Lampas 70? 8 Pagkain na Dapat Limitahan Para Iwas Biglang Taas ng Presyon.

Pag lampas 70 na, hindi na biro ang biglang taas ng presyon. Kahit simpleng pag-akyat ng ilang baitang, konting inis, o maling nakain sa tanghalian, puwedeng magresulta sa:

• pagsakit ng ulo
• pagkahilo
• paninikip ng dibdib
• pamamanhid
• at sa mas malalang kaso, stroke o atake sa puso

Maraming senior ang umiinom na ng maintenance na gamot para sa high blood, pero nakakalimutan na malaki ang ambag ng pagkain sa taas–baba ng BP. Kung hindi babantayan ang kinakain, parang:

“pinapadyak mo ang preno habang nakaapak pa rin sa silinyador.”

Umiinom ng gamot, pero araw-araw naman ang maalat, mamantika, at processed na pagkain.

Sa post na ito, pag-uusapan natin ang 8 klase ng pagkain na mas okay limitahan (hindi kinakailangang agad 0, lalo na kung mahirap), para makatulong sa pag–iwas sa biglang taas ng presyon, lalo na sa mga lampas 70.

Paalala: Kung madalas ang sobrang taas ng BP, may paninikip sa dibdib, hirap huminga, o pamamanhid ng mukha/kalahating katawan, magpatingin agad. Ang mga payo rito ay pang–karagdagang gabay, hindi kapalit ng payo ng doktor.

1. Mga Pagkaing Sobrang Alat (Tuyo, Daing, Bagoong, Patis, Instant Sauce)

Sa Pilipinas, mahirap iwasan ang alat. Masarap naman talaga ang:

• tuyo, daing, danggit
• bagoong (alamang o isda)
• patis, toyo, suka na maraming toyo/patis
• instant na sawsawan at seasoning

Pero sa seniors na may high blood o madaling tumaas ang presyon, delikado ang sobrang alat.

Bakit?

• Ang sobrang sodium (galing sa asin, patis, toyo, bagoong, instant seasoning) ay puwedeng magpataas ng blood pressure.
• Nagdudulot din ng pamamaga o panunuyo (pamamanas, parang laging bloated).
• Mas pinapahirap nito ang trabaho ng kidneys at puso.

Puwede pa ba kumain?

Oo, pero limitado:

• Hindi araw-araw ang tuyo/daing/bagoong.
• Kapag kumain ng ganito, bawasan ang toyo/patis sa sawsawan, at dagdagan ng kamatis, sibuyas, kalamansi para hindi maalat lang ang lasa.
• Araw-araw na ulam? Mas maganda kung sariwang luto na hindi sobrang alat – sinigang, tinola, ginisang gulay na kontrolado ang asin.

2. Processed Meats (Hotdog, Ham, Longganisa, Tocino, Sausage, Luncheon Meat)

Ito ang mga paboritong almusal at pang-ulam, lalo na kapag nagmamadali:

• hotdog
• ham
• longganisa, tocino
• sausage
• luncheon meat
• corned beef (lalo na kung de-lata)

Bakit kailangan limitahan?

• Mataas sa sodium (alat) – halos lahat ng processed meats ay maalat para tumagal ang shelf life.
• Mataas sa saturated fat – hindi maganda sa puso kung palagi.
• May preservatives na hindi rin mabuti sa katawan kapag madalas at sa mahabang panahon.

Para sa lampas 70 na, lalo na kung may high blood, heart disease, o problema sa bato, ang kombinasyon ng alat + taba ay puwedeng:

• magpataas ng BP
• magpabigat sa puso
• magdulot ng panghihina at mas madaling pagkapagod

Puwede pa ba?

• Gawing paminsan-minsan na lang, hindi araw-araw.
• Halimbawa: sa loob ng isang linggo, kung dati araw-araw may hotdog o longganisa, subukang gawing 1–2 beses na lang.
• Mas mainam ang isda, tokwa, munggo, manok na hindi prito nang malalim, itlog bilang pang-araw-araw na protina.

3. De-lata at Instant Noodles

Madali, mura, masarap. Kaya maraming senior at pamilya ang paborito ang:

• sardinas
• corned beef
• meat loaf
• canned soups
• instant noodles

Bakit dapat bawasan?

• Karamihan sa de-lata at instant noodles ay sobrang taas sa sodium.
• Ang isang sachet ng seasoning ng noodles ay kadalasan may sodium na halos katumbas o lampas sa recommended na limit sa isang araw, lalo na sa may high blood.
• Kapag sinabayan pa ito ng toyo, bagoong, o sabaw ng de-lata, mas mataas pa lalo ang alat.

