Maagang umaga pa lamang, pawis na pawis na si Rogelio Santos habang binabagtas ang maalikabok na kalsada ng isang liblib na baryo. Suot ang kupas na pulang T-shirt, lumang pantalon, at isang malapad na sombrerong yari sa buri, pilit niyang binubuhat ang malaking kahon ng ice candy na halos hindi na niya maikarga sa isang balikat.
Malayo ang paaralang pupuntahan niya.
Ngunit hindi siya nagreklamo.
Malaking order iyon—mahigit dalawang daang ice candy para sa isang school activity. Para kay Rogelio, ang perang kikitain niya roon ay sapat na para makabili ng bigas, gamot ng kaniyang asawang may sakit, at bagong sapatos ng kaniyang anak na matagal nang pumapasok sa paaralan na butas ang tsinelas.
Kaya kahit pagod, nagpatuloy siya.
Sa kaniyang isip, paulit-ulit niyang binibilang ang halaga.
“Kapag nabayaran ako ngayon, makakabili na ako ng gamot ni Lorna,” bulong niya.
Pagdating niya sa paaralan, nakita niya ang isang lumang gusali na napaliligiran ng mga puno ng niyog. Sa bukas na pinto, ilang batang naka-uniporme ang nakasilip sa kaniya.
Ngunit walang masayang sumalubong.
Sa halip, napansin niyang tila may kakaibang tensiyon sa paligid.
Ibinaba ni Rogelio ang kahon.
“Magandang umaga po. Ako po si Rogelio. Ako po ’yung nagdala ng order ninyong ice candy.”
Lumapit ang isang babaeng guro na nasa edad kuwarenta.
Ang pangalan niya ay Gng. Elena Ramos.
Tinitigan niya ang kahon.
Pagkatapos, tumingin siya kay Rogelio.
“Sir Rogelio…”
“Opo?”
“Pwede po ba… huwag muna kayong umalis?”
Napakunot-noo si Rogelio.
“Bakit po? May kulang ba sa order?”
Umiling si Elena.
“Hindi po.”
“Kung gayon, saan ko po kukunin ang bayad?”
Biglang yumuko ang guro.
Walang sagot.
Doon nagsimulang kabahan si Rogelio.
“Ma’am, pasensya na po, pero pinag-ipunan ko po ang puhunan nito. Nangutang pa po ako para makagawa ng sapat.”
“Alam ko po.”
“May problema po ba?”
Nangingilid ang luha sa mata ni Elena.
“May problema po talaga.”
Sa likod niya, mas maraming bata ang lumabas.
Tahimik silang nakatingin kay Rogelio.
May ilang payat.
May ilan ding walang baon.
At ang isang batang babae ay nakasuot ng lumang unipormeng halatang ilang beses nang tinahi.
“Ma’am,” mariing sabi ni Rogelio, “kung hindi po ninyo ako mababayaran, kailangan ko pong dalhin ulit ito. Baka masira.”
“Hindi ko po kayo gustong pag-isipin na niloko namin kayo.”
“Pero saan po napunta ang perang pambayad?”
Napaluha si Elena.
“Hindi po talaga kami nakapag-ipon.”
Natigilan si Rogelio.
“Kung ganoon, bakit po kayo umorder?”
Walang sumagot.
Hanggang sa isang batang lalaki ang lumapit.
“Sir…”
Napatingin si Rogelio.
“Bakit?”
“Wala po kasi kaming pambili.”
“Pambili ng ano?”
“Ice candy po.”
Napangiti nang bahagya si Rogelio.
“Eh kaya nga may order kayo.”
Umiling ang bata.
“Hindi po para sa amin. Para sa mga batang hindi nakakapagdala ng baon.”
Nawala ang ngiti ni Rogelio.
Doon niya napansin ang isang karton sa gilid ng silid.
May nakasulat:
BAON PARA SA MGA BATANG WALANG MAKAIN.
Lumapit si Elena.
