Maaga pa lang ay nasa kalsada na si mang ben. Tahimik ang loob ng lumang sedan niya, pero maingay ang paligid dahil sa busina, sigaw ng mga dispatcher, at ingay ng mga gulong sa basang aspalto. Sanay na siya sa ganitong araw, kasi halos kalahati ng buhay niya ay ginugol niya sa pagmamaneho, mula terminal hanggang palengke, mula sakayan hanggang eskinita.
Hindi na bago sa kanya ang pagod. Mas bago sa kanya ang kaba, kasi nitong mga nakaraang buwan ay mas mahigpit ang mga bantay sa kalsada. May mga bagong patakaran, may mga biglaang checkpoint, at may mga pulis na parang mas mabilis magtaas ng boses kaysa magtanong nang maayos.
Pero kahit ganoon, kailangan pa rin niyang bumiyahe. May maintenance sa gamot ng asawa niya. May tuition ang apo niyang pinapaaral. At may pang-araw-araw na gastos na hindi naghihintay kung may huli o wala.
Sa dashboard, may maliit na rosaryo at larawan ng batang nakangiti. Apo niya iyon si janelle, na pangarap maging teacher. Tuwing mapapagod siya, tinitingnan niya lang ang larawan, tapos kumakapit siya sa manibela na parang sinasabi ng sarili niyang, “kaya mo pa.”
Bandang tanghali, lumala ang trapiko sa pangunahing kanto. May mga enforcer at pulis na nagpapahinto ng sasakyan. May mga motorista na nagrereklamo, may mga nagmamadali, at may ilang nakikiusyoso na parang may palabas.
Dahan-dahang lumapit si mang ben. Wala siyang intensyong sumingit o makipagtalo. Gusto lang niyang makatawid at maihatid ang pasahero niyang isang nanay na may dalang gulay at isang estudyanteng halatang late na sa klase.
Saka siya pinara.
Ang pagtawa na tumama parang sampal
Lumapit ang isang pulis, halatang mainit ang ulo at parang sawa na sa ingay ng kalsada. Tiningnan niya ang plaka, sumilip sa loob, tapos sinenyasan si mang ben na buksan ang bintana.
“License and registration.” sabi ng pulis.
Maingat na kinuha ni mang ben ang mga papeles. Medyo nanginginig ang kamay niya, hindi dahil guilty siya, kundi dahil matanda na siya at mahina na ang mga daliri niya sa kakatrabaho.
Tiningnan ng pulis ang papeles, tapos biglang umirap.
“O, boss.” sabi ng pulis, sabay turo sa sticker. “Expired na to ah.”
Nagulat si mang ben. Napailing siya agad.
“Sir, last month ko po yan napa-renew.” sagot niya. “Baka yung luma po yung nakadikit.”
Tinawanan ng pulis, yung tawang malakas na sinadya para marinig ng mga tao. May ilang napalingon. May ilang naglabas ng cellphone.
“Matanda ka na, pero ang gulo-gulo mo pa.” sabi ng pulis. “Ano yan, paawa effect?”
Parang lumamig ang dibdib ni mang ben. Naramdaman niyang tumingin ang mga pasahero sa kanya, pati yung nanay sa likod na biglang napayuko. Yung estudyante, halos hindi huminga.
“Sir, hindi po ako namimilit.” sabi ni mang ben. “Pwede ko pong ipakita yung resibo kung gusto ninyo.”
“Resibo?” ulit ng pulis, sabay tawa ulit. “Nako, dami ko nang narinig na ganyan.”
Nilapitan pa ng pulis ang bintana, tapos sinilip ang loob na parang may hinahanap na dahilan para lalong ipahiya siya.
“Ang daming kalat dito ah.” sabi ng pulis. “Parang buhay mo.”
May ilang tao sa gilid ang napakunot-noo. May isang lalaking naka-motor ang pabulong na nagsabi, “grabe naman.”
Pero hindi tumigil ang pulis.
“O, baba ka muna.” utos niya. “Tingnan natin kung talagang ‘driver’ ka pa.”
Bumaba si mang ben, mabagal ang kilos, halatang naninigas ang tuhod. Sa paglapag ng paa niya sa kalsada, parang mas naramdaman niya ang bigat ng hiya kaysa bigat ng katawan.
Tinitigan siya ng pulis mula ulo hanggang paa, tapos ngumisi.
“Boss, ilang taon ka na ba?” tanong ng pulis.
“Sitenta na po.” sagot ni mang ben, mahina.
“Ay, sitenta.” sabi ng pulis, sabay tawanan na naman. “Tapos nagdadrive ka pa? Baka mamaya makabangga ka, tapos sasabihin mo ‘di mo nakita.”
May mga nakarinig. May mga tumawa rin, hindi dahil masaya, kundi dahil nakikisabay sa lakas ng pulis. May ilan namang tahimik, pero kita sa mata na naiilang.
