EPISODE 1: ANG UTOS NA “BABA KAYO!”
Sumisikip ang hangin sa loob ng eroplano. Amoy leather at malamig na aircon, pero ang init ng tensyon parang kumakain sa bawat upuan. Sa aisle, nakatayo si RAMON, ama ng pamilya, suot ang simpleng polo. Pawis ang noo niya, pero pilit niyang pinapakalma ang sarili. Sa likod niya, nakasandal si LILA, asawa niya, yakap ang maliit nilang anak na si MIGUEL, nanginginig sa takot.
“Sir, pakiupo na lang,” malamig na sabi ng flight attendant. “Nagiging abala po kayo.”
“Ma’am, nakaupo po kami kanina,” sagot ni Ramon, mahinahon. “Kaso bigla po kaming pina-move. Nagtatanong lang po ako kung bakit.”
Sumingit ang isa pang crew. “Sir, may complaints po. Sabi ng pasahero, maingay ang bata.”
Napatingin si Ramon kay Miguel. Hindi naman umiiyak nang malakas ang bata—humihikbi lang, dahil nasusuka. Halata sa pamumutla, sa panginginig ng labi. Si Lila, halos pabulong na nakikiusap.
“Pasensya na po,” sabi niya. “Motion sickness po. Binibigyan ko na po ng candy at tubig…”
Pero sa kabilang row, may lalaking naka-suit na nakasimangot. “I paid for comfort,” sabi niya. “Hindi ko obligasyon tiisin ‘yan.”
May iba ring nakikisawsaw. “Kung may sakit ang bata, dapat hindi na sumakay,” bulong ng isang babae, malakas para marinig.
Tumayo si Ramon, hindi para makipagtalo, kundi para ipaliwanag. “Sir, last-minute po ‘to. Emergency po ang biyahe namin. May kailangan po kaming puntahan.”
“Emergency?” singhal nung naka-suit. “Lahat naman may dahilan.”
Biglang nagbukas ang cockpit door. Lumabas ang piloto—si Captain Henson—matangkad, matapang ang boses, halatang iritable.
“Ano ‘to?” tanong niya. “Bakit hindi pa tayo umaalis?”
“Captain,” sabi ng attendant, “may issue po sa passengers. Refusing to comply.”
Napakunot-noo si Captain Henson at lumapit kay Ramon. “Sir, if you can’t follow crew instructions, you’ll have to deplane.”
Nanlaki ang mata ni Lila. “Captain, please… anak ko po…”
Pero matigas ang mukha ng piloto. “Rules are rules. BABA KAYO.”
Parang nabingi si Ramon. “Captain, hindi po kami pasaway. Gusto lang po naming malaman kung bakit kami ang pinapaalis—”
“Because you’re disrupting the flight,” putol ng piloto. “Now.”
May mga pasaherong nakatingin. May nagvi-video na. Yung iba, parang may tuwang nanonood ng eskandalo.
Si Miguel, biglang napahagulgol. “Papa… ayoko…”
Humigpit ang yakap ni Lila. “Tahan na, anak…”
Dahan-dahang yumuko si Ramon, kinuha ang bag nila. Sa loob niya, may init na hindi galit—kundi bigat. Kasi alam niyang wala silang laban sa mata ng marami. Lalo na kapag nasa ere ka na, at may kapangyarihang magpababa sa’yo sa isang salita.
Habang naglalakad sila palabas, narinig niya ang bulong ng ilang tao: “Buti nga.” “Maingay.” “Abala.”
Hindi nila alam—na ang biyahe na ‘yon… hindi bakasyon.
Habol nila ang oras.
At sa oras na iyon, sa pintuan pa lang ng eroplano, parang may hinahatak na sa kanila palayo sa pag-asa.
EPISODE 2: SA JET BRIDGE, NAGHINTAY ANG MASAKIT NA BALITA
Sa jet bridge, malamig ang hangin pero mainit ang luha. Nakaupo si Lila sa gilid, yakap si Miguel na namumugto ang mata. Si Ramon, nakatayo sa harap ng glass wall, tanaw ang eroplano na dapat sana’y sasakay sila—ang eroplano na umalis sa kanila.