“May mga estudyante po rito na pumapasok nang walang almusal. Minsan, tubig lang ang laman ng tiyan.”
Tahimik si Rogelio.
“May ilan pong umaabsent dahil wala silang pamasahe. May ilan ding pumapasok kahit gutom dahil ayaw nilang maiwan sa klase.”
Tumingin siya sa mga bata.
“Pero bakit ice candy?”
Ngumiti nang malungkot si Elena.
“Dahil iyon lang ang kaya nating ipamigay.”
Napayuko si Rogelio.
Hindi niya alam kung maiinis siya o maaawa.
Malaking halaga ang kailangan niyang kolektahin.
Ngunit sa harap niya, may mga batang mas nangangailangan.
“Ma’am,” sabi niya, “magkano po ba ang kaya ninyong bayaran?”
“Wala po.”
Diretsong sagot.
Natahimik ang paligid.
Naisip ni Rogelio ang kaniyang asawa.
Ang gamot.
Ang bigas.
Ang anak niyang walang sapatos.
Hindi siya mayaman.
Wala siyang malaking negosyo.
Ang bawat ice candy na ginagawa niya ay katumbas ng ilang piso para sa kanilang pamilya.
Kaya dapat umalis siya.
Dapat niyang bawiin ang mga paninda.
Ngunit nang bubuksan na niya ang kahon, may isang batang lumapit.
“Sir…”
Napatingin siya.
“Pwede po bang isa lang?”
Napahawak ang bata sa tiyan nito.
“Hindi pa po ako kumakain.”
Parang may kumurot sa puso ni Rogelio.
Dahan-dahan niyang kinuha ang isang ice candy.
Iniabot niya sa bata.
“Isa.”
Nagliwanag ang mukha ng bata.
“Salamat po!”
Nang makita iyon ng iba, nagsimulang ngumiti ang mga bata.
Ngunit hindi nagtagal, napansin ni Rogelio ang isang batang babae na hindi lumapit.
Nakatayo lamang ito sa pintuan.
Tahimik.
Payat.
At tila nahihiya.
“Bakit hindi ka kukuha?” tanong niya.
Umiling ang bata.
“Para sa ibang bata na lang po.”
“Bakit?”
“May pagkain pa po ako mamaya.”
“Sigurado ka?”
Tumango ito.
Ngunit nakita ni Rogelio ang kamay nitong nakahawak sa tiyan.
Alam niyang nagsisinungaling ito.
Kumuha siya ng ice candy.
Lumapit.
Iniabot niya.
“Para sa iyo.”
Dahan-dahang tinanggap ng bata.
“Salamat po.”
At sa unang pagkakataon, nakita ni Rogelio ang isang ngiti sa mukha nito.
Ngunit pagkatapos noon, may napansin siyang maliit na bagay.
May nakasulat sa likod ng ID ng bata.
Mila Santos.
Napahinto siya.
“Santos?”
Tumango ang bata.
“Opo.”
“Anong pangalan ng nanay mo?”
Tumingin ang bata kay Elena.
Biglang namutla ang guro.
“Rogelio…”
“Ma’am, ano po?”
Hindi sumagot si Elena.
Muling tumingin si Rogelio sa bata.
“Anak, nasaan ang mama mo?”
Nagsimulang tumulo ang luha ng bata.
“Wala na po.”
“Anong ibig mong sabihin?”
“Patay na po siya.”
Nanginginig ang kamay ni Rogelio.
“Anong pangalan niya?”
Tahimik ang buong silid.
Pagkatapos ay mahina itong sumagot.
“Lorna Santos.”
Parang tumigil ang mundo ni Rogelio.
Lorna.
Ang pangalan ng kaniyang asawa.
“Hindi maaari.”
Napatingin siya kay Elena.
“Ma’am… bakit alam ng batang ito ang pangalan ng asawa ko?”
Hindi agad nakapagsalita ang guro.
Hanggang sa dahan-dahan niyang kinuha ang isang lumang sobre mula sa kaniyang mesa.
