ANG NANAY KO KATULONG SA BAHAY NG MAYAMAN… PERO NANG DUMATING AKO PARA SUNDIN SIYA, NAKITA KO SIYANG NAKAYUKO, KINUKUSKOS ANG SAHIG—AT ANG BULSA NIYA, PUNO NG BARYANG PARA SA BAON KO.
Ako si Lia, Grade 4. Maliit pa ako noon, pero akala ko alam ko na ang lahat. Akala ko kapag may nanay ka, sapat na ’yon para maging buo ang mundo. Hindi ko alam… na may mga nanay palang hindi natutulog nang maayos, hindi kumakain nang tama, at hindi humihinto sa pagod—para lang siguraduhin na may baon ang anak nila kinabukasan.
Maaga akong nagising noong araw na ’yon. May recitation kami sa English, at sinabi ng teacher namin na may “surprise check” daw sa notebook. Kaya excited ako pero kinakabahan din. Habang nag-aayos ako ng uniform, napansin ko na wala si Nanay sa bahay.
Sanay naman ako. Si Nanay, katulong sa bahay ng mayaman. Minsan ilang araw siyang hindi umuuwi, lalo na kapag may bisita ang amo niya o may mga event. Naiiwan ako sa Tita ko sa kabilang kanto. Pero sa totoo lang, kahit may kasama ako, iba pa rin kapag naroon si Nanay. Iba ’yung pakiramdam na may kamay na hahaplos sa buhok mo at magsasabing, “Kaya mo ’yan, anak.”
Pero nitong mga nakaraang linggo, napansin kong mas lalo siyang tahimik. Mas madalas siyang mapatingin sa kalendaryo, mas madalas siyang magbilang ng barya sa mesa. At kapag akala niya tulog na ako, naririnig ko siyang bumubuntong-hininga.
“Lia,” sabi ng Tita ko habang tinutupi ang panyo ko. “Sunduin mo nanay mo mamaya ha. Sabi niya, maaga raw siyang matatapos ngayon.”
Tumango ako. “Opo, Tita.”
Hindi ko alam kung bakit, pero kinabahan ako bigla. Parang may humihila sa dibdib ko. Pero pinilit kong maging normal. Pumasok ako, nagklase, nag-recess, at pagkatapos ng uwian, dumiretso ako sa bahay ng amo ni Nanay.
Malaki ’yung bahay. Yung gate, mataas. Yung sahig sa loob, parang salamin sa kintab. Sa labas pa lang, ramdam mo na agad na iba ang mundo sa loob—mundo na hindi ko kayang abutin kahit tumalon pa ako nang tumalon.
May guard sa gate. “Sino ’yan?”
“Ako po si Lia. Sunduin ko lang po si Nanay… si Ate—si Aling—” nalito ako sa tawag. Kasi sa bahay namin, “Nanay” siya. Pero dito, parang hindi pwede.
Tumingin siya sa akin mula ulo hanggang paa. “Ikaw ’yung anak ng katulong?”
“Opo…”
Pinapasok niya ako, pero ramdam ko ang tingin niya na parang ako’y bisitang hindi dapat nandoon.
Habang naglalakad ako papasok, ang tahimik. Malamig ang hangin, amoy mamahaling pabango, at ang tunog ng sapatos ko sa marble, parang nakakahiya. Hawak-hawak ko ang strap ng bag ko, pilit kong pinapakalma ang sarili ko.
Tapos sa may malawak na sala—doon ko siya nakita.
Si Nanay.
Naka-yuko. Nakaluhod sa sahig. Hawak ang isang matigas na brush, at kinukuskos ang carpet at ang gilid ng sahig na parang may mantsang ayaw matanggal. Basa ang braso niya. May pawis sa noo. At sa buhok niya, nakatali ang lumang bandana para hindi bumagsak sa mukha.
Hindi siya nakatingin sa paligid. Para siyang makina na paulit-ulit na gumagalaw, kahit halatang pagod na pagod.
“Nanay…” mahina kong tawag.
Hindi niya ako narinig agad. O baka narinig niya pero kunwari hindi. Kasi nang lumingon siya, mabilis niyang pinunasan ang mukha niya, parang tinatago ang pawis at pagod.
“Lia?” gulat niyang sabi. “Anak, ba’t nandito ka? Hindi ba dapat sa Tita mo?”
“Sabi ni Tita, sunduin daw po kita.”
Napangiti siya, pero ’yung ngiti niya, may pag-aalala. “Ay naku, anak… pasensya na. Sandali na lang ha. Tapusin ko lang ’to.”
Doon ko napansin ang paligid. Ang laki ng sala. May chandelier. May mga upuang parang sa hotel. At si Nanay… doon siya sa sahig, halos hindi makita, halos parang parte lang ng linis.
Napalunok ako. Biglang sumakit ang dibdib ko.
“Nanay…” ulit ko, mas mahina. “Pagod ka na po?”
Huminto siya saglit. Tumango nang dahan-dahan. “Kaunti lang, anak. Kaya pa.”
Pero hindi ko alam kung bakit, biglang kumulo ang emosyon ko. Siguro dahil may mga tao sa bahay na dumadaan, at parang hindi siya pinapansin. Siguro dahil nakita ko siyang nakaluhod, kinukuskos ang sahig na parang wala siyang halaga. Siguro dahil… first time ko siyang makita nang ganon.