“Papa… uwi na lang tayo,” hikbi ni Miguel. “Masakit ulo ko…”
Lumuhod si Ramon. “Anak, kailangan natin makarating. Konting tiis lang, ha?”
Hindi niya masabi ang totoo: na ang pupuntahan nila ay huling pagkakataon.
May tumawag sa cellphone ni Ramon. Unknown number. Nanginginig ang kamay niya habang sinasagot.
“Hello?”
“Mr. Ramon de la Cruz?” boses ng babae, mabilis at seryoso. “This is Nurse Janine from St. Gabriel. Tumawag po kami kanina… about your father.”
Napatigil ang mundo ni Ramon. “Kamusta po si Papa?”
Saglit na katahimikan. Tapos isang hininga na parang mabigat.
“Sir… humina po siya ulit. The doctor said… we should prepare.”
Napatakip si Ramon sa bibig. Lumabo ang paningin niya.
“Sir?” tanong ng nurse.
“Opo… papunta po kami,” pilit niyang sagot, pero boses niya pumutol sa gitna. “Papunta po kami… pero pinababa po kami sa flight…”
Sa kabilang dulo, narinig ang mahinang “Ay…” ng nurse. “Sir, kung may paraan po… bilisan niyo. Kasi…”
Hindi na tinapos. Pero alam na ni Ramon.
Bumalik siya kay Lila. Nasa mata niya ang balitang ayaw niyang ipasa. Pero nabasa na ni Lila sa mukha niya bago pa man siya magsalita.
“Humihina na naman?” tanong ni Lila, paos.
Tumango si Ramon.
Niyakap ni Lila ang anak nila, umiiyak. “Lord… please…”
Lumapit ang ground staff. “Sir, ma’am, we can rebook you. Next flight is tomorrow morning.”
“Bukas?” nanlaki ang mata ni Ramon. “Hindi pwede. May hinihintay po kami—”
“Sir, fully booked na po lahat today,” sagot ng staff, halatang may simpatya pero walang magawa. “And also… you’ve been tagged as disruptive. We need clearance.”
Parang sinuntok si Ramon. “Tagged? Kami pa?”
Naalala niya ang mga matang tumingin sa kanila sa cabin—parang sila ang problema. Parang kasalanan ng bata ang pagiging bata. Parang kasalanan ng pamilya ang pagiging ordinaryo.
Si Miguel, biglang sumuka sa sahig—dahil sa hilo at stress. Nagkagulo ang staff. May nagdala ng tissue, may naglinis.
“See?” bulong ng isang pasaherong dumaraan sa jet bridge. “Ganyan ‘yan eh.”
Nanlaki ang mata ni Lila, gusto niyang sumagot, pero wala siyang lakas. Ang meron lang siya—isang anak na kailangang alalayan, at isang oras na patuloy na tumatakbo palayo sa kanila.
Si Ramon, nakatitig sa eroplano sa labas. Sa loob nun, may piloto na siguro’y nakaupo na, handang lumipad, tapos na ang “abala.”
Pero kung alam lang nila… yung “abala” na pinalayas nila, may dala palang pangalan na nakabaon sa kasaysayan nila.
At ilang minuto lang ang lumipas, may isang tawag na darating—hindi mula sa ospital—kundi mula sa cockpit.
At doon, magsisimulang magbago ang lahat.
EPISODE 3: ANG TAWAG MULA SA COCKPIT
Tumunog ulit ang cellphone ni Ramon. This time, may lumabas na pangalan: AIRLINE OPERATIONS.
Nagtaka siya. Sinagot niya agad.
“Sir Ramon de la Cruz?” boses ng lalaki, nanginginig sa pagpipigil ng panic. “This is Chief Purser. Nasa gate po kayo?”
“Opo,” sagot ni Ramon. “Bakit?”