“Sir Rogelio…”
Iniabot niya iyon.
“Matagal ka na naming hinahanap.”
Nanginginig niyang binuksan ang sobre.
May lumang litrato sa loob.
Larawan ng isang batang babae.
At isang babaeng hawak siya sa kamay.
Si Lorna.
Ngunit hindi iyon ang pinakamasakit.
Sa likod ng larawan ay may sulat.
“Kung sakaling hindi na ako makauwi, hanapin mo si Rogelio. Siya ang tunay na ama ni Mila.”
Napatigil ang paghinga niya.
Napatingin siya sa bata.
“Mila…”
Lumapit ang batang babae.
“Papa?”
Nalaglag ang hawak niyang papel.
Hindi siya makapagsalita.
Dalawampung taon niyang inakala na namatay ang dati niyang kasintahan nang mawala ito sa kaniyang buhay.
Hindi niya alam na nagkaroon pala sila ng anak.
Hindi niya alam na may batang lumaki na naghihintay sa kaniya.
At higit sa lahat, hindi niya alam na ang kaniyang asawa ngayon na si Lorna ay matagal nang may alam sa lahat.
Nang gabing iyon, umuwi si Rogelio dala ang kahon na halos walang laman.
Ngunit hindi niya dala ang pera na inaasahan niya.
Sa halip, dala niya ang isang batang unang beses niyang narinig na tumawag sa kaniya ng isang salita.
“Papa.”
Pagdating niya sa bahay, nadatnan niya si Lorna na nakahiga.
May malubhang sakit ito.
Tahimik niyang inilapag ang kahon.
“Lorna…”
Binuksan ng kaniyang asawa ang mga mata.
Nang makita si Mila, napaluha ito.
“Dinala mo siya.”
Hindi makapagsalita si Rogelio.
“Alam mo?”
Tumango si Lorna.
“Matagal na.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil noong araw na nalaman kong may anak ka, natakot akong mawala ka.”
“Pero bakit ngayon?”
Huminga nang malalim si Lorna.
“Dahil alam kong hindi na ako magtatagal.”
Parang gumuho ang mundo ni Rogelio.
Kinabukasan, ipinakita ni Lorna ang isa pang liham.
Ito pala ang dahilan kung bakit siya nag-ipon nang palihim sa loob ng maraming taon.
Hindi para sa sarili niya.
Para mahanap si Mila.
At ang malaking order ng ice candy ay hindi pala basta order.
Si Elena ang nakipag-ugnayan kay Rogelio matapos makita ang lumang pangalan sa mga dokumento ni Lorna.
Alam niyang iyon lamang ang paraan para mapunta si Rogelio sa paaralan.
Hindi niya kayang sabihin sa telepono ang buong katotohanan.
Kaya gumawa siya ng isang paraan upang mapabalik ang isang ama sa anak na hindi niya kailanman nakilala.
Lumipas ang ilang buwan.
Namatay si Lorna.
Sa burol nito, nakatayo si Rogelio kasama si Mila.
Sa tabi ng kabaong, inilagay niya ang isang maliit na ice candy.
“Para sa kanya,” sabi ni Mila.
Ngumiti si Rogelio habang pinipigilan ang luha.
“Paborito niya ’yan.”
Mula noon, hindi na lamang ice candy ang ginagawa ni Rogelio.
Naging maliit na negosyo niya ito para mapag-aral si Mila at matulungan ang mga batang walang baon.
At sa bawat paaralang kaniyang napupuntahan, lagi siyang nag-iiwan ng ilang kahon nang libre.
Dahil minsan, ang isang order na walang bayad ay hindi pala pagkawala ng pera.
Minsan, iyon ang paraan ng buhay para ibalik sa isang ama ang anak na matagal niyang hinintay.
At sa bawat ice candy na ipinapamigay niya, isang bagay ang hindi niya nakakalimutan:
May mga regalong dumarating na hindi pera ang halaga—kundi pagkakataong magmahal bago maging huli ang lahat.
