
Mabilis na lumapit ang lalaki at lumuhod sa harap ng ina. Nang hawakan niya ang mga kamay nito, naramdaman niya ang magagaspang na balat at mga daliring halos hindi na maituwid.
“Ma, akala ko nagpapahinga ka na! Bakit kailangan mo pang maglaba para sa mga kapitbahay?”
Napayuko ang matanda habang pilit na ngumiti.
“Anak, sanay naman ako sa ganitong trabaho. Ayokong nakaupo lang buong araw.”
Ngunit hindi naniwala si Daniel. Napansin niyang halos wala nang laman ang kanilang refrigerator at may mga sobre sa lumang mesa na may nakasulat na pangalan ng mga kapitbahay na nagpapalaba.
Sa sandaling iyon, lumabas mula sa kusina ang kanyang kapatid na si Lorna at ang asawa nitong si Cynthia. Pareho silang namutla nang makita siya.
“Daniel? Bakit hindi ka nagsabing uuwi ka?” kinakabahang tanong ni Lorna.
Hindi sumagot si Daniel. Sa halip, kinuha niya ang isang makapal na sobreng nakatago sa ilalim ng mga lumang resibo.
Nang makita niya ang mga dokumento sa loob, tila tumigil ang pagtibok ng kanyang puso.
Doon niya natuklasan kung saan napupunta ang perang labindalawang taon niyang pinaghirapan sa ibang bansa.
EPISODE 2
Tahimik na nakatitig si Daniel sa mga resibo habang isa-isang binabasa ang mga nakasulat na halaga. May mga bayarin sa ospital, resibo ng gamot, at mga dokumento mula sa isang lending company. Ngunit ang pinakanakapagtaka sa kanya ay ang pangalan ng kanyang kapatid na si Lorna na paulit-ulit na nakasulat sa mga papeles.
“Lorna, ano ang ibig sabihin nito? Bakit may mga utang na binabayaran gamit ang perang ipinapadala ko para kay Mama?” nanginginig niyang tanong.
Biglang napaiyak si Lorna habang si Cynthia ay tahimik na napayuko. Ilang taon na pala ang nakalilipas, nalugi ang maliit na negosyong itinayo ni Lorna at ng kanyang asawa. Dahil sa takot na mawalan ng bahay, nagsimula siyang kumuha ng pera mula sa buwanang padala ni Daniel upang bayaran ang kanilang mga utang.
Sa una, nangako siyang ibabalik lamang ang pera kapag nakabawi ang negosyo. Ngunit habang lumalaki ang interes, mas lumaki rin ang halagang kinukuha niya. Hanggang sa dumating ang panahong halos dalawang libong piso na lamang ang naibibigay niya sa kanilang ina bawat buwan.
“Patawarin mo ako, Daniel,” humahagulgol na sabi ni Lorna. “Natatakot akong malaman mong nalugi kami. Akala ko mababawi ko rin ang lahat.”
Napahawak sa kanyang ulo si Daniel. Sa loob ng labindalawang taon, nagtitiis siyang magtrabaho sa ilalim ng matinding init, kumakain ng simpleng pagkain, at madalas hindi nakakauwi kahit Pasko upang matiyak na hindi na kailangang maghirap ang kanilang ina.
Ngunit ang pinakamasakit ay ang katotohanang halos hindi pala nakikinabang si Aling Remedios sa kanyang mga sakripisyo.
“Ma, bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong niya habang umaagos ang luha.
Dahan-dahang hinawakan ng matanda ang kanyang kamay.
“Anak, nalaman ko lang din ang tungkol sa mga utang noong isang taon. Nakiusap ang ate mo na huwag muna kitang sabihan. Alam kong pagod ka na sa ibang bansa. Ayokong dumagdag pa sa mga iniisip mo.”
Tuluyang napahagulgol si Daniel.
“Pero Ma, kayo ang dahilan kung bakit ako nagtatrabaho roon! Lahat ng pagtitiis ko, para sa inyo!”
Sa halip na sumagot, dahan-dahang binuksan ni Aling Remedios ang isa pang maliit na sobre mula sa bulsa ng kanyang kupas na damit. Sa loob nito ay may ilang libong piso at isang lumang kuwaderno na puno ng mga petsa at halagang naipon mula sa paglalaba.
“Anak, ito sana ang ibibigay ko sa iyo kapag umuwi ka. Alam kong matagal mo nang gustong tumigil sa pagtatrabaho sa ibang bansa. Kahit kaunti, gusto kong makatulong sa pag-uwi mo.”
Hindi na napigilan ni Daniel ang kanyang sarili. Mahigpit niyang niyakap ang matanda habang paulit-ulit na humihingi ng tawad.
Doon niya naunawaan na habang nagsisikap siyang bigyan ng magandang buhay ang kanyang ina, ang matanda naman ay patuloy na nagsasakripisyo upang may maibigay sa kanya.
Kinabukasan, personal na inayos ni Daniel ang mga gastusin ng kanilang ina at nagbukas ng hiwalay na bank account kung saan direktang matatanggap nito ang kanyang suporta. Kinausap din niya si Lorna upang magkaroon ng malinaw na kasunduan sa pagbabalik ng perang nagamit nito. Hindi madaling nawala ang sama ng loob, ngunit nais niyang magkaroon ng pagkakataong maituwid ng kanyang kapatid ang nagawang pagkakamali.
Makalipas ang ilang buwan, nagpasya si Daniel na manatili muna sa Pilipinas. Ginamit niya ang bahagi ng kanyang ipon upang ayusin ang kanilang lumang bahay at magtayo ng maliit na negosyo sa pagkukumpuni ng mga kagamitan.
Isang umaga, nadatnan niya si Aling Remedios na nakaupo sa bagong terasa, umiinom ng mainit na kape habang pinagmamasdan ang mga halaman.
Wala nang malaking palanggana sa kanyang harapan. Wala nang maruruming kumot na kailangang kuskusin para may maipambili ng pagkain.
Lumapit si Daniel at malumanay na hinawakan ang kamay ng ina.
“Ma, hindi na ninyo kailangang maglaba para sa ibang tao. Ako naman ang bahala sa inyo.”
Ngumiti ang matanda habang nangingilid ang luha.
“Anak, ang pinakamasayang regalo mo sa akin ay hindi ang perang ipinadala mo o ang bahay na inayos mo.”
Napatingin si Daniel sa kanya.
“Ano po, Ma?”
Mahigpit siyang niyakap ni Aling Remedios.
“Ang makasama kang muli. Dahil kahit gaano karaming pera ang ibigay mo, walang makakapalit sa panahong magkasama tayo.”
Sa unang pagkakataon matapos ang labindalawang taon, nakapag-almusal silang mag-ina nang walang nagmamadaling umalis, walang kailangang tawagang malayo sa ibang bansa, at walang pangambang baka ilang taon na naman ang lumipas bago sila muling magkita.