“Sir… may request po ang piloto. Pakiusap po… bumalik po kayo sa aircraft.”
Napakunot-noo si Ramon. “Bumalik? Pinababa po kami.”
“Sir, please,” halos pakiusap na ang tono. “There’s been… a development.”
Nagkatinginan si Ramon at Lila. Sa mata ni Lila, pagod at pagdududa. “Ano na naman ‘yan?”
Pero sumunod sila. Wala rin naman silang ibang mapuntahan.
Paglapit nila sa gate, nakita nila ang ilang crew na nakahanay. Yung flight attendant na kanina’y matigas, ngayon nakayuko. Yung ground staff, halatang kabado.
At sa gitna, si Captain Henson—yung piloto na kanina’y sumigaw ng “BABA KAYO!”
Ngayon, iba ang mukha niya. Namutla. Parang hindi makapaniwala. Parang may biglang bumagsak sa dibdib niya.
“Sir,” bungad niya kay Ramon, mas mababa ang boses. “Pwede po ba tayong mag-usap?”
Hindi sumagot agad si Ramon. Pinisil niya ang kamay ni Lila.
Si Captain Henson, lumunok. “May tumawag po sa operations… tungkol sa pangalan niyo.”
“Pangalan namin?” tanong ni Lila, pagod na.
“T-tama po,” sabi ng piloto. “De la Cruz.”
Napatigil si Ramon. Hindi niya na ginagamit ang apelyido niya para magpabango. Matagal na niyang tinakasan ang bigat noon. Pero ngayon, parang hinila ulit siya pabalik.
“Sir,” sabi ni Captain Henson, “kayo po ba ang anak ni… General Ernesto de la Cruz?”
Parang may kumurot sa lalamunan ni Ramon. Tumango siya, mabagal. “Opo.”
Biglang napasandal ang piloto. “My God…”
May bulong sa paligid. “General?” “Yung…?” “Beterano?”
Si Ramon, napapikit. “Oo, General siya. Pero ngayon… pasyente po siya. Nasa ospital po. At baka… hindi na po siya magtagal.”
Tumahimik ang buong gate area. Si Captain Henson, biglang namasa ang mata. “Sir… ako po… ako yung co-pilot niya dati.”
Nanlaki ang mata ni Ramon. “Ano?”
“Hindi po kayo makikilala ng maraming tao,” patuloy ng piloto, nanginginig. “Pero ako… hindi ko makakalimutan ang tatay niyo. Siya po ang nagligtas sa unit namin sa isang mission. Siya po ang dahilan kung bakit buhay pa ako.”
Nanginig ang labi ni Ramon. Parang biglang bumalik ang mga lumang kwento—mga medalya sa kahon, mga larawan ng tatay niya sa lumang uniporme, mga gabing tahimik siyang umiiyak kasi laging wala sa bahay si Papa.
“Captain,” mahina niyang sabi, “hindi po namin sinabi para… para special treatment.”
“Oo nga po,” mabilis na sagot ni Captain Henson, halatang nahihiya. “At doon po ako mas lalo… nahiya. Kasi tinrato ko po kayo na parang abala. Tinrato ko kayong… wala.”
Lumapit ang chief purser. “Captain, boarding time—”
“Stop,” sabi ni Captain Henson. “We will delay.”
Nagulat ang crew. “Sir, policy—”
“Kasalanan ko ‘to,” mariing sagot ng piloto. “At kung may dapat sumunod sa policy ng pagiging tao, ako ‘yon.”
Nakatayo si Lila, nanginginig. “Pero Captain… baka wala na po kaming oras…”
Doon na nagbago ang mata ni Captain Henson. Parang may panata.
“Ma’am,” sabi niya, “hindi ko po hahayaang mahuli kayo.”
At sa unang pagkakataon, naramdaman ni Ramon na may isang taong may kapangyarihan… piniling gamitin ito hindi para magpalayas—kundi para mag-ayos.
Pero ang tanong: aabot pa ba sila?
