Episode 1: ang upuan sa terminal
Umaga pa lang ay siksikan na sa terminal ng bus. Amoy diesel, pawis, at kape ang hangin habang nag-uunahan ang mga pasahero sa pila. Umupo si lara sa metal na bangko, hawak ang itim na bag na parang kayamanan. Naka-red siyang damit, simple, walang alahas, pero ang mga mata niya ay may bigat na parang may hinahabol na oras.
Lumapit ang pulis na naka-asul, matangkad, matigas ang tindig. “Ma’am, dito po muna kayo.” sabi niya, sabay turo sa gilid ng waiting area na halos walang tao. “May itatanong lang.”
Nagulat si lara. “Sir, may hinihintay po akong bus. may appointment po ako sa ospital.” mahinahon niyang sagot, pero ramdam ang kaba sa dulo ng boses.
Sumingit ang isa pang pasahero, “ay naku, baka may problema yan.” may pabulong na tawa pa. May ilang nakatingin, may ilan naglabas ng cellphone, parang may palabas na biglang sisimulan.
“Sandali lang.” ulit ng pulis, mas matigas na. “Routine lang.”
Pinaupo si lara at pinaghintay. Lumipas ang sampung minuto, naging dalawampu. Lalong dumami ang tingin sa kanya. Para siyang nakapako sa upuan habang ang mundo sa terminal ay gumagalaw. Narinig niya ang tawanan ng mga konduktor, ang sigawan ng dispatcher, ang busina ng mga bus na papasok.
“Ma’am, ano po laman ng bag niyo?” tanong ng pulis, nakataas ang kilay.
Humigpit ang hawak ni lara sa bag. “Mga dokumento po, sir. at damit lang po. hindi po ako masamang tao.” nangingilid ang luha niya pero pilit niyang nilulunok.
“Bakit kayo nagmamadali?” singit ng pulis, parang sinasadya ang tono.
Napatingin si lara sa relo. “Kasi po… may pasyente po akong kailangang makita.” mahina niyang sagot. “Hindi ko po pwedeng ma-late.”
May batang dumaan, napatingin sa kanya, tapos hinila ng nanay palayo. Para siyang may sakit na nakakahawa. Masakit iyon, mas masakit pa sa pagod sa biyahe.
“Kung wala kayong tinatago, bakit kayo nanginginig?” sabi ng pulis.
Gusto nang sumabog ng dibdib ni lara. Gusto niyang sumigaw na hindi siya kriminal. Pero natuto siya sa buhay na minsan ang pag-iyak ay mas mabilis lumabas kaysa sa galit. Kaya huminga siya nang malalim, pinunasan ang pisngi, at tumahimik.
Sa malayo, may narinig siyang crackle ng radyo sa dibdib ng pulis. Umusog ang pulis palayo, tinutok ang radyo sa bibig, at sumagot ng mahina. Hindi pa malinaw ang usapan, pero naramdaman ni lara ang pagbabago sa hangin, parang may paparating na hindi nila inaasahan.
At habang nakaupo siya roon, pinipigilan ang luha, isang tanong ang umiikot sa isip niya: bakit kapag tahimik ang babae, mas madaling pagdudahan?
Episode 2: ang tawag sa radyo
Lumipas ang isa pang minuto, tapos dalawa. Hindi na nakatingin ang pulis kay lara. Nakatingin siya sa radyo, parang may boses na kumakain sa loob ng tenga niya. Napakunot ang noo niya, tapos biglang tumuwid ang likod, parang may nag-utos.
“Copy.” sagot niya, pero ang tono ay iba na. Mas mababa. Mas maingat.
Napansin ng mga tao sa paligid. Yung kaninang nagtatawanan, biglang tumahimik. Yung nagvi-video, hindi agad ibinaba ang cellphone, pero nag-alangan ang kamay.
Lumapit ang pulis kay lara. “Ma’am, sandali lang po.” sabi niya, pero ngayon may ‘po’ na, may respeto na. “May confirmation lang.”
“Sir, please.” pakiusap ni lara. “kailangan ko po talaga umalis. may hinihintay po akong tawag.”
“May tumawag na.” bulong ng pulis, halos hindi niya maibuga. “Sa command.”
Nanlaki ang mata ni lara. “Ano po?”
Hindi sumagot ang pulis. Sa halip, lumayo siya, kinausap ang isa pang pulis, at halatang nagmamadali. May isang konduktor ang lumapit, nakikiusyoso. “Ano yan, sir?” tanong.
