Si Liza apat na buwan nang pumapasok araw-araw, pero ni isang sweldo, hindi pa niya nahahawakan. Sa tuwing sumasahod ang mga kasamahan niya, palusot lang ang naririnig niya sa amo: “Next Week Na Lang Ha, Wala Pang Budget.” Akala Niya Noon, Tiis Lang Ang Kailangan. Pero Nang Dumating Siya Sa Puntong Wala Nang Mabili Pang Gatas Ng Anak, May Nagpayo Sa Kanyang Isang Salita Lang: “I-Tulfo Mo Na ‘Yan.”
Walang Sweldo, Puro Paasa
Si Liza ay encoder sa maliit na kumpanya ng buy-and-sell. Maaga siyang pumapasok, kadalasan siya rin ang huling umuuwi. Kapag cut-off, sabay-sabay na nagpi-print ang accounting ng payslip, at naglalabas ng sobre ng mga empleyado.
Noong una, inabutan din siya ng sobre, pero walang laman kundi papel na may note: “Advance Na Naitakbo Sa Utang Mo.” Nagulat Siya, Dahil Hindi Naman Siya Humihiram.
“Sir, Wala Po Akong Utang,” magalang niyang sabi sa employer niyang si Mr. Ramos.
“May Cash Advance Ka No’ng Nagkasakit Ang Anak Mo, Di Ba?” mabilis na sagot ng amo.
“Hindi Po Sa Inyo Galing ‘Yon, Sa Kapitbahay Po,” paliwanag ni Liza.
“Basta Huwag Ka Nang Maingay. Babawi Nalang Next Month,” mariin nitong sagot sabay talikod.
Lumipas ang isa, dalawa, tatlong cut-off. May oras na walang payslip, minsan may katiting na halaga, minsan wala talaga. Kapag nagtanong si Liza, laging “Wala Pang Koleksyon, Pasensya Na.”
Lumalalim Ang Utang, Lumalalim Ang Galit
Unti-unting nagkapatong-patong ang problema ni Liza. Naiwan siyang hindi nakakabayad ng upa, naputulan ng kuryente, at nalubog sa utang sa sari-sari store.
“Bakit Hindi Ka Nalang Umalis Diya Sa Trabaho Mo?” tanong ng kaibigang si May.
“Kapag Umalis Ako, Wala Na Talagang Pag-Asa ‘Yung Sweldo Ko,” sagot ni Liza. “Nasa Mahigit Tatlumpung Libo Na ‘Yun.”
Isang gabi, habang nagbibilang siya ng natitirang barya, naiiyak niyang tinanong ang sarili, “Normal Ba Talaga Na Ganito Tratuhin Ang Empleyado?”
Doon siya nagdesisyong kumuha ng mga kopya ng daily time record, payslip, at text ng amo niya. Lahat ng patunay, maingat niyang inilagay sa isang envelope. Hindi Pa Niya Alam Kung Saan Siya Lalapit, Pero Ramdam Niyang Hindi Na Siya Mananahimik.
Payo Ng Kapitbahay: “Isumbong Mo Sa Public Service”
Isang hapon, naabutan siya ng kapitbahay na umiiyak sa labas ng bahay. “Liza, Ano Nanaman Yan?”
Kinuwento niya ang nangyayari. Napailing ang kapitbahay niyang si Mang Boy. “Alam Mo, Hindi Ka Nag-Iisa. Ang Dami Ninyong Ganyang Pinagdadahilanang ‘Walang Budget.’ Pero Baka Kailangan Nang May Kumalampag.”
“Kaninong Office Po Ako Lalapit? DOLE Po?” tanong ni Liza.
“Oo, Puwede. Pero Matagal ‘Yon Minsan. Subukan Mo Ring Sumulat Sa Public Service Program Ni Tulfo. Minsan Sa Isang Tawag Lang, Biglang Naghahanap Ng Pera Ang Amo.”
Kinabukasan, naglakas-loob si Liza. Pumunta siya sa tanggapan ng programa, dala ang envelope ng ebidensya. Kinapanayam siya ng staff, tinanong tungkol sa oras ng trabaho, eksaktong halaga ng hindi pa naibabayad, at kung may iba pang empleyadong may parehong karanasan.
May Dalawa Pa Siyang Kasamahang Sumama. Pareho Ring Hindi Sumasahod Nang Tama. Sa Dami Ng Reklamo, Nagpasya Ang Programa Na I-On Air Ang Kaso Nila.
Sa Harap Ng Mikropono At Telepono
Dumating ang araw ng interview. Nakaupo si Liza sa harap ng mikropono, nanginginig ang kamay pero matatag ang loob.
“Bakit Ka Narito Ngayon?” tanong ng host.
“Sir, Apat Na Buwan Na Po Kameng Hindi Sinasahuran Nang Tama. Minsan Wala Po Talaga. Kahit Minimum Man Lang Wala. May Mga Bata Po Kaming Pinapakain,” sagot ni Liza, pinipigilan ang pagluha.
