Episode 1: ang sigaw sa tapat ng barangay hall
Maagang nagpunta si Elena sa barangay hall para kunin ang clearance na kailangan niya sa trabaho. Hindi siya sanay humingi ng pabor, kaya kumpleto ang dala niyang requirements at resibo. Simple lang ang suot niya, pero maayos, dahil ayaw niyang matawag na bastos o walang modo.
Paglabas niya sa gate, biglang may humarang na lalaki. Kilala ng lahat sa lugar si Jomar, anak ni Kapitan Rufino. Madalas siyang makita sa barangay hall na parang siya ang may-ari ng buong kalsada. Ngumisi siya habang tinitingnan si Elena mula ulo hanggang paa.
“Uy, Elena.” sabi ni Jomar. “Ang tagal mo sa loob ah. Baka pwede mo naman akong pagbigyan.”
Napa-atras si Elena. “Jomar, may lakad ako.” mahinahon niyang sagot. “Please, tumabi ka.”
Pero hindi tumabi si Jomar. Lumapit pa siya, at pinisil ang braso ni Elena na parang wala siyang karapatang tumanggi. “Ang yabang mo na ngayon.” bulong niya. “Akala mo kung sino ka.”
Napasinghap si Elena at mabilis na inalis ang kamay niya. “Wag mo akong hawakan.” nanginginig niyang sabi. “Kung may problema ka, sa barangay mo idaan, hindi sa akin.”
Doon biglang nag-iba ang mukha ni Jomar. Umigting ang panga niya, at sa isang iglap, sumigaw siya para marinig ng mga tao sa paligid. “O, ayan na, nagmamalinis.” sigaw niya. “Ganyan yan. Pa-victim!”
Naglabasan ang mga tao sa tapat ng barangay hall. May nagbubulungan, may nagtatawanan, at may ilan na naglabas ng cellphone. Ramdam ni Elena ang init ng hiya na umaakyat sa leeg niya. Parang biglang lumiit ang mundo, at siya ang gitna ng lahat ng mata.
“Wala akong ginagawang masama.” sabi ni Elena, nangingilid ang luha. “Kumuha lang ako ng clearance.”
Lumapit si Jomar at itinuro siya, galit na galit. “Sinungaling.” sigaw niya. “Ipalabas niyo yan. Hindi yan taga-rito. Manloloko yan!”
Napatigil si Elena. “Anong sinasabi mo.” tanong niya, halos hindi makapagsalita.
“Tabuyan niyo.” utos ni Jomar sa dalawang tanod na nakatambay sa may pinto. “Kung hindi niya ako rerespetuhin, hindi siya pwedeng magyabang dito.”
Tumigas ang katawan ni Elena. Sa unang pagkakataon, naramdaman niyang wala siyang kakampi. At sa gitna ng kaguluhan, isang tanod ang lumapit sa kanya na may hawak na baton, habang sa likod, mas lumalakas ang sigawan ng mga tao.
Episode 2: ang takbo ng hiya at takot
Hinila ng tanod si Elena palayo sa gate. Hindi naman siya sinaktan nang todo, pero sapat na ang paghawak para maramdaman niyang parang wala siyang halaga. Pilit niyang hinihila pabalik ang envelope na may mga papel, dahil baka mawala. Pero habang lumalaban siya, mas lalo lang siyang napapahiya.
“Pakawalan niyo ako.” umiiyak na sabi ni Elena. “Hindi niyo ako pwedeng itaboy. May proseso.”
Tumawa si Jomar at pumalakpak pa. “Ayan.” sigaw niya sa mga tao. “Tingnan niyo, umaarte.”
May isang babae sa crowd ang nagtakip ng bibig, parang naaawa, pero wala ring naglakas-loob lumapit. Ang iba, tahimik lang, dahil takot silang ma-markahan. Sa barangay na hawak ng kapitan, madaling gawing problema ang sinumang kumontra.
Napadapa si Elena nang matapilok siya sa gilid ng semento. Kumalat ang mga papel sa lupa. May resibo, may photocopy, may sulat na pinaghirapan niyang ipunin. Nagmamadali siyang pulutin ang mga iyon habang nanginginig ang kamay.