Paano kung wala talagang ibang ulam?

Kung talagang kailangang kumain ng de-lata o noodles:

• Sa sardinas:
  • puwedeng dagdagan ng tubig at gulay (sayote, upo, pechay) para “madilute” ang alat.
• Sa noodles:
  • huwag ubusin ang buong sachet ng seasoning, kalahati lang kung kaya;
  • lagyan ng gulay at itlog;
  • huwag inumin lahat ng sabaw – doon madalas nakaipon ang alat.
• Huwag gawing pang-araw-araw. Gawing pang-emergency o paminsan-minsan ulam, hindi staple.

4. Malalalim ang Pagkakaprito at Mamantikang Pagkain

Lechon kawali, crispy pata, fried chicken na maraming balat, chicharon, lumpia na puro mantika, at iba pang paborito – halos hindi nawawala sa handaan.

Ano ang kaugnayan sa presyon?

• Mataas sa taba, lalo na ang saturated at trans fats, na puwedeng magdulot ng pagbara sa ugat sa tagal ng panahon.
• Kapag barado o makipot ang ugat, mas mataas ang presyon na kailangan ng puso para itulak ang dugo.
• Ang mga pagkaing ito ay kadalasang sabay pa sa maalat na sawsawan, kaya doble pasok: taba + asin.

Ilang payo:

• Kung talagang may pritong ulam, limitahan ang dami, at iwasan ang balat at pinakataba.
• Huwag paulit-ulit gamitin ang mantika sa pagprito.
• Mas gawing paborito ang:
  • nilagang gulay
  • inihaw na isda o manok (konti lang ang mantika)
  • ginisang may kaunting oil lang
  • steamed na pagkain

5. Pagkaing Fast Food at Handaan Foods (Burger, Fries, Fried Chicken na Fast Food Style)

Sa tuwing may alis o ayaw nang magluto, madaling umorder ng:

• burger
• fries
• fried chicken meal
• pizza
• spaghetti na matamis at maalat

Problema dito:

• Mataas sa sodium – mula sa patty, fries, sauce, at mga seasoning.
• Mataas sa taba at calories – nakakadagdag sa timbang.
• Ang sobrang timbang ay isa sa nagpapalala ng hypertension at heart disease.
• Kadalasang ka-partner ng softdrinks, na puno ng asukal.

Para sa lampas 70 na:

• Mas nagiging mabigat sa puso at ugat ang ganitong kombinasyon.
• Mas madaling sumakit ang ulo, sumama ang pakiramdam, at tumaas ang presyon pagkatapos kumain ng ganitong pagkain.

Puwede pa rin ba paminsan-minsan?

Oo, pero:

• Gawing bihira (halimbawa, minsan sa isang buwan, hindi linggo-linggo).
• Piliin ang mas maliit na serving, at sabayan ng tubig imbes na softdrinks.
• Kung may choice na may gulay (salad, corn, o gulay sa gilid), piliin ito kaysa extra fries.

6. Matatamis na Inumin (Softdrinks, Powdered Juice, Bottled Tea, Milk Tea)

“Presyon ang topic, bakit pati matamis na inumin kasama?”
Kasi kahit hindi maalat, ang sobrang tamis ay nakakaapekto rin sa presyon sa paglipas ng panahon.

Paano?

• Ang sobrang asukal ay puwedeng magdulot ng pagdagdag ng timbang, insulin resistance, at diabetes.
• Kapag may diabetes at sobra sa timbang, mas mataas ang risk sa hypertension at sakit sa puso.
• Maraming matatamis na inumin din ang may sodium at iba pang additives.

Kasama rito ang:

• softdrinks
• powdered juice na nilalagyan ng asukal
• ready-to-drink na iced tea
• milk tea na may pearls, syrup, at iba pang add-ons
• energy drinks

Kung mahilig sa matatamis na inumin:

• Unti-unti bawasan ang dami (hal. kung araw-araw, gawing 2–3 beses na lang sa isang linggo).
• Palitan ng tubig, unsweetened na tsaa, o prutas na buo.
• Tandaan: mas mabuti ang kumain ng prutas kaysa uminom ng fruit juice na maraming sugar.

7. Pagkaing “Hidden Salt” – Hindi Lasang Maalat Pero Mataas sa Sodium

May mga pagkain na hindi naman lasang maalat, pero mataas pa rin sa sodium dahil sa mga sauce, broth, o seasoning na ginamit.

