EPISODE 1: ANG RELONG HULING AYAW SANANG IPAKAWALA
Sa isang makitid na eskinita kung saan nagsisiksikan ang mga ukay-ukay, karinderya, at maliit na botika, dahan-dahang naglakad si Mang Isko, isang matandang lalaki na halatang pinagod na ng buhay. Payat siya, bahagyang kuba, at may nanginginig na kamay na mahigpit na nakahawak sa isang lumang relo. Hindi iyon ordinaryong relo. Makikita sa kupas nitong leather strap at gasgas na salamin na matagal na itong ginagamit, ngunit maingat pa rin iyong iningatan sa kabila ng panahon.
Sa totoo lang, ayaw na ayaw sanang ibenta ni Mang Isko ang relo. Iyon na lamang ang natitirang alaala sa kanya ng nakaraan—regalong minsang inilagay sa kanyang palad ng taong pinakamamahal niya sa buhay. Ngunit wala na siyang ibang mapagkukunan ng pera. Ilang araw nang inuubo ang kanyang asawa, at sinabi ng doktor na kailangan na nitong bumili ng maintenance na gamot. Wala nang laman ang pitaka niya. Wala na ring mahihiraman ang matanda.
Kaya noong tanghaling iyon, naglakas-loob siyang pumasok sa isang maliit na ukay-ukay na tumatanggap din ng lumang gamit. Naroon ang may-ari na si Lorna, isang balong masipag at kilala sa pagiging maayos kausap. Nang makita nito ang relo sa kamay ni Mang Isko, agad niyang natiyak na luma pero de-kalidad iyon.
“Ibebenta n’yo po, Tay?” tanong ni Lorna.
Sandaling tumahimik si Mang Isko. Tinitigan muna niya ang relo na parang huling pagkakataon na niya itong mahahawakan. “Oo,” mahina niyang sagot. “Kailangan ko lang talaga ng pambili ng gamot.”
Hindi na nagpatawad si Lorna sa presyo. Kahit alam niyang mas mahal pa ang halaga ng relo kaysa sa ibinayad niya, binigyan niya ang matanda ng halagang sapat para sa ilang linggong gamot. Tinanggap iyon ni Mang Isko nang may nanginginig na pasasalamat.
Paglabas niya ng tindahan, tumingin pa siya nang isang beses sa relo bago tuluyang tumalikod.
At hindi niya alam, ang relong iniwan niya ay hindi lamang lumang gamit na maibebenta sa iba—kundi susi sa isang nakabaong alaala na magpapahinto sa lahat ng makakakita rito.
EPISODE 2: ANG BAGONG MAY-ARING NAPATIGIL SA UKIT
Ilang araw ang lumipas bago may bumili sa relo. Isang hapon, pumasok sa ukay-ukay si Daniel, isang lalaking nasa late thirties na nagtatrabaho bilang property agent. Maayos ang bihis niya ngunit halatang pagod ang mga mata, parang matagal nang may bigat na dinadala sa dibdib. Hindi naman talaga siya bumibili ng relos sa ukay-ukay. Naghahanap lamang siya noon ng murang jacket para sa isang lakad sa probinsya.
Ngunit habang umiikot siya sa tindahan, napunta ang tingin niya sa salaming estante kung saan nakapatong ang lumang relo. Hindi niya maipaliwanag kung bakit tila may kung anong humila sa kanya papalapit doon. May kakaiba sa disenyo nito—simple lang, klasikong porma, at parang may pamilyar na bigat ang bawat gasgas nito.
“Maganda pa po ‘yan, Sir,” sabi ni Lorna. “Luma pero maayos pa ang makina.”
Kinuha ni Daniel ang relo at marahang inikot ito sa kanyang kamay. Pagbaliktad niya sa likod, biglang tumigil ang kanyang paghinga.
May maliit na ukit doon.
“PARA KAY ISKO, SA UNANG TAON NG ATING PANGARAP. — ELENA, 1984.”
Nanlamig ang buong katawan ni Daniel.
“Pwede po bang makita ulit?” halos pabulong niyang sabi, kahit hawak na niya ang relo.
Tinitigan niyang mabuti ang ukit. Hindi siya maaaring magkamali. Ang pangalang Elena at ang paraan ng pagkakaukit ay kaparehong-kapareho ng sulat-kamay ng kanyang yumaong ina sa mga lumang liham na iniingatan niya sa bahay. Biglang bumalik sa isip niya ang mga gabing naririnig niyang umiiyak ang kanyang ina noon, ang pangalang “Isko” na minsang nabanggit nito sa gitna ng katahimikan, at ang kwentong hindi kailanman tinapos.
