Naisip mo na ba kung bakit parang “madilim na ang mundo” para kay Tatay, kahit tanghali naman at maliwanag ang araw? O bakit si Nanay na dati’y kayang mag-thread ng karayom ay ngayon halos di na mabasa ang text sa cellphone kahit todo liwanag na ang screen? Madalas ang sagot ng mga senior:
“Normal lang ’yan, tumatanda na kasi.”
Pero hindi lahat ng pagbabago sa paningin ay simpleng “edad lang.” May mga senyales na tahimik na nagsasabing “Hoy, pa-check na tayo bago mahuli.”
Ito ang kuwento nina Tatay Narding (74) at Nanay Lita (71)—mag-asawang sanay kumayod, pero halos hindi napapansin na unti-unti nang humihina ang paningin nila.
Kuwento sa Tindahan: “Akala ko makapal lang ang salamin…”
Si Tatay Narding ay dating karpintero. Tuwing umaga, nakaupo siya sa maliit na tindahan nila. Noong una, napapansin ng apo niya na ilapit nang ilapit ni Tatay ang diyaryo, tapos ilalayo, tapos ilalapit ulit.
“Lolo, malabo ba?” tanong ng apo.
“Hindi, makapal lang ’tong salamin ko,” sagot niya, sabay tawa.
Si Nanay Lita naman, mahilig manahi. Dati, nakakatapos siya ng isang basahan sa isang hapon. Ngayon, dalawang oras bago masimulan ang unang tahi. Sabi niya, “Sumasakit na kasi mata ko, baka pagod lang.”
Hanggang isang gabi, nadapa si Tatay Narding sa labas ng bahay. Hindi niya nakita ang mababang batong nakausli sa pathway. Doon na nag-decide ang pamilya: “Tay, magpa-check up na tayo sa mata.”
Dito pumapasok ang limang senyales na hindi dapat binabalewala.
1. Biglang Paglabo ng Paningin – Lalo na Kung Isang Mata Lang
Normal na sa edad ang unti-unting hirap magbasa ng maliliit na letra (presbyopia). Pero iba ang biglang paglabo, lalo na kung:
- isang mata lang ang apektado,
- o ilang linggo lang ang pagitan pero grabe na ang naging pagbabago,
- o may kasamang sakit ng ulo at pagkahilo.
Kay Tatay Narding, napapansin ng pamilya na mas madalas niyang dini-dilat ang isang mata, parang pinipilit lumiwanag. Akala niya, “napuyat lang.” Pero nang sinukat, mas mababa na ang grado ng isang mata kumpara sa kabila, at may simula nang katarata.
Babala:
Kung napansin mong biglang lumabo ang paningin, hindi ’yong paunti-unti na taon ang binilang, kundi linggo o araw—magpa-check sa ophthalmologist sa lalong madaling panahon.
2. Hirap sa Gabi, Sobrang Silaw sa Ilaw
Pansinin ito:
- Mas hirap ka na bang maglakad sa madilim na koridor kahit may ilaw naman?
- Sobrang silaw ba ang headlights ng sasakyan sa gabi?
- Para bang may “aura” o bilog na liwanag sa paligid ng ilaw?
Ito ang naranasan ni Nanay Lita. Tuwing may lamay sa kapitbahay at kailangang dumaan sa madilim na eskinita, ayaw na niyang sumama.
“Bakit, Nay?” tanong ng anak.
“Baka madapa ako, ang labo pag madilim. Tapos pag may ilaw, sobrang silaw naman,” sagot niya.
Ilan itong posibleng senyales ng:
- katarata na lumalala,
- problema sa retina,
- o iba pang kondisyon sa mata na nangangailangan ng lens o operasyon.
Babala:
Kapag hirap ka nang mag-navigate sa gabi at sobrang silaw sa ilaw, huwag hintayin na may madapa o mabangga. Panahon na para magpa-check sa eye specialist.
3. Mga Linya na Dati Diretso, Ngayon Baluktot o Wavy
Isang araw, habang nag-aayos ng kurtina, napansin ni Nanay Lita na parang “paalon” ang gilid ng bintana. Akala niya, umiiyak lang ang mata o basa lang. Pero kahit pinunasan niya, gano’n pa rin.
Kapag ang diretso na linya (gaya ng gilid ng pinto, rehas ng bintana, linya sa notebook) ay nakikita mong:
- baluktot,
- pako-pako,
- may nawawalang gitna,
posible itong senyales ng problema sa gitnang parte ng retina (macula), gaya ng age-related macular degeneration o iba pang kondisyon.
Babala:
Kung may parte ng gitna ng paningin mo na:
- laging malabo,
- parang may aninong bilog,
- o ang linya ay hindi na diretso,
huwag mag-self-diagnose. Ito ay red flag para sa mata, lalo na sa senior.