“Wag ka nang bumalik dito.” sabi ng isang tanod, parang pagod na sa eksena. “Umalis ka na lang.”
Nilingon ni Elena si Jomar. Nakataas pa rin ang daliri nito, nakasigaw pa rin, parang may gustong patunayan. “Sabihin mo sorry.” utos ni Jomar. “Saka mo pulutin yang papel mo.”
Napapikit si Elena. Gusto niyang sumigaw, gusto niyang lumaban, pero mas malakas ang takot. Takot na baka may gawin pa sila. Takot na baka tuluyan siyang saktan. Takot na baka masira ang pagkakataon niyang magkaroon ng trabaho.
Pero may isang bagay na mas masakit sa takot. Ang hiya. Yung hiya na parang lumulunok sa kanya habang nakatingin ang mga tao.
“Hindi ako magsosorry.” mahinang sabi ni Elena. “Wala akong kasalanan.”
Doon lumapit si Jomar at parang sasampalin siya, pero napigilan ng isang matandang lalaki sa crowd na biglang sumigaw. “Tama na.” sabi nito. “Babae yan.”
Saglit na natigilan ang lahat. Pero pagkatapos, nagsalita si Jomar nang mas malakas. “Wag kayong makialam.” sigaw niya. “Ako ang anak ng kapitan. Ako ang batas dito.”
Parang may pumutok sa dibdib ni Elena. Umangat ang luha niya, pero pinilit niyang tumayo. Dahan-dahan siyang umatras palayo sa barangay hall, hawak ang envelope at ang sarili niyang dignidad na pilit niyang binubuo ulit.
At habang paalis siya, may narinig siyang sirena sa malayo. Isang tunog na hindi niya alam kung magdadala ng takot o pag-asa.
Episode 3: ang pagdating ng mga pulis
Tumigil ang barangay sa paghinga nang pumasok ang dalawang mobile patrol sa kalsada. Tumabi ang mga tao, at ang mga cellphone na kanina ay nakatutok kay Elena, ngayon ay nakatutok sa mga pulis. Bumaba ang tatlong opisyal, seryoso ang mukha, at agad na nagtungo sa gitna ng crowd.
“Anong nangyayari dito.” tanong ng isa, malalim ang boses.
Sumalubong si Jomar na biglang nag-ayos ng postura. “Sir, wala po.” mabilis niyang sabi. “May gulo lang. Si miss po kasi, bastos.”
Napatigil si Elena. Gusto niyang magsalita, pero parang nanlalamig ang dila niya. Natatakot siyang baka mas lumala. Natatakot siyang baka kampihan nila si Jomar dahil anak ng kapitan.
Lumapit ang pulis kay Elena. “Ma’am, okay ka lang.” tanong niya.
Tumango si Elena, pero tumulo ang luha niya. “Sir, tinaboy po nila ako.” sabi niya, napipiyok. “Pinahiya po nila ako sa harap ng lahat. Wala naman po akong ginawang masama.”
May isang pulis ang yumuko at pinulot ang isang papel sa lupa na hindi pa napupulot ni Elena. “Clearance application.” basa niya. “May resibo pa.”
Napatingin ang pulis kay Jomar. “Bakit niyo siya tinaboy.” tanong niya.
“Sir, sinabi ko na.” sabi ni Jomar, tumataas ulit ang boses. “Bastos siya. At saka, barangay ito. Kami ang may hawak dito.”
Lumapit si Kapitan Rufino mula sa loob ng barangay hall. Mukhang nagulat siya sa presensya ng pulis, pero pilit siyang ngumiti. “Ano’ng meron, officers.” tanong niya. “May misunderstanding lang siguro.”
Hindi nagpatinag ang pulis. “Kapitan, may reklamo po ng harassment at public humiliation.” sabi niya. “At may video.”
Nag-umpisang magbulungan ang crowd. May ilan nang umatras, parang ayaw madamay. Si Jomar naman, biglang nagmura nang pabulong, halatang hindi niya gusto ang direksyon ng usapan.
Lumapit ang pulis kay Elena ulit. “Ma’am, may kasama ka ba.” tanong niya.
Huminga nang malalim si Elena. “Wala po.” sagot niya. “Pero may tatawagan po ako.”
