Episode 1: ang violation na biglang “lumitaw”
Mainit ang hapon sa kalsada. Parang kumukulo ang aspalto, at bawat busina ay may kasamang inis. Si renz, delivery rider na naka-red jacket, kakababa lang sa motor at kumakapit pa ang pagod sa balikat. May hawak siyang resibo at maliit na sobre—pang-bayad sa gamot ng nanay niya.
“ikaw, tabi!” sigaw ng pulis na si po2 garcia, nakaturo ang daliri na parang kutsilyo. “illegal overtaking. kita ko ‘yan.”
Napakunot-noo si renz. “sir, hindi po ako nag-overtake. galing po ako sa kanan, nag-signal po ako.”
“wag mo akong palusutan,” sabi ni garcia, sabay lapit. “tsaka wala kang seatbelt—”
Napatigil si renz. “sir, motor po ‘to.”
May ilang tao ang napalingon. May isa pang nakangiti, parang may inaabangan. Lalong uminit ang mukha ni renz, hindi sa araw—kundi sa hiya.\
“ah, motor?” kunwari nag-isip si garcia. “eh di… wala kang side mirror. saka expired lisensya mo. tingnan natin.”
Inabot ni renz ang lisensya, nanginginig sa inis pero pilit kalmado. “hindi po expired, sir. kakarenew ko lang.”
Tiningnan ni garcia, tapos biglang sinara ang wallet. “basta, may violation ka. alam mo na ‘yan.”
“sir, anong specific violation?” tanong ni renz, mas mahinahon pa rin kahit nanginginig na ang boses. “para po alam ko.”
Ngumisi si garcia, mababa ang boses. “alam mo na ang ibig kong sabihin. ayusin na natin ‘to para hindi ka maabala.”
Doon tumusok ang salita. “ayusin.” Hindi papel, hindi proseso—pera. Naramdaman ni renz na para siyang nilulunok ng kalsada. Wala siyang oras, wala siyang lakas, at higit sa lahat, wala siyang ekstrang pera.
“sir, pasensya na po,” sabi ni renz. “wala po akong pang-areglo. pambayad ko po ‘yan ng gamot ni mama.”
“eh di mag-impound tayo,” sagot ni garcia. “o tiketan kita, para matuto.”
May naglabas ng cellphone sa gilid. Narinig ni renz ang bulungan: “ayan, patay. pag pulis, wala kang laban.”
Pinikit ni renz ang mata. Iniisip niya ang nanay niya sa bahay, hinihintay ang gamot. Iniisip niya ang mga araw na ginugol niya sa kalsada para lang may maipambili ng bigas. At ngayon, isang kasinungalingan ang haharang sa kanya.
“sir,” sabi niya, halos pakiusap, “pwede po bang hintayin natin yung traffic enforcer? siya po ang nakatalaga dito sa lane. para malinaw po.”
Sumimangot si garcia. “ako ang pulis dito. ako ang batas.”
Pero sa di kalayuan, may papalapit na naka-vest na kulay berde, may clipboard sa kamay. Traffic enforcer. At sa paglapit nito, parang may hangin na nagbago.
Episode 2: ang clipboard na hindi kayang lokohin
Huminto sa tabi nila si traffic enforcer marco, nakasuot ng reflective vest, pawis ang noo pero matalas ang mata. “anong meron dito, sir?” tanong niya kay garcia, magalang pero diretso.
“violator,” sagot ni garcia agad. “illegal overtaking, no side mirror, at expired license.”
Napatingin si marco kay renz. “boss, totoo ba?”
Umiling si renz. “sir, hindi po. may side mirror po ako, nasa motor. at valid po lisensya ko. yung overtaking… hindi po ako nag-overtake.”
Tumingin si marco sa motor. Nandoon ang side mirror, malinaw. Kinuha niya ang lisensya, sinipat ang expiry. “valid,” sabi niya, simple.
Nabundol si garcia. “eh yung overtaking, nakita ko ‘yan!”
Dahan-dahang huminga si marco. “sir, saan siya nag-overtake?”
“dyan!” turo ni garcia sa kalsada, pero parang nag-aalangan. “sa lane na ‘yan, bawal.”
“sir,” sagot ni marco, binuksan ang clipboard, “one-way lane po ‘to. at may broken line sa part na ‘yan. overtaking is allowed kung safe. saka… may CCTV ang poste sa kanto. pwede natin i-check.”
Biglang nanigas ang panga ni garcia. “hindi na kailangan. kitang-kita ko.”
“sir,” mas tumigas ang tono ni marco, “kung may violation, dapat specific at documented. hindi pwedeng ‘kita ko’ lang. lalo na kung may possibility na maling huli.”