EPISODE 4: ANG PAGLIPAD NA MAY DALANG PANALANGIN
Na-delay ang flight. May mga pasaherong nagreklamo, may nagmura, may nagsabing “unfair.” Pero si Captain Henson, hindi na umatras.
Pinabalik ang pamilya ni Ramon sa cabin—sa harap. Hindi first class, pero pinaupo sila sa row na maluwag, malapit sa aisle, para kay Miguel na masusuka. May crew na nagdala ng ginger tea, wet wipes, at maliit na kumot.
“Ma’am, sir,” mahinang sabi ng flight attendant, nangingilid ang luha. “Pasensya na po sa nangyari. Hindi namin alam.”
Hindi sumagot si Lila. Nakatingin lang siya sa anak niya, pinupunasan ang pawis. Pero sa mata niya, hindi na galit—pagod na pagod lang.
Sa cockpit, bago umalis, nag-announcement si Captain Henson.
“Ladies and gentlemen,” boses niya’y nanginginig pero matatag, “we will be departing shortly. I would like to apologize for the delay. This is due to a situation that required… compassion.”
May ilang nagbuntong-hininga, may tumawa pa ng sarcastic. Pero hindi na pinansin ng piloto.
Nang umangat ang eroplano, kumapit si Miguel kay Ramon. “Papa… uuwi na ba tayo?”
“Hindi anak,” bulong ni Ramon, “pupunta tayo kay Lolo.”
Tahimik si Miguel. “Sasabihin ko kay Lolo sorry… kasi ako dahilan…”
Doon napapikit si Ramon. Parang sinaksak ang dibdib niya. “Anak, hindi mo kasalanan. Hindi ka abala. Mahal ka namin.”
Niyakap siya ni Lila, humahagulgol. “Ang sakit marinig ‘yan sa bata…”
Sa gitna ng flight, lumabas si Captain Henson mula sa cockpit, lumapit sa kanila. Hindi na siya mukhang piloto na galit—mukha na siyang taong may bigat ng alaala.
“Sir Ramon,” mahina niyang sabi. “May contact ako sa airport sa destination. May ambulance standby. Diretso kayo sa hospital.”
Nanlaki ang mata ni Lila. “Totoo po?”
Tumango ang piloto. “Totoo. At… kung papayag kayo, gusto ko rin pong sumama. Gusto kong makita si General.”
Napatitig si Ramon sa kanya. “Bakit?”
Huminga nang malalim si Captain Henson. “Kasi matagal ko nang gustong magpasalamat. At dahil… sa ginawa ko sa inyo kanina, pakiramdam ko kailangan kong humingi ng tawad sa kanya rin.”
Tumahimik si Ramon. Sa loob-loob niya, gusto niyang sabihin: Hindi niya kasalanan lahat. Pero may parte ring gustong umiyak, kasi ang tagal nilang tinanggap na normal lang ang pandidiri sa mga “ordinaryong pamilya.”
“Sumama po kayo,” sagot ni Ramon. “Kung aabot pa.”
Sa natitirang oras ng flight, tahimik si Ramon. Nakatingin siya sa window, sa mga ulap na parang bulak. Naalala niya ang tatay niya—laging umaalis, laging nasa taas, laging may misyon. Ngayon, sila naman ang lumilipad—pero misyon nila, magpaalam.
At habang bumababa ang eroplano, narinig niya ang munting dasal ni Lila: “Lord, kahit makita lang niya kami… kahit makahawak lang…”
Paglapag, mabilis ang galaw. May staff na naghihintay. May stretcher. May ambulance.
At sa unang pagkakataon, naramdaman ni Ramon na ang mundo—kahit paano—tumigil para sa kanila.
Pero may mas malaking laban pa sa dulo ng runway: ang laban sa oras.
EPISODE 5: ANG HULING SALUDO
Pagdating nila sa ospital, halos tumakbo si Ramon. Si Lila, bitbit si Miguel, nanginginig ang tuhod. Si Captain Henson, kasunod, tahimik, parang humihinga ng kaba.