4. Biglang Maraming “Anino,” Floaters, o Kidlat-kidlat sa Paningin
Minsan, normal ang konting floaters (maliliit na aninong gumagalaw sa paningin). Pero kung biglaang:
- dumami ang floaters,
- may nakikitang “flash” o kidlat-kidlat kahit madilim naman,
- o parang may kurtinang bumababa sa isang bahagi ng paningin,
ito ay pwedeng senyales ng retinal tear o retinal detachment—isang emergency sa mata.
Isipin mo si Tatay Narding kung bigla niyang sinabi:
“Parang may kurtinang itim sa gilid ng paningin ko, saka may kidlat-kidlat kahit nakapikit ako.”
Hindi ito pwedeng “bukas na.” Emergency ito. Kailangang madala agad sa eye ER o ospital na may ophthalmologist, dahil kapag na-delay, puwedeng tuluyang mabulag ang apektadong mata.
Babala:
Kapag may biglaang floaters + flashes + tila kurtina sa paningin, ER agad, hindi check-up sa susunod na linggo.
5. Pamumula ng Mata na May Matinding Kirot, Panlalabo, at Pagduduwal
May araw na nagising si Tatay Narding na:
- sobrang sakit ng isang mata,
- namumula,
- malabo ang paningin,
- at sumasabay ang matinding sakit ng ulo at pagkaduwal.
Puwede itong senyales ng acute glaucoma attack o iba pang malalang kondisyon sa mata. Hindi ito “napuyat ka lang” o “napasma sa electric fan.”
Babala:
Kapag ang mata ay:
- namumula + masakit + malabo,
- at may kasamang sakit ng ulo, pagkahilo, pagduduwal,
pumunta agad sa ospital. Huwag munang magpatak ng kung anu-anong eye drops na walang reseta.
Kailan Dapat Kumonsulta sa Doktor?
Gawin nating simple.
Magpa-check sa Ophthalmologist sa loob ng 1–2 Linggo kung:
- Unti-unting lumalabo ang paningin sa loob ng ilang buwan
- Hirap ka nang magbasa o manood kahit may salamin
- Madalas kang sumasakit ang ulo kapag nagbabasa o nanonood
- Nahihirapan kang mag-adjust sa liwanag at dilim
- Kailangan mo nang idikit o ilayo nang sobra ang libro o cellphone
Magpatingin AGAD (sa loob ng Araw na ’Yon o ER) kung:
- Biglang lumabo ang paningin ng isang mata o dalawang mata
- Biglang sobrang silaw, halos hindi na makakita
- May mga “flash” na parang kidlat at biglaang pagdami ng floaters
- Parang may kurtina o aninong bumababa sa paningin
- Namumula, masakit, at malabo ang mata na may kasamang hilo o pagsusuka
- Nadapa, nabagok, o may natamaan sa ulo/ mata tapos nagbago ang paningin
Gaano Kadalas Dapat Magpa-Check Up ang Mata ng Senior?
Kung lampas 60 ka na, magandang target na:
- At least isang beses kada taon magpa-eye exam, kahit pakiramdam mo ay “okay naman.”
- Kung may diabetes, altapresyon, o glaucoma sa pamilya, minsan ay nirerekomenda ng doktor na mas madalas (hal. bawat 6 buwan).
Hindi lang grado ng salamin ang tinitingnan sa check-up.
Tinitingnan din:
- pressure sa loob ng mata,
- kalagayan ng retina,
- signs ng diabetes o altapresyon sa ugat ng mata.
Minsan, sa mata pa lang nakikita ang problema bago pa lumabas sa dugo.
Huwag Hintaying “Wala na Talagang Makita”
Si Tatay Narding at Nanay Lita, nang tuluyan silang nagpa-check, nalaman na may simula nang katarata at kaunting problema sa retina. Naagapan, naalagaan, at nabigyan sila ng tamang salamin at payo.
Ngayon, si Tatay Narding ay nakakabasa pa rin ng diyaryo sa umaga, at si Nanay Lita ay nakakapagtahi pa rin ng simpleng burda. Hindi perpekto, pero malinaw pa rin ang mundo.
Kung napapansin mong mas madalas ka nang napapapikit, napapasingkit, nababangga sa gilid ng pinto, o nadadapa dahil ‘di mo nakita ang baitang, huwag mo nang sabihing, “Matanda na kasi ako.”
Mas magandang tanungin:
“Panahon na ba para magpatingin sa mata para hindi na lumala?”
Dahil sa senior years, hindi lang basta buhay ang pinapahaba mo—pati ang linaw ng mundong tinitingnan mo araw-araw.