Hindi siya sinagot. Pinagtabuyan lang siya ng tingin.
Muling kumaluskos ang radyo. Mas malakas ngayon ang boses mula sa kabilang linya, sapat para marinig ng mga malalapit.
“Unit three, pakikonfirm. yung babaeng naka-red, nasa terminal pa ba? vip po yan. ulitin ko, vip po yan.”
Parang may sumabog na hangin sa paligid. May biglang napasigaw, “ay!” May mga taong napalingon, napaatras, parang nabigla sa sariling panghuhusga.
Si lara ay nanigas. Hindi dahil sa tuwa, kundi dahil sa biglang bigat ng salitang ‘vip.’ Hindi siya sanay marinig iyon. Hindi niya hinihingi iyon. At lalo na, hindi niya gusto na biglang maging mabait ang lahat dahil lang sa salitang iyon.
Lumapit ang pulis, halos namumutla. “Ma’am, pasensya na po.” sabi niya, pilit ngumiti pero halatang nanginginig ang bibig. “Hindi po namin alam.”
Tumayo si lara, mabagal. “Hindi niyo alam kung sino ako kaya niyo ako pinaghintay.” sabi niya, mahinahon, pero ang bawat salita ay may sugat. “Kung ordinaryo lang ako, hanggang kailan niyo ako pauupuin?”
Hindi makasagot ang pulis. Tumungo siya. “Ma’am, protocol lang po.”
“Protocol ang pagtingin sa akin na parang kriminal?” tanong ni lara. “Protocol ang pagtawa ng mga tao habang umiiyak ako?”
May ilang pasahero ang umiwas ng tingin. Yung babae kanina na bumubulong, biglang naging abala sa bag niya. Yung lalaki na nagsabi ng ‘baka may problema yan,’ napakamot sa ulo, parang gustong maglaho.
Sumingit ang dispatcher, nagmamadali. “Ma’am, may susundo po sa inyo.” sabi niya, parang biglang importante ang boses.
Pero si lara, kahit nanginginig, pinili pa ring tumayo na dignidad ang hawak, hindi ang ‘vip.’ At sa loob ng dibdib niya, may luha na hindi na lang para sa sarili, kundi para sa lahat ng babaeng kailangang maging ‘kilala’ bago respetuhin.
Episode 3: ang taong hinihintay niya
Dumating ang isang van na may maliit na ilaw sa unahan, hindi sirena pero halatang opisyal. Napatigil ang terminal. Parang hinati ang ingay. Bumaba ang isang lalaking naka-long sleeves, may ID sa dibdib, at may dala-dalang folder. Sumunod ang isang babaeng naka-uniform ng ospital, halatang pagod, halatang nagmamadali.
“Ma’am lara.” tawag ng lalaki, mabilis lumapit. “sorry po sa abala. kailangan na po kayo sa hospital.”
“Hindi ako ma’am dito kanina.” sagot ni lara, hindi galit, pero masakit. “Babae lang ako na pinaghintay.”
Namula ang pulis. “Sir, pasensya na po. hindi namin alam.”
Tumingin ang lalaki sa pulis, malamig pero kontrolado. “Hindi niyo dapat kailangang malaman kung sino siya bago kayo rumespeto.” sabi niya. “Anong reason ng pag-hold?”
“Suspicious po.” sagot ng pulis, halatang nauutal.
“Suspicious dahil naka-red siya?” tanong ng lalaki. “Dahil tahimik siya? o dahil babae siyang mag-isa?”
Nagkagulatan ang mga tao. May ilan napayuko. May ilang tumigil sa pag-video.
Lumapit ang nurse, hawak ang kamay ni lara. “ate, kailangan ka na.” bulong niya. “yung pasyente… lumalala na.”
Napatingin si lara sa nurse. Doon bumigay ang mata niya. “Sige.” sabi niya, nanginginig. “tara na.”
Habang naglalakad sila palabas, narinig niya ang bulungan ng mga tao, pero iba na. Hindi na panlalait, kundi pagkailang, parang nakitang mali ang sarili.
Sa van, umupo si lara, at doon niya inilabas ang hinahawakan niyang bag. Binuksan niya ito. Hindi pera ang laman, hindi alahas. Mga medical records, referral forms, at isang maliit na larawan ng batang lalaki, nakangiti sa lumang camera.
“Anak mo?” tanong ng nurse.