Lumaki si Daniel na ang alam ay iniwan ng kanyang ama ang kanyang ina bago pa siya maisilang. Hindi kailanman ikinuwento nang buo ni Elena ang nangyari. Tanging isang pangalang paulit-ulit niyang sinabi sa huling mga araw niya sa ospital ang naiwan sa alaala ni Daniel—
“Isko.”
Halos hindi makahinga si Daniel sa tindi ng kabog ng dibdib niya. Napatingin siya kay Lorna, namumutla.
“Saan n’yo nakuha ‘to?” nanginginig niyang tanong.
At sa simpleng tanong na iyon, unti-unting bubukas ang isang sugat ng nakaraan na matagal nang nanahimik.
EPISODE 3: ANG PANGALANG MATAGAL NANG HINAHANAP
Hindi agad nakasagot si Lorna sa tanong ni Daniel. Nagulat siya sa biglang pagbabago ng mukha ng lalaki. Kanina lamang ay ordinaryo itong mamimili; ngayo’y tila may multong nakita.
“Binenta po ng isang matandang lalaki ilang araw na ang nakaraan,” sagot niya. “Mukhang gipit na gipit. Pambili raw ng gamot.”
“Anong pangalan niya?” halos mapatid ang boses ni Daniel.
Nag-isip si Lorna. “Parang… Mang Isko ang tawag ko sa kanya.”
Doon tuluyang napaupo si Daniel sa lumang silya sa gilid ng tindahan.
Parang lahat ng tanong sa buhay niya ay sabay-sabay na nagising. Ang kanyang ina na si Elena ay namatay na bitbit ang sakit ng isang nakaraan na hindi niya kailanman lubos na naunawaan. Bata pa lamang siya, lagi na niyang napapansin na may tinatagong lungkot ang kanyang ina. Wala silang larawan ng kanyang ama. Wala ring malinaw na kwento. Kapag nagtatanong siya noon, iisa lang ang sagot ni Elena:
“May mga pag-ibig na hindi nawawala, anak. Naliligaw lang.”
Noong huling gabi bago mamatay ang kanyang ina, hawak nito ang kamay niya at bumulong, “Kung makita mo man si Isko balang araw, sabihin mong hindi ako nagtanim ng galit.”
Hindi iyon lubos na naintindihan ni Daniel noon. Pero ngayong hawak niya ang relong may ukit ng pangalan ng kanyang ina, biglang nagkaroon ng laman ang mga salitang matagal niyang dinala.
“Kilala n’yo po ba kung saan siya nakatira?” tanong niya kay Lorna.
Unti-unting tumango ang may-ari ng ukay. “May idea po ako. Malapit lang sa lumang riles, sa dulo ng eskinita sa likod ng botika.”
Hindi na nagdalawang-isip si Daniel. Binili niya agad ang relo, hindi na tumawad, at halos tumakbo palabas ng tindahan. Habang papunta siya sa lugar na itinuro ni Lorna, pakiramdam niya’y pinagsisikipan siya ng hangin. Hindi niya alam kung galit ba ang mararamdaman niya, awa, o pangungulila.
Ang alam lang niya, ang relong iyon ay hindi aksidenteng napunta sa kamay niya.
Isa itong tawag mula sa nakaraan.
At sa dulo ng eskinitang iyon, maaaring matagpuan niya ang lalaking matagal niyang kinamuhian kahit hindi niya pa nakikita.
EPISODE 4: ANG KATOTOHANANG HINDI NIYA INAASAHAN
Nang marating ni Daniel ang maliit na bahay sa dulo ng eskinita, huminto siya sa tapat ng pintuan na yari sa pinagtagpi-tagping yero at kahoy. Mula sa loob, naririnig ang mahinang ubo ng isang babae at ang kaluskos ng tsinelas sa semento. Ilang saglit siyang natigilan bago tuluyang kumatok.
Nagbukas ang pinto.
At doon niya nakita si Mang Isko.
Mas matanda ito kaysa sa inaasahan niya. Payat, maputla, at halatang pinagod ng panahon. Ngunit nang magtagpo ang kanilang mga mata, may kung anong pamilyar sa mukha nito—ang hugis ng panga, ang tikas ng kilay, ang lungkot sa mata na parang matagal nang may dinadalang pagdadalamhati.
“O?” mahinang tanong ng matanda.
Hindi agad nakapagsalita si Daniel. Sa halip, inangat niya ang lumang relo.
Biglang nagbago ang mukha ni Mang Isko. Para itong tinamaan sa dibdib. Nanginginig ang mga kamay nito habang nakatitig sa ukit sa likod ng relo.
