Masikip ang mall noong hapon na iyon. Halo-halo ang tunog ng tawanan, music sa speakers, at mga paa ng taong nagmamadali. Sa gitna ng lahat, may isang binatang estudyante na halatang pagod na pagod, si jiro. Bitbit niya ang backpack, nakasuot ng puting polo, at may id na nakabitin sa leeg na para bang siya ay sanay na sa mundo ng “deadline” at “report.”
Hindi siya nagpapapansin. Diretso lang siya maglakad papunta sa isang bookstore dahil may bibilhin siyang reference para sa thesis. Bago siya makapasok, napatingin siya sa telepono. May message mula sa nanay niya: “anak, kumain ka na ha.” napangiti siya saglit, kasi kahit gaano kabigat ang mundo, may mga tao pa rin talagang nagpapaalala na may uuwian ka.
Pero sa isang iglap, parang naputol ang tahimik na biyahe niya.
May isang pulis na nakapwesto malapit sa entrance. Naka-uniform, naka-radyo, at may mukhang mainit ang ulo. Hindi si jiro ang unang tiningnan niya, pero noong napadaan si jiro, napahinto ang pulis parang may nakita siyang “target.”
Ikaw. Tumigil ka. Sabi ng pulis, malakas ang boses.
Napatigil si jiro, napalingon agad. Ako po? Tanong niya, halatang nagulat.
Lumapit ang pulis at tinuro ang backpack. Buksan mo yan. Routine check. Sabi niya, pero yung tono ay hindi routine. Yung tono ay parang sigurado na siya na may mahahanap.
Nagkatinginan ang mga tao. May ilang napatigil sa paglakad. May isang security guard sa malayo, pero hindi umaabante. At si jiro, nakatayo sa gitna ng mall na para bang biglang naging main character sa eksena na hindi naman niya pinili.
Ang kapkap na may kasamang hiya
Sir, pwede po bang sabihin kung ano po ang problema? Maingat na tanong ni jiro.
Wag ka na masyadong maraming tanong. Buksan mo bag mo. Sabi ng pulis, habang lumalapit at halatang nagmamadali.
Dahan-dahang binuksan ni jiro ang backpack. Nandoon ang notebook, ballpen, calculator, ilang papel na may highlight, at isang lumang envelope na may stamp. Halatang estudyante. Halatang walang tinatago.
Pero hindi pa rin tumigil ang pulis. Bigla siyang lumapit at kinapkapan si jiro, harap-harapan, sa gitna ng mall. Pinisil ang gilid ng bulsa, tinapik ang likod, at pinahawak pa ang mga braso ni jiro na para bang siya ay criminal.
Sir, bakit po kayo nangangapkap? Wala po akong ginagawang masama. Sabi ni jiro, nanginginig ang boses, hindi sa takot, kundi sa hiya.
Mas lalong lumakas ang boses ng pulis. Kung wala kang ginagawang masama, bakit ka kinakabahan? Sabi niya, na para bang ang pagkahiya ay kapareho ng pagiging guilty.
May mga mata na nakatutok kay jiro. May bulungan sa likod. “baka magnanakaw.” “baka may droga.” “bakit siya pinara.” yung ilan, naglalabas na ng telepono para mag-video, kasi sa panahon ngayon, mas mabilis ang content kaysa sa katotohanan.
Huminga nang malalim si jiro. Pinipigilan niya ang sarili na sumagot nang pabalang. Alam niya, isang maling sagot lang, lalala ang lahat. Kaya tinahimik niya na lang, kahit yung katahimikan niya, mas masakit kaysa sa sigaw.
Tapos napansin ng pulis ang id na nakasabit sa leeg ni jiro.
Ano ‘to? Sabi ng pulis, sabay hila sa id lace na para bang pag-aari niya.
Napatigil si jiro. Sir, school id po yan. Sabi niya.
Pero hindi lang school id ang nakalagay doon. Sa ilalim ng pangalan niya, may maliit na mark na hindi alam ng karamihan, pero kilala ng mga nasa loob ng sistema. May seal, may code, at may note na hindi basta-basta nilalagay sa id ng kahit sinong estudyante.
Ang pangalan sa ID na nagpabago ng lahat
Napakunot ang noo ng pulis habang binabasa ang nakalagay. Parang may piraso ng impormasyon na tumama sa ulo niya.