Sa hallway, sinalubong sila ng nurse. “Sir… nasa ICU po siya. Mabilis po.”
Pagpasok nila, naroon ang tatay ni Ramon—si General Ernesto de la Cruz. Maputla, payat, nakapikit, may tubo. Pero kahit mahina na, may aura pa rin ng taong matagal na lumaban.
Lumapit si Ramon, hinawakan ang kamay ng ama niya. “Pa… andito na kami.”
Walang sagot. Pero biglang gumalaw ang daliri ni General—parang narinig.
Humagulgol si Lila. “Tay… pasensya na. Na-late po kami…”
Si Miguel, lumapit, nanginginig. “Lolo… sorry po. Sabi nila maingay daw ako…”
Doon, biglang napapikit si Ramon, pinigilan ang hikbi. “Anak…”
Sa likod, dahan-dahang lumapit si Captain Henson. Nang makita ni Ramon ang mukha niya, parang may biglang bumagsak sa alaala: ang mga lumang larawan ng tatay niyang may kasamang mga piloto, mga sundalo, mga ngiting pagod pero buhay.
“General,” bulong ni Captain Henson. Lumuhod siya sa gilid ng kama. “Sir… ako po si Henson. Co-pilot niyo po noon.”
Parang may himala—dahan-dahang dumilat ang mata ni General. Malabo, pero nakilala. Tumikhim siya, mahina. “Henson…”
Nanginginig ang baba ng piloto. “Sir… salamat po. Kung hindi po dahil sa inyo… wala po ako dito.”
Huminga nang mabigat si General, parang bawat salita’y huling bala. “Buhay… ka pa…”
“Opo, sir.”
Lumipat ang tingin ni General kay Ramon. May lungkot at lambing sa mata. “Anak… pasensya…”
“Wag na, Pa,” hikbi ni Ramon. “Andito na kami. Hawak ko na kamay mo.”
Dahan-dahang inangat ni General ang kamay niya—pilit, mahina—at hinaplos ang pisngi ni Miguel. “Apo…”
Napahagulgol si Lila. “Tay… mahal na mahal ka namin.”
Huminga si General nang mahaba. Parang hinahatak ang natitirang lakas. Tumingin siya kay Captain Henson, at sa sobrang hina, halos bulong na lang: “Alagaan… sila.”
Tumayo si Captain Henson, nanginginig. Tumuwid siya, nagbigay ng pinakamalinis na saludo na kaya niya. “YES, SIR.”
Sa monitor, bumagal ang tunog.
Si Ramon, lumapit, halos idikit ang noo sa kamay ng tatay niya. “Pa… salamat. Sa lahat.”
Ngumiti nang bahagya si General—isang ngiting puno ng pagod at pagmamahal. Tapos dahan-dahang pumikit.
At sa katahimikan ng ICU, narinig nila ang mahabang beep.
Sumigaw ang nurse, tumakbo ang doktor, pero alam na ni Ramon—huli na.
Bumagsak siya sa sahig, yakap ang kamay ng ama niya. “Pa… hindi ko man lang nasabi… na proud ako sa’yo…”
Si Lila, yumakap kay Ramon. Si Miguel, umiiyak, hawak ang kamay ng lolo niya.
At sa gilid, si Captain Henson—pilit pinipigilan ang luha—lumapit at dahan-dahang inilapag ang pilot cap niya sa dibdib ni General.
“Pasensya na po,” bulong niya. “Pinababa ko ang pamilya niyo… pero kayo pala ang nag-angat sa buhay ko.”
Sa labas ng kwarto, dumaan ang mga nurse at doktor, natigilan sa eksena—isang pamilya na nawalan, at isang piloto na natutong maging tao.
At habang hawak ni Ramon ang malamig nang kamay ng ama niya, naintindihan niya ang pinakamabigat na aral: minsan, kailangan pang malaman ng mundo kung sino ka… bago ka itrato nang tama.
Pero sa huling sandali, hindi na mahalaga ang apelyido.
Ang mahalaga… nakauwi sila.
Kahit paalam na.