May mga tao nang lumalapit. May nag-video. May bulong-bulongan. Si renz, nakatayo lang, pero ramdam niya ang tibok ng puso sa tenga niya.
“ano ba ‘to, marco?” singhal ni garcia, halatang naiinis. “kampi ka sa violator?”
“hindi po,” sagot ni marco. “kampi po ako sa tama.”
Tumingin si marco kay renz. “boss, may delivery ka?”
“Opo,” sabi ni renz, pinakita ang resibo at sobre. “gamot po ni mama.”
Sandaling tumahimik si marco, parang may naalala. Tapos tumingin siya kay garcia. “sir, maganda po siguro i-check natin yung CCTV. para tapos ang usapan.”
Humakbang si garcia paharap, halos dinidikitan si marco. “huwag mo akong utusan.”
Pero si marco, hindi umatras. “hindi po utos, sir. proseso po.”
Sa likod, may narinig si renz na boses ng matanda: “kaya ayaw naming lumabas, e. kung sino pa dapat proteksyon, sila pa nanloloko.”
Parang kutsilyo ang salita sa hangin. At doon, napansin ni renz—hindi lang pala siya ang napapaglaruan. Marami. Tahimik. Walang laban.
Ngunit sa pagkakataong ito, may taong may clipboard na hindi natatakot. At sa kanto, nakatitig ang CCTV na hindi marunong magsinungaling.
Episode 3: ang video na nagtanggal ng maskara
Sa barangay outpost malapit sa intersection, pinapasok sila ni marco. May maliit na monitor sa mesa, at isang staff na sanay na mag-replay ng footage.
“paki-rewind po,” sabi ni marco. “bandang 2:18.”
Si renz, nakatayo sa sulok, hawak ang sobre na parang buhay niya ang laman. Si garcia naman, nakapamaywang, pilit matigas ang mukha—pero nanginginig ang daliri.
Lumabas ang footage. Kita si renz, mabagal na nag-signal, lumipat ng lane, at dumiretso. Walang overtaking. Walang siksikan. Walang delikado.
Tahimik ang kwarto.
“sir,” sabi ni marco, tinuturo ang screen, “walang overtaking. at may side mirror. at valid license. so… wala pong violation.”
Parang may bumagsak na bato sa dibdib ni garcia—pero imbes na umamin, bigla siyang nagtaas ng boses. “edited ‘yan! peke!”
“sir,” sagot ng staff, “live feed po ‘yan galing sa city camera. hindi po ‘yan basta-basta.”
Nagbago ang kulay ng mukha ni garcia. Sa unang beses, mukhang natakot. Pero hindi siya natakot kay renz—natakot siya sa ebidensya.
Lumabas si marco at tinawag sa radio ang supervisor ng traffic unit. “sir, may incident po. possible abuse of authority. may footage.”
Sa labas ng outpost, dumami ang tao. May mga nag-aabang. May mga nagre-record. Si renz, nakakaramdam ng halo: ginhawa at takot. Ginhawa dahil nalinaw. Takot dahil alam niyang may kapalit ang pagkontra sa maling pulis.
Lumapit si marco kay renz. “boss, okay ka lang?”
Umiling si renz, nangingilid ang luha. “hindi po ako sanay lumaban. pero… kailangan ko po. nanay ko po.”
Tumango si marco, parang naiintindihan nang sobra. “ako rin,” sabi niya, mahina. “nanay ko rin dati. kaya ayokong may taong napipilitan magbayad sa kasinungalingan.”
Dumating ang traffic supervisor, kasama ang dalawang opisyal. Tumingin sila sa footage, tapos kay garcia.
“po2 garcia,” sabi ng supervisor, malamig ang tono, “bakit ka nag-issue ng violation na hindi naman totoo?”
Hindi makasagot si garcia. Ang yabang, unti-unting natunaw.
“at bakit mo sinabing ‘ayusin na natin’?” dugtong ni marco, diretso.
Nagulat si renz. “narinig n’yo po?”
Tumango si marco. “narinig ko sa kalsada. at marami ring nakarinig.”
Sa puntong iyon, hindi na lang ito tungkol sa ticket. Tungkol ito sa dignidad ng tao. At sa bawat segundo ng video, nabubuking ang kasinungalingan.
Episode 4: ang presinto at ang bigat ng paninindigan
Sa presinto, pinaupo si renz sa harap ng desk. May blotter, may papers, at may mga matang nakatingin—yung iba curious, yung iba nananahimik. Si garcia, nasa kabilang side, pilit matigas pero halatang tinatamaan na.
