Para sa kanila, isa lang akong matandang babae na may dalang bayong.
Isang gusgusing pasyente na mukhang walang pambayad, walang kakilala, at malamang ay hihingi lang ng libreng gamot sa ospital.
Sa mata nila, istorbo ako.
Masyado raw luma ang damit ko. Masyado raw marumi ang bayong ko. At masyado raw mabagal ang lakad ko para makisabay sa mga taong nagmamadaling magpa-checkup.
May narinig pa akong isang babae sa pila.
“Siguro manghihingi na naman ’yan.”
May tumawa.
May nurse na napatingin sa bayong ko at napailing.
Hindi ako sumagot.
Hinawakan ko lang iyon nang mahigpit.
Hindi nila alam, ang bayong na pinagtatawanan nila ay hindi puno ng basura.
Puno iyon ng gamot.
Mga gamot na ilang taon ko nang binibili nang palihim para sa mga pasyenteng walang kakayahang bumili para sa sarili nila.
At noong araw na buksan iyon ng doktor sa harap ng lahat, hindi ko akalaing mabubunyag din ang sikreto kung bakit ko ginagawa iyon.
Ako si Aling Pilar.
Pitumpu’t dalawang taong gulang na ako at mag-isa na lang sa maliit naming bahay. Wala na ang asawa ko. Ang nag-iisang anak ko naman, si Ruben, ay labinglimang taon nang wala.
Dati siyang construction worker. Masipag, mabait, at kahit maliit ang sweldo, lagi niyang sinisigurong may gamot ako sa rayuma at maintenance.
Pero isang araw, siya naman ang nagkasakit.
Matinding pulmonya.
Dinala ko siya sa ospital na iyon. May reseta ang doktor, pero wala kaming sapat na pera para bilhin lahat ng gamot.
Nang gabing iyon, nakahawak ako sa reseta habang nakaupo sa sahig ng hallway. Pabalik-balik ako sa pharmacy, nagtatanong kung puwedeng kulang muna ang bayad.
Hindi puwede.
May lumapit na isang matandang lalaki noon. Hindi ko siya kilala. Tahimik niyang kinuha ang reseta sa kamay ko at binili ang dalawang pinakamahal na gamot.
“Bakit n’yo po ginagawa ito?” tanong ko.
Ngumiti siya.
“Dahil baka balang araw, ikaw naman ang makatulong sa iba.”
Hindi ko kailanman nalaman ang pangalan niya.
Pero kahit nabili namin ang gamot, huli na rin para kay Ruben.
Kinabukasan, nawala siya.
At mula noon, may naiwan sa akin na tanong: kung mas maaga sana ang gamot, buhay pa kaya ang anak ko?
Iyon ang dahilan kung bakit nagsimula akong mag-ipon.
Hindi malaki ang pension ko. Minsan, nagtitinda ako ng turon. Minsan, gumagawa ako ng basahan mula sa lumang damit. Kapag may sobrang dalawampu, isinasantabi ko. Kapag may anak ng kapitbahay na nagbigay ng pagkain, ang dapat kong pambili ng ulam ay inilalagay ko sa maliit na lata.
Kapag nakaipon ako, pumupunta ako sa murang pharmacy.
Bumibili ako ng antibiotic na may tamang reseta, gamot sa lagnat, maintenance na pinapa-order ng social worker, vitamins, at iba pang kailangang gamot para sa mga pasyenteng kilala kong hirap bumili.
Hindi ako basta nagbibigay kung kanino-kanino. Nakikipag-ugnayan ako sa isang nurse na matagal ko nang kakilala, si Nurse Leah. Siya ang nagsasabi kung sino ang tunay na nangangailangan at kung ano ang eksaktong gamot na nakasulat sa reseta.
Ayokong malaman ng iba.
Ayokong pasalamatan.
Ayokong tawaging mabait.