Halimbawa:

• mga instant soup mix
• ready-made gravy at sauces
• ilang “flavored” na biscuits o crackers
• ilang breakfast cereals o snack na processed
• sabaw sa karinderya na maraming “magic powder” o instant seasoning

Bakit delikado sa presyon?

Kahit hindi mo nalalasahan na maalat, kung maraming instant mix at seasoning ang ginagamit:

• Pwede ka pa ring lumampas sa daily sodium limit, lalo na kung may high blood.
• Kapag nakasanayan araw-araw, hindi mo napapansin kung gaano kadami ang sodium na pumapasok sa katawan.

Ano ang mas magandang gawin?

• Mas piliin ang sariwang luto na ikaw o pamilya ang nag-a-adjust ng alat.
• Gumamit ng sibuyas, bawang, luya, paminta, tanglad, kalamansi, kamatis para sa lasa – hindi puro instant powder.
• Kung bibili ng de-lata o processed, piliin ang “less sodium” kung available at kaya ng budget.
• Huwag ubusin ang sabaw kung alam mong maraming instant mix ang nilagay.

Bonus: 8. Alak at Pulutan na Maalat at Mamantika

Hindi pagkain lang – pero sa totoo lang, sa maraming Pinoy, kasama na sa “diet” ang:

• regular na pag-inom ng alak
• pulutan na chicharon, sisig, crispy pata, hotdog, tusok-tusok

Paano konektado sa high blood?

• Ang alak ay puwedeng mag-ambag sa pagtaas ng presyon, lalo na kung sobra at madalas.
• Pinapahirap nito ang trabaho ng atay at puso.
• Kadikit ng alak ang maalat at mamantika – doble epekto sa BP at puso.

Lalo na sa lampas 70 na at may maintenance na gamot, ang sobrang alak + pulutan ay:

• puwedeng magpataas ng BP
• magpabilis ng tibok ng puso
• magdulot ng pagkahilo at panghihina
• magpataas ng panganib sa stroke at heart attack

Kung pinayagan pa ng doktor ang kaunting alak:

• Gawin itong pang-espesyal na okasyon, hindi weekly routine.
• Umiwas sa sobrang alat at taba na pulutan.
• Huwag ihalo sa oras ng pag-inom ng maintenance kung may babala si doc.

---

Paano Mag-umpisang Bawasan ang mga Pagkaing Ito?

Hindi mo kailangang baguhin lahat sa isang araw. Puwede itong dahan-dahan:

1. Unahin ang pinaka-madaling bawasan.
   Halimbawa, kung araw-araw kang may de-lata, gawin munang 2–3 beses lang sa isang linggo.
2. Dagdagan ang gulay at prutas.
   Sa bawat kainan, siguraduhing may gulay sa plato para mabawasan ang espasyo ng maalat at matataba.
3. Tubig bilang default na inumin.
   Sa halip na softdrinks o matatamis na juice, sanayin ang sarili sa tubig.
4. Mas madaming lutong bahay na sariwa.
   Mas kontrolado ang alat, taba, at asukal.
5. Makisama ang pamilya.
   Mas madaling magbago ng diet kung sabay-sabay kayo sa bahay na nag-a-adjust.

Panghuling Mensahe

Pag lampas 70, hindi pwedeng basta “bahala na.”
Ang biglang taas ng presyon ay hindi lang tungkol sa stress o pagod – malaki ang papel ng kinakain at iniinom mo araw-araw.

Sa pamamagitan ng paglilimita sa:

1. Sobrang alat na pagkain
2. Processed meats
3. De-lata at instant noodles
4. Malalim ang pagkakaprito at mamantika
5. Fast food at handaan foods
6. Matatamis na inumin
7. Mga pagkaing may tagong alat
8. Alak at pulutang maalat at mamantika

… binibigyan mo ng mas magaan na trabaho ang puso, ugat, at kidneys mo. Mas malaki ang tsansang makaiwas sa biglaang taas ng presyon, hilo, at mas malalang komplikasyon.

🧡 Kung may senior kang mahal sa buhay—magulang, lolo’t lola, tito, tita, o kapitbahay—ishare mo ang blog post na ito sa kanila. Baka sa simpleng pag-aayos ng kinakain, makatulong ka sa pag-iwas sa biglang taas ng presyon at makapagbigay ng mas mahabang panahon ng lakas at sigla.