Si mang ben, nakatayo lang, hawak ang cap niya, at pilit nilulunok ang lumpong nakabara sa lalamunan niya.
“Sir, kailangan ko lang po magtrabaho.” sabi niya. “Wala na po akong ibang kabuhayan.”
“E di wag ka sa kalsada.” sagot ng pulis. “Abala ka.”
Sa gilid, may isang enforcer na gusto sanang magsalita pero umatras. Alam niya na kapag nakialam siya, siya ang mapupuntirya.
Tapos biglang sinabi ng pulis ang linyang parang pako.
“Ito ang problema sa inyo, matanda na, pilit pa rin.” sabi niya. “Wala nang pakinabang, sakit pa sa ulo.”
Napaikot ang mundo ni mang ben. Hindi siya umiyak, pero namula ang mata niya. Sa dami ng araw na nilunok niya ang pagod, ngayon niya lang halos maramdaman na parang binura ang halaga niya sa isang iglap.
At sa gitna ng tensyon, may narinig na sirena mula sa malayo.
Ang pagdating ng traffic chief at ang salitang nagpatahimik sa lahat
Huminto ang isang sasakyan ng traffic management sa gilid, kasunod ang isa pang service vehicle. May ilang personnel na bumaba, may dala-dalang clipboard at radio. Nagsitayuan ang mga tao, biglang naging mas maayos ang pila ng mga sasakyan, parang may importanteng bisita.
May bumaba na lalaki na naka-uniporme, mas maayos ang ayos, mas kalmado ang tindig, pero kitang may awtoridad. Nakasulat sa cap niya ang “traffic chief.” Hindi siya sumisigaw, pero ramdam ang bigat ng presensya niya.
Lumapit ang traffic chief sa pulis, tumango muna, tapos sumulyap sa sitwasyon.
“Anong nangyayari dito?” tanong ng traffic chief.
Biglang nag-iba ang tono ng pulis. Yung kanina, malakas at mapanghamak. Ngayon, parang may pinipigilang kaba.
“Sir, routine check lang po.” sagot ng pulis. “May violation po yung driver, expired yung sticker.”
Tumingin ang traffic chief kay mang ben. Napansin niyang nanginginig ang kamay ng matanda, at nakayuko ang ulo na parang gusto na lang lumubog sa lupa.
“Driver, ano pangalan mo?” tanong ng traffic chief, mahinahon.
Huminga nang malalim si mang ben.
“Benito ramos po, sir.” sagot niya.
Sa isang iglap, nanigas ang mukha ng traffic chief. Parang may tumama sa alaala niya. Parang may piraso ng buhay niya ang biglang bumalik.
“Benito ramos?” ulit niya, dahan-dahan.
Tumango si mang ben, naguguluhan.
“Opo, sir.”
Lumapit pa ang traffic chief, tinignan nang mabuti ang mukha ng matanda. Yung kulubot sa gilid ng mata. Yung pilat sa kilay. Yung paraan ng paghawak sa cap na parang nahihiya.
Biglang lumalim ang boses ng traffic chief.
“Tatay.” sabi niya, halos pabulong pero rinig ng mga nasa malapit. “Ikaw ba ‘yan?”
Napaangat ang ulo ni mang ben. Namutla siya. Parang hindi siya naniniwala.
“Leo?” tanong niya, mahina.
Sa paligid, may biglang katahimikan. Parang tumigil ang busina. Parang bumagal ang hangin. Kahit yung mga nagvivideo, mas lalong nilapitan ang camera, kasi alam nilang may twist na hindi nila inaasahan.
Tumango ang traffic chief. Nangilid ang mata niya, pero pinigilan niya.
“Opo, tay.” sagot niya. “Ako ‘to.”
Napatayo nang tuwid ang pulis, halatang naguluhan. Napatitig siya sa matanda, tapos sa traffic chief, na parang hinahanap niya ang paraan para bawiin ang mga salitang sinabi niya.
“Sir…” simula ng pulis.
Pero tinaas ng traffic chief ang kamay, senyas na tumigil.
Lumapit ang traffic chief sa pulis, mata sa mata.
“Kanina, narinig ko yung tawa mo.” sabi ng traffic chief, mababa ang tono. “Narinig ko yung sinabi mong ‘wala nang pakinabang.’”
Napalunok ang pulis. Nag-iba ang kulay ng mukha niya.
“Sir, I was just enforcing—”
“Hindi enforcement ang pang-iinsulto.” putol ng traffic chief. “Hindi trabaho ang pamamahiya.”
Tumingin ang traffic chief sa mga tao sa paligid.
“May mga nakarecord ba?” tanong niya.
May ilang tumango. May isang babae ang nagsabi, “opo, sir.”
Tumango ang traffic chief, tapos bumalik ang tingin sa pulis.