“Nanay… uwi na tayo,” sabi ko.
“Hindi pa pwede, anak. May kailangan pang tapusin.”
“Pero bakit ikaw lang? Bakit ikaw ’yung gumagawa niyan?” hindi ko napigilan ang boses ko, medyo mataas na.
Bigla siyang tumingin sa paligid, parang natatakot na may makakarinig. “Huwag kang maingay, Lia.”
Tumingin ako sa kamay niya. Namumula. May sugat na maliit sa daliri. At sa tabi niya, may maliit na supot na nakasabit sa baywang niya—parang pouch.
Napansin ko, medyo bumubukol.
“Nanay… ano ’yan?” tanong ko, sabay turo.
Mabilis niyang tinakpan. “Wala.”
“Nanay, ano ’yan?” makulit kong ulit, kasi bata ako. At sa totoo lang, may kaba sa dibdib ko, parang may itinatago siyang dapat kong malaman.
Huminga siya nang malalim. Tapos dahan-dahan niyang inalis ang kamay niya sa pouch.
At doon ko nakita.
Puno ng barya.
Hindi lang basta barya—halo-halong limang piso, isang piso, at dalawampu’t limang sentimo. Parang buong araw niyang inipon. Parang bawat tunog ng barya, may katumbas na pagod.
Napatitig ako. “Nanay… bakit ang dami?”
Ngumiti siya nang mahina. “Para sa baon mo, anak.”
Parang biglang may humampas sa puso ko.
“Baon ko…?” ulit ko, nanginginig ang boses ko.
“Oo,” sabi niya. “Kasi sabi mo… nahihiya ka kapag barya lang baon mo. Gusto mo papel, para hindi ka matawa ng mga kaklase mo.”
Biglang uminit ang mata ko. Kasi totoo. Ilang beses akong nagreklamo. Ilang beses kong sinabi, “Nanay, puro barya, ang ingay sa bulsa.” Ilang beses kong ikinumpara ang baon ko sa baon ng iba.
Hindi ko alam… na bawat baryang ’yon pala, galing sa pagkuskos ng sahig.
“Nanay…” napahawak ako sa uniform ko, parang hinihila ang dibdib ko. “Saan mo po nakuha ’yan?”
“Pinag-ipunan ko,” sagot niya. “’Pag may sukli sa pinapabili nila, minsan barya. ’Pag may extra akong natitira sa pagkain ko, hindi na lang ako kumakain sa tanghali, para may madagdag. Minsan… nilalakad ko na lang pauwi imbes na mag-tricycle. Lahat ’yon, para sa’yo.”
Doon na ako tuluyang umiyak.
“Nanay… hindi ko po kailangan… sana kumain ka na lang…” umiiyak kong sabi.
Pinunasan niya ang pisngi ko gamit ang kamay niyang may sabon at tubig. “Huwag kang umiiyak. Madumi kamay ko.”
“Wala akong pakialam!” sabi ko, sabay yakap sa kanya. Mahigpit. Kahit amoy sabon at pawis siya. Kahit basa ang damit niya. Kahit may mga taong pwedeng tumingin.
Dahil sa yakap na ’yon, parang doon ko lang talaga naintindihan ang salitang sakripisyo.
“Nay… sorry po,” hikbi ko. “Pasensya na po kung nagreklamo ako sa baon ko… pasensya na po kung nahihiya ako…”
Napatigil siya. At kahit pilit niyang pinipigilan, nakita ko ang luha sa mata niya.
“Lia,” bulong niya, “normal lang ’yan. Bata ka. Pero sana… huwag mong ikahiya ang barya. Kasi ’yan ang pinaghirapan natin.”
Tumango ako nang paulit-ulit.
Doon ko napansin, bumabalik na siya sa pagkuskos, pero mas mabagal na. Pagod na pagod na talaga.
Kaya lumuhod ako sa tabi niya.
“Ako na po, Nanay,” sabi ko.
“Ha? Hindi, anak. Marumi ’yan.”
“Ako na po,” ulit ko, sabay hawak sa brush.
Nagulat siya. “Lia…”
“Gusto ko po tumulong,” sabi ko, kahit nanginginig ang kamay ko. “Kasi… baon ko po ’yan. Pagod mo po ’yan. Ayokong ikaw lang.”
Wala siyang nasabi. Pero ngumiti siya—’yung ngiting unang beses kong nakita na may halong pag-asa.
Pag-uwi namin noong araw na ’yon, barya pa rin ang baon ko. Pero hindi na ako nahihiya. Kasi bawat tunog ng barya sa bulsa ko, parang paalala:
Na may nanay akong nakayuko sa sahig, kinukuskos ang pagod niya—para lang umangat ako.
Kaya bago tayo magreklamo sa maliit na baon, bago tayo mahiyang barya lang ang pera natin, tandaan natin…
May mga nanay na binibilang ang baryang ’yan habang masakit ang likod, nanginginig ang tuhod, at luhaan ang puso—pero hindi sumusuko.
Dahil para sa kanila, ang baon natin ay hindi lang pera.
Pagmamahal ’yon na binilang isa-isa.
TRENDING STORY FOR YOU