“Saan mo nakuha ‘yan?” mahina ngunit puno ng takot nitong tanong.
“Sa ukay-ukay,” sagot ni Daniel. “Binenta n’yo raw para sa gamot.”
Napaupo si Mang Isko sa gilid ng pinto, tila nawalan ng lakas.
At doon, sa harap ng isang estrangherong may hawak ng nakaraan niya, unti-unting lumabas ang katotohanan.
Noong kabataan nila, si Elena at Isko ay magkasintahan. Mahirap sila, ngunit may mga pangarap. Binigay ni Elena ang relong iyon kay Isko sa unang anibersaryo nila. Nang mangibang-bayan si Isko para maghanap ng trabaho, nangako itong babalik para pakasalan siya. Ngunit hindi nito alam na ang mga liham ni Elena ay hindi na umabot sa kanya. Hinarang pala ng ama ng dalaga ang mga sulat at pinaniwala si Elena na iniwan na siya ni Isko. Samantala, si Isko nama’y pinabalitang namatay raw si Elena sa probinsya.
“Hinagilap ko siya,” umiiyak na sabi ng matanda. “Pero sinabihan akong wala na siya. Kaya iningatan ko na lang ang relong ito… hanggang sa wala na akong ibang maibenta.”
Doon tumulo ang luha ni Daniel. Dahil sa unang pagkakataon, naunawaan niya na ang lalaking matagal niyang inisip na nang-iwan ay biktima rin pala ng kasinungalingan.
At ang mas masakit sa lahat—
Hindi alam ni Mang Isko na siya ang anak ni Elena.
EPISODE 5: ANG RELONG NAGBALIK NG PANGALAN NG ISANG AMA
Tahimik ang buong silid nang sabihin ni Daniel ang katotohanang matagal nang nakakubli.
“Ako po si Daniel,” basag ang boses niya. “Anak ni Elena.”
Parang huminto ang mundo ni Mang Isko.
Nanlaki ang mga mata nito. Bahagyang bumuka ang bibig, ngunit walang lumabas na salita. Para itong nawalan ng hininga sa bigat ng narinig. Ilang segundong walang gumalaw, hanggang sa dahan-dahang tumulo ang luha mula sa mga mata ng matanda.
“Anak…” iyon lang ang nasabi niya bago tuluyang mapahagulgol.
Napaupo rin si Daniel, hawak pa rin ang relo na siyang naging tulay ng lahat. Sa dami ng taon na lumipas, sa dami ng sakit na naipon, wala ni isa sa kanila ang nakahanda sa sandaling iyon. Ang lalaking matagal niyang inakalang nang-iwan sa kanyang ina ay isa palang lalaking naagawan din ng pagkakataong magmahal at maging ama.
Mula sa loob ng bahay, lumabas ang asawa ni Mang Isko—isang payat at mahina na babaeng nakabalot ng kumot. Hindi na naglihim ang matanda. Ikinuwento niya ang lahat, habang umiiyak si Daniel na parang batang ngayon lang nakarinig ng katotohanan tungkol sa sariling pagkatao.
Ikinuwento rin ni Daniel ang huling habilin ng kanyang ina. Nang marinig ni Mang Isko ang mga salitang, “Sabihin mong hindi ako nagtanim ng galit,” napahawak ito sa dibdib at halos hindi makahinga sa iyak.
“Dalawampung taon ko siyang iniyakan,” sabi ni Mang Isko. “Akala ko kinalimutan niya ako. Hindi ko alam… hindi ko alam na may anak pala kami.”
Mahigpit na niyakap ni Daniel ang matanda. Sa yakap na iyon, sabay nilang inilabas ang lahat ng pangungulila, lahat ng taon na nawala, at lahat ng pag-ibig na hindi nabigyan ng tamang oras. Ang relong minsang ibinenta para sa gamot ay hindi lamang pala lumang bagay—ito ang nagsauli ng pangalan ng isang ama at nagdugtong sa pusong matagal nang pinaglayo ng kasinungalingan.
ARAL NG KUWENTO:
Huwag agad humusga sa mga taong akala natin ay nang-iwan o nagkulang, dahil may mga katotohanang matagal na palang ibinaon ng panahon at kasinungalingan. Minsan, ang isang maliit na alaala—gaya ng lumang relo—ang nagiging daan para maibalik ang pag-ibig, kapatawaran, at pagkakakilanlan na matagal nang nawala. Habang may panahon, pakinggan natin ang buong kwento bago tayo magtanim ng galit sa puso.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT sa comment section sa Facebook page post.