Ang gusto ko lang, walang nanay na maupo sa sahig ng ospital habang iniisip kung alin ang bibilhin—gamot ba o pagkain.
Kaya tuwing Martes at Biyernes, dala ko ang lumang bayong ni Ruben.
Iyon ang ginagamit niya noon sa pagdadala ng damit kapag pumapasok sa construction site.
Iyon din ang ginawa kong lalagyan ng gamot.
Para bang sa bawat kahong inilalagay ko roon, kasama ko pa rin ang anak ko.
Noong araw na iyon, mas marami ang gamot kaysa dati.
May dalawang batang may hika. May matandang diabetic. May isang ina na bagong opera. May isang lalaking hindi makauwi dahil wala siyang pambili ng antibiotics.
Pumasok ako sa outpatient department, hawak ang bayong.
Dahil mabigat, mabagal ang lakad ko.
May isang pasyenteng napailing.
“Nanay, huwag n’yo pong harangan ang daan.”
“Pasensya na, anak,” sabi ko.
May dalawang batang babae sa likod ang nagtawanan nang makita ang bayong ko.
“Baka gulay ang laman.”
“Baka nagdala ng palengke.”
Napangiti na lang ako.
Pero nang makarating ako sa counter, may bagong nurse na humarang sa akin.
“Nay, bawal pong magpasok ng kung anu-anong gamit. Ano po ang laman niyan?”
“Gamot po.”
“Gamot? Saan n’yo nakuha?”
Parang biglang nagbago ang tingin niya sa akin. Tinawag niya ang security. Siguro inakala niyang nagbebenta ako nang ilegal.
“Hindi ko po ibinebenta,” sabi ko. “May pagbibigyan lang.”
Pero hindi siya naniwala.
Lumapit ang isang doktor, si Dr. Adrian Velasco, pinuno ng outpatient services.
“Ano ang problema?”
Kinuha niya ang bayong.
Sa harap ng lahat, binuksan niya iyon.
Isa-isa niyang inilabas ang mga kahon.
May mga pangalan ng pasyente. May reseta. May maliit na sobre bawat isa, may nakasulat na: Bayad na. Huwag nang singilin.
Unti-unting natahimik ang mga taong kanina’y tumatawa.
“Kanino galing lahat ng ito?” tanong ng doktor.
Napayuko ako.
“Sa akin po.”
“Bakit?”
Hindi ko agad nasagot.
Dahil ayokong magsalita tungkol kay Ruben.
Pero may napansin si Dr. Adrian sa ilalim ng bayong.
Isang lumang litrato.
Kinuha niya iyon.
At bigla siyang namutla.
Sa litrato, nandoon ako, mas bata pa, kasama si Ruben sa hospital bed.
At sa gilid ng larawan, may isang lalaking nakatayo.
Iyong matandang estrangherong bumili ng gamot ng anak ko.
Nanginginig ang kamay ni Dr. Adrian.
“Saan n’yo nakuha ang litrato?”
“Anak ko po ang pasyente. Iyong matandang lalaki, siya ang tumulong sa amin.”
Napahawak ang doktor sa bibig niya.
“Nanay… tatay ko po iyan.”
Parang ako naman ang nawalan ng boses.
“Ang… tatay mo?”
Tumango siya, umiiyak na.
“Dr. Ernesto Velasco. Dati siyang doktor dito. Palihim siyang bumibili ng gamot para sa mga pasyenteng walang pambayad. Namatay siya sampung taon na ang nakalipas.”
Biglang bumalik sa akin ang mukha ng matandang tumulong kay Ruben.
Hindi pala siya simpleng bisita.
Doktor pala siya.
At bago siya nawala sa mundo, may itinanim siyang kabutihan sa akin na hindi ko kailanman nakalimutan.
Lumuhod si Dr. Adrian sa harap ko.
“Ma’am Pilar,” sabi niya, “ang tatay ko po ang nagturo sa akin na may mga pasyenteng hindi gamot lang ang kailangan. Kailangan nila ng taong magsasabing hindi sila nag-iisa.”