Dumating ang internal desk officer at pinanood ang video, kasama ang statement ni marco at ng ilang witness na nagbigay ng pangalan.
“malinaw,” sabi ng desk officer. “fabricated violation. at may insinuation ng extortion.”
Parang nalaglag ang mundo ni garcia. “sir, hindi po gano’n—”
“hindi mo kailangan ipaliwanag sa akin,” putol ng desk officer. “ipapasa ‘to sa proper unit. at habang pending, relieved ka sa checkpoint duty.”
Napatungo si garcia. Sa unang pagkakataon, wala nang sigaw, wala nang turo. Yung daliri niyang sanay manakot, ngayon nakatiklop.
Si renz, nanginginig pa rin. Kahit nanalo siya sa katotohanan, takot pa rin siya sa magiging ganti ng sistema. Lumapit si marco at umupo sa tabi niya.
“boss,” sabi ni marco, “gusto mo bang umatras? hindi kita pipilitin.”
Umiling si renz, nangingilid ang luha. “kung umatras po ako… may susunod na biktima. baka mas mahina kaysa sa’kin. baka wala nang cctv.”
Tahimik si marco, tapos dahan-dahang tumango. “salamat,” sabi niya. “kasi mahirap ‘to.”
Huminga si renz nang malalim. “sir marco… bakit n’yo po ako tinulungan? traffic enforcer lang po kayo, pero pinatulan n’yo ang pulis.”
Napangiti si marco, pero hindi masaya. “kasi dati,” sabi niya, “may pulis ding nag-imbento ng violation sa tatay ko. nagbayad kami. hindi na namin nabawi. tapos nung umuwi kami, umiiyak si tatay sa kusina… kasi unang beses niya raw na naramdaman na wala siyang kwenta.”
Nabigla si renz. Ramdam niya ang lalamunan na sumikip. “ano po nangyari sa tatay n’yo?”
“nagkasakit,” sagot ni marco. “hindi lang sa katawan. sa loob. hanggang sa… nawala siya.”
Tahimik ang paligid. Parang lahat ng tunog sa presinto, humina.
Doon naintindihan ni renz: ang laban na ‘to, hindi lang laban niya. Laban ito ng mga pamilyang tahimik na dinudurog ng kasinungalingan.
Episode 5: ang huling delivery at ang luha sa pintuan
Gabi na nang makauwi si renz. Basang-basa ang shirt niya sa pawis at stress, pero hawak pa rin niya ang sobre at resibo. Dumiretso siya sa botika, binili ang gamot, at tinakbo ang pauwi.
Pagbukas niya ng pinto, nakita niya ang nanay niya—si aling mila—nakaupo sa lumang silya, mahina ang paghinga. “anak… late ka,” mahinang sabi nito, pero walang reklamo, puro pag-aalala.
Lumuhod si renz sa harap niya. “ma… pinara po ako. nag-imbento ng violation yung pulis.”
Nanlaki ang mata ni aling mila. “pinabayad ka?”
Umiling si renz. “hindi po. may tumulong. traffic enforcer. nabuking po.”
Nanginginig ang kamay ni aling mila habang hinawakan ang pisngi ni renz. “buti naman… pero delikado ‘yan, anak. baka gantihan ka.”
“ma,” sabi ni renz, pabulong, “natakot din po ako. pero naisip ko… kung palagi tayong tatahimik, palagi silang mananalo.”
Inabot niya ang gamot at tubig. Tinulungan niya ang nanay niya uminom. Pagkatapos, sumandal si aling mila, pumikit, at dahan-dahang umiyak.
“ma, bakit?” gulat ni renz.
“kasi,” sabi ni aling mila, basag ang boses, “ang tagal ko nang dasal… na kahit minsan, may lalabas na taong lalaban para sa’yo. hindi dahil malakas ka… kundi dahil anak kita.”
Niyakap ni renz ang nanay niya nang mahigpit. Doon niya naramdaman ang bigat na matagal niyang kinikimkim—yung pakiramdam na sa kalsada, parang wala siyang halaga. Ngayon, kahit pagod, may konting liwanag.
Maya-maya, may message si marco sa phone niya: “nakafile na ang report. ingat ka. at salamat sa tapang mo.”
Tinitigan ni renz ang screen. Tumulo ang luha niya, hindi dahil sa sakit—kundi dahil sa unang pagkakataon, naramdaman niyang hindi siya nag-iisa.
Sa labas, tuloy pa rin ang ingay ng siyudad. Pero sa loob ng maliit nilang bahay, may katahimikan na may kasamang pag-asa—na minsan, ang kasinungalingan ay nabubuking, at ang taong inaakala mong walang laban… kaya palang tumindig para sa totoo.