Ano ‘tong “pnp scholarship program” na ‘to? Tanong niya, biglang bumagal ang tono.
Doon umangat ang tingin ni jiro. Sir, scholar po ako ng pnp. Sabi niya, mahinahon pero matatag. Under program po kami para sa mga estudyanteng may screening at background check.
Parang may kumalabog sa hangin. Yung mga nanonood, biglang nanahimik. Yung mga bulungan, unti-unting nawala. Yung mga teleponong nakataas, parang nag-alinlangan.
At yung pulis, biglang nag-iba ang mukha. Yung kaninang matapang na matapang, biglang naging maingat. Yung kaninang parang sigurado na may kasalanan si jiro, biglang parang nagtanong sa sarili: “bakit ko ginawa ‘to sa harap ng lahat?”
Lumapit ang isang mas senior na security chief na kanina pa nanonood sa gilid. Hindi siya sumisingit, pero ngayon, kita mo sa mukha niya na may kailangan siyang ayusin.
Officer, anong nangyayari dito? Tanong ng security chief, malamig pero kontrolado.
Wala po, sir. Routine check lang. Sabi ng pulis, halatang binabawi ang tono.
Pero hindi na routine ang nangyari. Kasi ang routine, hindi nanghihiya. Ang routine, may respeto.
Tumingin ang security chief kay jiro. Nakita niya ang mukha ng binata, yung pigil na pigil na emosyon, yung poot na nakabalot sa hiya, at yung paninikip ng panga na halatang gusto nang umiyak pero ayaw magmukhang mahina.
Sir, pasensya na po. Sabi ng security chief, hindi para magyabang, kundi para ibalik kahit konti ang dignidad ng binata sa harap ng mga tao. Scholar po pala kayo.
Doon biglang nagtaas ng kamay si jiro, hindi para manumbat, kundi para humingi ng isang simpleng bagay.
Sir, hindi po importante kung scholar ako o hindi. Sabi ni jiro, malinaw ang boses. Ang importante po, sana hindi niyo ginagawa ‘yan sa tao na wala namang ginagawang masama.
Natigilan ang pulis. Kasi tama. At kapag tama, walang depensa na maganda.
Ang aral na naiwan sa gitna ng mall
Hindi nagsalita si jiro nang mahaba. Kinuha niya ang bag niya, inayos ang mga papel na nagkalat sa mesa, at binalik ang id sa leeg niya. Pero bago siya umalis, tumingin siya sa mga nanonood.
Kanina, ang bilis niyong mag-isip na masama ako. Sabi niya, walang sigaw, pero ramdam sa lahat. Sana, sa susunod, kapag may nakikita kayong ganyan, magtanong muna kayo kung ano ang totoo, bago kayo maghusga.
May ilang yumuko. May ilang nagpatay ng camera. May ilang nagkunwaring nagmamadali ulit, na para bang walang nangyari.
Tumayo ang security chief at hinarap ang pulis. Officer, sa labas tayo mag-usap. Sabi niya, hindi galit, pero matigas. Para bang may accountability na kailangang harapin.
Habang papalayo si jiro, narinig niya sa likod ang mahinang salita ng pulis. Pasensya na.
Hindi na lumingon si jiro. Hindi dahil wala siyang patawad, kundi dahil ang “pasensya na” ay hindi na kayang burahin ang pakiramdam na pinaghinalaan ka sa harap ng maraming tao. Ang kayang gawin lang nito ay magturo ng aral, kung papayag ang lahat na matuto.
Paglabas niya ng mall, huminga siya nang malalim. Naglakad siya nang mas mabagal. At sa unang pagkakataon sa araw na iyon, hindi deadline ang nasa isip niya, kundi isang tanong: ilang tao kaya ang nakakaranas nito araw-araw, na walang “seal” sa id na magliligtas sa kanila?
Moral lesson: ang respeto at tamang proseso ay dapat ibinibigay sa lahat, hindi lang sa mga may “kilala,” “program,” o “koneksyon.” kapag ang kapangyarihan ay ginagamit para manghiya imbes na magprotekta, nawawala ang tunay na layunin ng batas. Kung may natutunan ka sa kwento ni jiro, ibahagi mo ito sa iba sa pamamagitan ng pag-click ng share button, para mas maraming makaalala na ang dignidad ng tao ay hindi dapat nilalabag kahit sa pangalan ng “routine.”