Umiiyak na rin ang mga nurse.
Ang babaeng kanina’y tumawa sa bayong ko ay napayuko.
Pero mas lalo akong nasaktan nang itanong ng doktor:
“Nasaan na po ang anak ninyo?”
Tiningnan ko ang litrato.
“Hindi na siya umabot, Doc.”
Tahimik ang buong hallway.
Akala ko doon matatapos ang kuwento.
Pero makalipas ang isang linggo, ipinatawag ako ni Dr. Adrian. Akala ko may problema sa mga gamot. Akala ko bawal na akong bumalik.
Pagdating ko, may maliit na mesa sa outpatient area. Nandoon ang ilang doktor, nurse, social worker, at mga dati kong natulungan.
May matandang lalaki na lumapit at hinawakan ang kamay ko.
“Nay Pilar,” sabi niya, “dalawang taon na akong umiinom ng maintenance na kayo pala ang bumibili kapag kapos ako.”
May isang nanay namang yakap ang kanyang anak.
“Kayo po pala ang nagbayad ng antibiotic ng anak ko noong wala akong trabaho.”
Hindi ko na napigilan ang luha.
“Hindi n’yo kailangang magpasalamat,” sabi ko. “Ipinasa ko lang ang kabutihang minsang ibinigay sa anak ko.”
Pero may inilabas si Dr. Adrian na maliit na plake.
RUBEN-ERNESTO MEDICINE FUND
Pinagsama niya ang pangalan ng anak ko at ng kanyang ama.
“Simula ngayon,” sabi niya, “hindi na kayo mag-iisa sa pagbili. Ang ospital, mga doktor, alumni, at donors ay mag-aambag. Ang maliit ninyong bayong ang magiging simula ng permanenteng pondo para sa mahihirap na pasyente.”
Hindi ako nakapagsalita.
Hinawakan ko lang ang lumang bayong.
Sa unang pagkakataon, hindi na iyon mukhang luma.
Parang buhat ko ang lahat ng taong nabuhay dahil may taong nagbigay nang walang hinihinging kapalit.
Pag-uwi ko noong gabing iyon, inilagay ko ang bayong sa tabi ng litrato ni Ruben.
“Anak,” bulong ko, “hindi kita nailigtas. Pero dahil sa pagkawala mo, may ibang nanay na hindi na kailangang maranasan ang naranasan ko.”
Akala ko matapang ako.
Pero doon ako tuluyang napahagulgol.
Dahil kahit ilang kahon ng gamot ang maibigay ko, kahit ilang buhay ang matulungan, wala pa ring gamot na kayang ibalik ang anak ko.
Kinabukasan, bumalik ako sa ospital.
Bitbit ko pa rin ang bayong.
Pero wala nang tumawa.
May batang nurse na lumapit at nagsabing, “Nay Pilar, ako na po ang magbubuhat.”
Ngumiti ako.
“Hindi, anak. Kaya ko pa.”
Dahil habang kaya ko pang buhatin ang bayong na iyon, pakiramdam ko, kasama ko pa rin si Ruben.
At kung may aral akong iiwan, ito iyon: huwag husgahan ang tao sa damit, sa edad, o sa lumang bagay na dala niya. Baka ang bayong na inaakala mong basura ay punong-puno ng pag-asa para sa mga taong wala nang malapitan. Ang kabutihan ay parang gamot—kapag ibinigay sa tamang oras, maaari itong makapagligtas ng buhay. At kapag may tumulong sa iyo, hindi mo kailangang bayaran ang taong iyon. Maaari mong ipasa ang kabutihan sa susunod na nangangailangan.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT sa comment section ng Facebook page post. Isulat mo: “IPASA ANG KABUTIHAN, DAHIL MAAARING BUHAY ANG MAILIGTAS NITO.”