Kinuha niya ang cellphone, nanginginig ang kamay. Matagal na niyang iniwasang gamitin ang apelyido niya para hindi mapag-usapan. Matagal na niyang gustong mamuhay nang normal, hindi yung may pangalan na bumibigat sa likod niya. Pero sa araw na iyon, parang wala na siyang choice.
Tinawagan niya ang numero na matagal niyang kabisado. Isang ring. Dalawa. Tatlo.
“Anak.” sagot ng boses sa kabilang linya. “Anong nangyari.”
Doon bumigay ang luha ni Elena. “Pa.” sabi niya. “Nandito po ako sa barangay hall. Pinahiya po nila ako.”
Tahimik ang kabilang linya sa isang segundo. Tapos, isang matatag na boses ang sumagot. “Anong barangay.”
At bago pa makasagot si Elena, may isang pulis na nakarinig sa pangalan sa phone at biglang nanlaki ang mata. Parang may naalala siya. Parang may nabuo siyang puzzle.
Episode 4: ang apelyidong bumaligtad sa sitwasyon
Mabilis ang pangyayari matapos marinig ng pulis ang pangalan ng kausap ni Elena. Lumapit siya sa kasama niyang opisyal at bumulong. Nagpalitan sila ng tingin, at biglang nag-iba ang tindig nila. Yung kaninang simpleng tanong, naging pormal na pag-iingat.
“Ma’am, sino po ang kausap niyo.” maingat na tanong ng pulis.
Pinunasan ni Elena ang luha niya. “Tatay ko po.” mahina niyang sagot. “Provincial director po siya.”
Parang nabasag ang yabang ni Jomar. “Ano.” singhal niya, pero halatang may kaba. “Sino’ng provincial director. Wag kang gumawa ng kwento.”
Pero hindi na nagbiro ang mga pulis. Yung isa, agad na nag-radio. “Requesting confirmation.” sabi niya. “Possible related party. Please advise.”
Nagpatuloy ang boses sa radyo, mabilis at pormal. Ang crowd, tahimik na. Yung mga dati’y nanonood para sa aliw, ngayon ay parang napapaso sa sariling curiosity.
Lumapit si Kapitan Rufino kay Elena. “Elena, anak.” sabi niya, biglang malambing. “Pwede natin pag-usapan ito nang maayos.”
Napatingin si Elena sa kapitan. Hindi siya naawa. Hindi siya natuwa. Ang naramdaman niya ay pagod. Pagod sa pagyuko. Pagod sa pakiusap na parang utang na loob pa ang karapatang respetuhin.
“Kapitan.” sabi ni Elena, nanginginig pero matatag. “Kanina po, habang tinataboy nila ako, wala kayong sinabi. Nasa loob po kayo. Naririnig niyo po ang sigawan. Pero pinabayaan niyo.”
Napayuko ang kapitan. “Hindi ko alam.” palusot niya.
“Totoo po.” sagot ni Elena. “Alam niyo. Kasi anak niyo ang gumagawa.”
Biglang lumapit si Jomar, galit na galit ulit, pero hindi na siya kasing tapang. “Wag mo akong siraan.” sigaw niya. “Ikaw ang nag-umpisa.”
Doon dumating ang isa pang patrol. Bumaba ang mas mataas na opisyal, at unang tingin pa lang, alam ng lahat na seryoso na ang usapan. Lumapit siya kay Elena at yumuko nang bahagya.
“Ma’am Elena.” sabi niya. “Confirmed po. Sir, provincial director, is on the way.”
Nanlaki ang mata ng crowd. May mga tumalikod, may biglang umalis, at may ilan na nagkunwaring may lakad. Yung mga tanod na kanina ay matapang, ngayon ay nakatayo lang sa gilid, parang nawalan ng boses.
Si Jomar, biglang nanginginig ang panga. “Hindi niyo pwedeng gawin ‘to.” sabi niya. “Barangay ito. Tatay ko ang kapitan.”
Tumingin sa kanya ang opisyal. “At batas ito.” sagot niya. “At may proseso ito.”