On-air, tinawagan ng staff ang employer. Pagkatapos ng ilang ring, sumagot si Mr. Ramos.
“Sir, Narito Po Ang Ilan Sa Mga Empleyado Ninyong Nagrereklamo Na Hindi Nyo Sila Pinapasahod Nang Tama. Ano Po Ang Maipapaliwanag Nyo?” tanong ng host.
“Ay, Hindi Po Totoo ‘Yan,” sagot agad ni Mr. Ramos. “May Sweldo Po Sila, Nadidelay Lang Paminsan-Minsan.”
“Sir, May Payslip, Daily Time Record, At Signed Acknowledgment Po Dito Na Kayo Mismo Ang Pumirma,” sagot ng host. “At Dito Sa Papel, Malinaw Na Zero ‘Yung Net Pay Sa Tatlong Sunod-Sunod Na Cut-Off. Paano Po Naging ‘Nadidelay Lang’ ‘Yan?”
Tahimik sa linya. Ilang segundo ang lumipas bago muling nagsalita si Mr. Ramos. “Nagkaproblema Lang Po Sa Accounting…”
“Sir, Labor Code Ang Usapan Dito,” putol ng host. “Hindi Ito Simpleng ‘Nagkaproblema.’ Handang Makipag-Settle Ang Mga Empleyado Nyo, Pero Kung Ayaw Nyo, Puwede Po Nating I-Forward Sa DOLE At Sa Korte. Ano Po Ang Desisyon Nyo Ngayon Sa Harap Ng Publiko?”
Doon na nagbago ang tono ng amo. “Sige Na Po. Magbabayad Po Ako Sa Lahat. Give Me One Week.”
“Hindi Puwede ‘Yung Walang Kasulatan,” giit ng host. “Magsusulat Po Kayo Ng Promissory At Pipirma Kayo Sa Harap Ng Mga Empleyado At Representative Namin.”
Biglang May Pera, Biglang Mabait Ang Amo
Ilang araw matapos ang on-air na pag-uusap, muling nagharap si Liza at ang kanyang employer—ngayon ay sa opisina na, may kasamang representative mula sa show at isang taga-DOLE.
Nakahain sa mesa ang tseke at breakdown: apat na buwang sweldo, overtime pay, at kulang na contributions. Halos hindi makapaniwala si Liza nang iabot iyon sa kanya.
“Pasensya Na Ha, Medyo Nagkalituhan Lang Sa Accounting,” pilit na ngiti ni Mr. Ramos.
Diretsong tumingin si Liza. “Sir, Kung Wala Pong Public Service At Walang Media, Magbabayad Po Ba Kayo?”
Hindi Nakasagot Ang Amo. Napababa Na Lang Siya Ng Tingin At Pumirma Sa Kasunduang Hindi Na Mauulit Ang Ganoong Praktis At Babayaran Ang Lahat Ng Empleyado Nang Tama At Sa Oras.
Paglabas ng opisina, napahigpit ang hawak ni Liza sa tseke. Hindi Siya Nakaramdam Ng Tagumpay Lang, Kundi Ng Hustisyang Matagal Niyang Ipinagdasal.
“Salamat Sa’Yo, Liza,” sabi ng mga kasamahan niyang sabay-sabay ding nakatanggap ng kanilang bayad. “Kung Hindi Ka Naglakas-Loob, Hanggang Ngayon, Paasa Pa Rin Tayo.”
Ngumiti Siya, Bagama’t May Bakas Pa Rin Ng Pagod Sa Mukha. “Hindi Lang Para Sa Akin ‘To. Para ‘To Sa Lahat Ng Empleyadong Tinuturing Na Walang Boses.”
Mga Aral Mula Sa Kuwento
- Karapatan Ng Empleyado Ang Makatarungang Sweldo. Hindi pabor o awa ang sahod, kundi obligasyon ng employer na ibigay sa tamang oras.
- Huwag Matakot Mag-Dokumento. Ang payslip, time record, at text message ay mahalagang ebidensya kapag kailangan mo nang ipaglaban ang sarili mo.
- May Mga Daan Para Sa Hustisya. Maaari kang lumapit sa DOLE, union, o public service programs kung ayaw makipag-ayos nang maayos ang amo.
- Isang Boses Ang Puwedeng Magsimula Ng Pagbabago. Dahil naglakas-loob si Liza, pati mga kasamahan niya ay nakakuha rin ng tamang sweldo.
- Respeto Sa Trabaho At Sa Tao. Walang negosyo ang uunlad sa pag-abuso sa mga empleyado. Kapag natutong magbigay-halaga sa tao, kusang susunod ang magandang takbo ng negosyo.
Kung may kakilala kang napagkakaitan ng tamang sahod o natatakot magreklamo, ibahagi mo sa kanila ang kuwentong ito. Baka ito na ang lakas ng loob na kailangan nila para ipaglaban ang karapatan nila nang marangal at may dignidad.