Tumango si lara, biglang nabasag ang boses. “Oo.” sagot niya. “Anak ko yan.”
“Bakit vip ka?” tanong ng nurse, maingat.
Huminga si lara, parang may bato sa dibdib. “Hindi ako vip.” sabi niya. “Pero yung anak ko… siya ang hinihintay ng ospital.”
Napatingin ang nurse. “Anong ibig mong sabihin?”
Pinunasan ni lara ang luha. “May donor na dumating.” sabi niya. “At ako ang guardian sa papeles. kaya kailangan ko makarating on time. kaya ako nagmamadali. hindi dahil sa status. dahil sa buhay.”
Tahimik ang van. Parang pati hangin huminto.
Sa labas, habang umaandar sila palayo sa terminal, naiwan ang mga mata ng mga tao sa kanya. Pero si lara, wala nang pakialam sa tingin. Ang mahalaga, makarating siya. Ang mahalaga, mahawakan niya ang kamay ng anak niya bago maubos ang oras.
At sa unang pagkakataon sa buong araw, hindi na siya natakot sa panghuhusga. Natakot siya sa posibilidad na baka hindi na siya abutan ng anak niya na gising.
Episode 4: ang katotohanan sa ospital
Pagdating sa ospital, tumakbo ang nurse sa unahan. Sumunod si lara, hawak pa rin ang bag na parang lifeline. Sa hallway, narinig niya ang tunog ng monitor, ang yabag ng sapatos, ang mabilis na utos ng mga doktor.
“Guardian arrived.” sigaw ng isa. “prepare for procedure.”
Dinala siya sa isang maliit na office. Nandoon ang doktor, seryoso ang mukha, may hawak na chart. “Ms. lara, kailangan natin ng pirma mo.” sabi niya. “time sensitive.”
Kinuha ni lara ang ballpen. Nanginginig ang kamay niya. “Doc, okay pa ba siya?” tanong niya, halos pabulong.
Huminga ang doktor. “Fighting.” sagot niya. “Pero critical.”
Napaupo si lara, parang sinuntok ang dibdib. “Anak, kapit lang.” bulong niya, kahit wala ang anak niya sa harap.
Pagkatapos pumirma, tumakbo siya papunta sa icu. Sa labas ng pinto, nakatayo ang isang sundalo, naka-uniform, tahimik. Pagkakita kay lara, tumango ito, parang may respeto na hindi kailangan ipaliwanag.
“Ma’am.” sabi ng sundalo. “salamat po sa pagpunta. malaking bagay po ang ginagawa niyo.”
Nanlaki ang mata ni lara. “Bakit sundalo kayo?” tanong niya.
“Yung donor po.” sagot ng sundalo. “anak po ng kasamahan ko. namatay sa aksidente. pero bago… nag-sign siya as organ donor. yung anak niyo po ang isa sa makakatanggap.”
Napapikit si lara. Parang gumuho ang mundo at sabay tumayo ulit. Halo halo ang sakit at pasasalamat. “Hindi ko alam.” mahina niyang sabi.
“Hindi niyo kailangang malaman ang pangalan.” sagot ng sundalo. “Ang mahalaga, may mabubuhay.”
Doon pumasok si lara sa icu. Nakahiga ang anak niya, si miguel, payat, maputla, may tubo, may tape sa braso. Pero kahit ganoon, nang hawakan ni lara ang kamay niya, parang bumalik ang lahat ng alaala: unang iyak, unang ngiti, unang araw sa school.
“Anak.” sabi niya, nanginginig ang labi. “nandito na si mama.”
Hindi gumalaw si miguel, pero may bahagyang pag-angat ng dibdib. Sapat iyon para umasa si lara.
Sa labas ng icu, dumating ang pulis mula terminal, kasama ang lalaki sa van. Nakaayos na ang postura niya, pero halatang dala niya ang hiya. Lumapit siya sa nurse station, nagtanong kung pwede makausap si lara kahit saglit.
Lumabas si lara, luhaan, pagod, pero matatag.
“Ma’am…” sabi ng pulis, halos hindi makatingin. “pasensya na po talaga. nakita ko po kanina… mali po kami.”
Tumingin si lara, tahimik. “Hindi lang kayo.” sagot niya. “Marami.”
“Gusto ko pong itama.” sabi ng pulis. “Kahit paano.”