Sa unang pagkakataon, naramdaman ni Elena na may humahawak sa balikat niya, hindi para itaboy siya, kundi para protektahan siya. Pero sa kabila noon, umiiyak pa rin siya. Dahil ang sakit ay hindi basta nawawala kapag biglang naging patas ang mundo. May naiwan pa ring sugat.
Episode 5: ang yakap na hindi nabili ng kapangyarihan
Tumigil ang isang itim na sasakyan sa tapat ng barangay hall. Bumaba ang isang lalaking may matatag na tindig at malamig na mata. Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagmura. Pero nang maglakad siya papunta kay Elena, parang lumuwag ang hangin sa paligid. Tumabi ang mga pulis at sumalute, dahil alam nila kung sino siya.
Lumapit ang lalaki kay Elena. “Anak.” sabi niya, malumanay. “Nasaktan ka ba.”
Doon tuluyang bumigay si Elena. Umiyak siya na parang bata, hindi dahil mahina siya, kundi dahil sa wakas may taong dumating na hindi siya tinanong kung ano ang suot niya, kung sino ang kakampi niya, o kung may pera siya. Tinatanong lang siya kung okay siya.
“Pa.” sabi niya, napipiyok. “Pinahiya nila ako. Tinaboy nila ako. Parang wala akong halaga.”
Hinawakan ng ama niya ang mukha niya, pinunasan ang luha, at niyakap siya nang mahigpit. “May halaga ka.” bulong niya. “At hindi kailangan ng apelyido para patunayan iyon.”
Tumingin ang provincial director kay Kapitan Rufino at kay Jomar. “Kapitan.” sabi niya, kalmado. “Hindi ako pumunta dito para manakot. Pumunta ako para itama ang mali.”
Nagkukumahog magsalita ang kapitan. “Sir, misunderstanding lang po.” sabi niya. “Bata lang po yan. Nagkamali lang.”
Tumayo si Elena mula sa yakap, at tumingin kay Jomar. “Hindi ito pagkakamali lang.” sabi niya. “Pinili mong gawin yan kasi alam mong may kapangyarihan ka. Pinili mong ipahiya ako kasi akala mo hindi ako lalaban.”
Nanlambot si Jomar. “Elena, sorry.” mahinang sabi niya. “Hindi ko alam…”
“Alam mo.” putol ni Elena. “Alam mo. At yun ang mas masakit.”
Lumapit ang provincial director sa mga pulis. “I-document ang lahat.” utos niya. “Kunin ang mga video. Kunin ang testimonya. At siguraduhin na may protection ang complainant.”
Biglang may isang babae sa crowd ang lumapit, umiiyak din. “Ma’am Elena.” sabi niya. “Ako din po, dati… tinakot din po ako.”
Sunod-sunod na lumapit ang iba. May lalaki na nagsabing pinagmulta nang walang resibo. May vendor na tinaboy sa pwesto. May ina na pinahiya dahil wala raw ‘ambag’. Parang isang pintuan ang biglang nabuksan, at lumabas ang mga matagal nang kinikimkim.
Napaupo si Elena sa gilid ng sidewalk. Hindi siya makapaniwala. “Pa.” sabi niya, halos bulong. “Hindi lang pala ako.”
Umupo ang ama niya sa tabi niya, walang yabang, walang ranggo. “Hindi lang ikaw.” sagot niya. “At kaya kailangan mong tumayo, kahit masakit.”
Nilingon ni Elena ang barangay hall. Kanina, doon siya pinahiya. Ngayon, doon nagsimulang magsalita ang mga taong matagal na ring natatakot. At sa gitna ng ingay ng mga boses, naramdaman niya ang isang tahimik na tagumpay. Hindi dahil dumating ang mga pulis. Hindi dahil provincial director ang tatay niya. Kundi dahil pinili niyang huwag yumuko, kahit nanginginig siya.
Sa pag-uwi nila, hindi niya na naramdaman ang hiya na kumain sa kanya kanina. Ang naramdaman niya ay lungkot para sa mga taong matagal na naabuso, at pag-asa na baka, sa wakas, may magbabago. At habang hawak niya ang kamay ng ama niya, umiiyak siya ulit, pero ibang luha na. Luha ng paggaling. Luha ng pagpapatawad sa sarili. Luha ng isang anak na sa wakas, pinili ang dignidad kaysa takot.