“Good.” sabi niya. “Kasi mas madaling maging totoo kapag may ebidensya.”
Lalong nanahimik ang pulis. Hindi na niya kayang ngumisi. Hindi na niya kayang umasta.
Bumalik ang traffic chief kay mang ben. Dahan-dahan siyang lumapit at hinawakan ang balikat ng matanda, hindi bilang opisyal, kundi bilang anak.
“Tay, bakit hindi ka nagsabi?” tanong niya, mahina.
Napangiti si mang ben nang pilit, pero may kirot.
“Ayaw kong makaabala.” sagot niya. “Alam kong may buhay ka na. Ayaw kong isipin mong humihingi ako ng tulong.”
Huminga nang malalim si leo, ang traffic chief. Tumitig siya sa mga mata ng tatay niya.
“Tay, ikaw ang dahilan kung bakit ako nandito.” sabi niya. “Ikaw ang nagtrabaho para makarating ako dito.”
May bulungan sa crowd. May ilang napapahid ng mata.
Ang aral na mas mabigat kaysa multa
Tumayo si leo at humarap sa pulis, ngayon mas formal ang tindig.
“Officer, paki-verify natin nang maayos.” sabi niya. “Sticker issue lang ba ‘to, o may iba pa?”
Nanginginig na kinuha ng pulis ang radio at tumawag. May ilang minutong naghintay. Habang naghihintay, sinilip ni leo ang glove compartment, tapos nakita niya ang resibo ng renewal, maayos na nakaipit sa plastic.
“May resibo.” sabi ni leo. “Valid ang renewal niya.”
Bumalik ang pulis sa kanila, nahihiya.
“Sir, valid po.” sagot niya. “Yung lumang sticker lang po talaga yung nakadikit.”
Tumango si leo, tapos tiningnan niya ang pulis nang matalim.
“So walang violation.” sabi ni leo. “Pero may ginawa kang mas mabigat kaysa violation.”
Tumingin ang pulis sa lupa.
“Sir, pasensya na po.” sabi niya. “Nadala lang po.”
Tumahimik si leo saglit, tapos nagsalita nang malinaw para marinig ng mga tao.
“Humingi ka ng paumanhin sa tatay ko.” utos niya.
Lumapit ang pulis kay mang ben. Halatang mabigat ang bawat salita.
“Pasensya na po, manong.” sabi ng pulis. “Mali po ako.”
Hindi agad sumagot si mang ben. Tumingin siya sa pulis, hindi galit, kundi pagod. Parang matagal na siyang nakakita ng ganitong tao.
“Tinanggap ko ang sorry mo.” sabi ni mang ben. “Pero sana matutunan mong respetuhin kahit sino, lalo na yung wala kang nakikitang ‘koneksyon.’”
Parang tinamaan ang pulis. Tumango siya, walang masabi.
Huminga si leo, tapos lumingon sa crowd.
“Mga kababayan.” sabi niya. “Hindi sukatan ng respeto ang edad, ang damit, o ang sasakyan. Ang respeto ay karapatan ng lahat.”
Tumango ang ilan. May pumalakpak nang mahina, tapos dumami.
Lumapit si leo kay mang ben ulit.
“Tay, uwi ka muna.” sabi niya. “Ako na bahala sa sasakyan mo ngayon.”
Umiling si mang ben.
“May pasahero pa ako.” sagot niya, sabay tingin sa loob ng kotse.
Doon napangiti si leo, kahit may luha.
“Tay, ikaw talaga.” sabi niya. “Sige, pero may kondisyon.”
“Ano yun?” tanong ni mang ben.
“Pagkatapos ng pasada mo, sasama ka sa akin.” sagot ni leo. “Magkakape tayo. Mag-uusap tayo. Hindi na tayo magpapanggap na okay lang ang lahat.”
Tumango si mang ben. Sa unang pagkakataon sa araw na iyon, gumaan ang dibdib niya.
Bago umalis si leo, tumingin siya sa pulis.
“Officer, may due process.” sabi niya. “May report ang team ko. At may video. Kung may abuso, may pananagutan.”
Tumango ang pulis, wala nang lakas magmatigas.
Umalis ang convoy, pero naiwan ang aral. Naiwan ang eksenang hindi malilimutan ng mga nakakita. At para kay mang ben, naiwan ang pakiramdam na kahit matanda na siya, may halaga pa rin ang pangalan niya.
Moral lesson
Huwag kang manghusga ng tao dahil lang sa itsura, edad, o trabaho niya. Minsan, yung taong pinagtatawanan mo, siya pala ang dahilan kung bakit may taong nirerespeto mo ngayon. At kahit gaano ka kataas sa posisyon, mas mataas pa rin dapat ang respeto mo sa kapwa.
Kung may kakilala kang kailangang makabasa nito, i-share mo ito sa pamamagitan ng pag-click ng share button.