Huminga si lara, mabigat. “Kung gusto niyong itama, sir, simulan niyo sa susunod na babaeng uupo sa terminal.” sabi niya. “Huwag niyo siyang paupuin nang parang may kasalanan. pakinggan niyo muna. tanungin niyo nang maayos. kasi minsan, ang hinihintay niya… buhay ng mahal niya.”
Tumango ang pulis, luha rin sa mata, hindi dahil napahiya siya, kundi dahil may biglang natutunan siyang hindi tinuro sa training: ang dignidad ay hindi dapat hinihingi, dapat ibinibigay.
Episode 5: ang pag-uwi na may luha
Gabi na nang matapos ang procedure. Sa hallway, nakaupo si lara, hawak ang rosaryo na hindi niya alam kung kailan niya napulot. Sa paligid, tahimik ang ospital pero sa loob ng ulo niya, parang may bagyo.
Lumabas ang doktor, tinanggal ang mask, at tumingin kay lara. “Ms. lara.” sabi niya, dahan dahan. “successful ang transplant. critical pa rin, pero may pag-asa.”
Parang huminto ang mundo. Napahawak si lara sa dibdib niya, tapos biglang bumagsak ang luha. Hindi na niya napigilan. Umiyak siya na parang apat na taon niyang kinimkim ang takot, ang pagod, ang dasal.
Lumapit ang nurse at niyakap siya. “ate, okay na.” bulong niya.
Pero si lara, hindi pa rin makapagsalita. Umiiyak siya para kay miguel. Umiiyak siya para sa donor na hindi niya kilala. Umiiyak siya para sa nanay ng donor na sa ibang kwarto siguro ay umiiyak din, pero sa ibang dahilan.
Dumating ang pulis, hawak ang maliit na paper bag. “Ma’am, hindi ko alam kung tama to.” sabi niya, mahina. “pero bumili po ako ng pagkain. baka hindi pa kayo kumakain.”
Tumingin si lara, at sa unang pagkakataon, nakita niya sa mata ng pulis ang tunay na paghingi ng tawad, hindi yung dahil may tumawag sa radyo, kundi dahil naintindihan na niya.
“Salamat.” sagot ni lara, at kahit maikli, may init na.
Lumipas ang ilang oras. Pinayagan siyang makita si miguel. Pumasok siya sa kwarto, mas tahimik kaysa dati. Nandun si miguel, may benda sa tagiliran, pero mas maayos ang kulay ng mukha.
Dahan dahan, bumukas ang mata ni miguel. Mahina, pero totoo.
“Mama?” bulong niya, halos hangin.
Napatakip si lara sa bibig niya. “Oo, anak.” sabi niya, nanginginig. “nandito ako.”
Humugot ng hininga si miguel, hirap pero lumalaban. “Akala ko… di ka na darating.” sabi niya.
Doon tuluyang bumagsak si lara. Lumuhod siya sa tabi ng kama, hinawakan ang kamay ng anak niya, at humagulgol. “Pinaghintay nila ako sa terminal.” sabi niya, nanginginig ang balikat. “Pero anak, lumaban ako. kasi ayoko mawala ka.”
Pinisil ni miguel ang kamay niya, mahina pero sapat. “Salamat.” bulong niya.
Sa labas ng kwarto, nakatayo ang pulis, nakatanaw. Tahimik siyang lumuluha. Hindi para sa sarili, kundi para sa realizasyon na minsan, ang isang simpleng “hintay ka dyan” ay pwedeng maging pagitan ng buhay at kamatayan.
Bago umalis si lara sa kwarto, tumingin siya sa anak niya. “Anak.” sabi niya. “Kapag gumaling ka, may isang bagay tayong gagawin.”
“Ano, ma?” tanong ni miguel.
Ngumiti si lara, luhaan pa rin. “Pupunta tayo sa terminal.” sabi niya. “At magpapasalamat tayo sa lahat ng taong tumulong… at magpapatawad tayo sa mga taong nanghusga. hindi dahil tama sila, kundi dahil ayokong lumaki kang may dala-dalang galit.”
Huminga si miguel, at sa gitna ng sakit, ngumiti siya. “Sige, ma.”
At habang magkahawak ang kamay nila, ramdam ni lara na hindi siya vip. Hindi siya espesyal sa papel. Pero sa puso ng anak niya, siya ang pinakaimportante. At doon niya naintindihan: ang tunay na dignidad ay hindi galing sa radyo, hindi galing sa titulo, kundi galing sa isang inang hindi sumuko kahit pinahiya, basta lang mailigtas ang buhay na mahal niya.
