EPISODE 1: ANG LOLANG LAGING NAKALUHOD SA SIMBAHAN
Tuwing umaga, bago pa man tumunog ang unang kampana ng simbahan, naroon na si Lola Felisa sa gilid ng altar. Suot niya ang kupas na daster, hawak ang lumang rosaryo, at nakaluhod sa sahig na bato kahit halatang hirap na hirap na ang kanyang mga tuhod. Sa labas ng simbahan, kilala siya ng mga tao bilang “Lolang Pulubi,” dahil madalas siyang nakaupo malapit sa kandila, tahimik na nagdarasal, at may maliit na supot na dala.
May mga naaawa sa kanya. May nagbibigay ng barya. Ngunit mas marami ang umiiwas. May ilan pang bumubulong, “Araw-araw na lang siya rito. Wala na ba siyang bahay?” Ang iba naman, kapag nakikitang lumalapit siya sa pila ng kandila, agad tinatago ang bag at pitaka.
Hindi nagsasalita si Lola Felisa. Kapag may nang-iinsulto, yumuyuko lang siya. Kapag may batang nag-aabot ng pagkain, ngumingiti siya at binibiyayaan ng dasal. Para sa kanya, sapat nang makita ang loob ng simbahan at makapagdasal sa harap ng altar.
Isang araw, habang nakaluhod siya sa tabi ng mga kandila, may isang babae ang nainis. “Lola, huwag po kayong humarang. Ang daming taong gustong magsindi ng kandila.”
Dahan-dahang tumabi si Lola Felisa. “Pasensya na, anak.”
Sa kabilang bahagi ng simbahan, napansin siya ni Mang Carding, ang caretaker. Ilang taon na niyang nakikita ang matanda. Alam niyang mahirap ang itsura nito, pero may kakaibang dignidad sa bawat kilos niya. Hindi ito nanghihingi. Hindi ito nangungulit. Tahimik lang na nagdarasal, umiiyak minsan, at humahawak sa rosaryo na parang iyon ang huling kayamanan niya.
Nang matapos ang misa, nakita ng mga kapitbahay si Lola Felisa na muling lumuhod sa harap ng imahen ng Birhen.
“Bakit kaya laging nandiyan?” tanong ng isang babae.
“Baka wala lang talagang mapuntahan,” sagot ng isa.
Walang nakakaalam, bawat dasal ni Lola Felisa ay hindi para sa sarili niya—kundi para sa mga taong minsang tumalikod sa kanya.
EPISODE 2: ANG MGA TAONG HINDI NAKAKAALALA
Sa maliit na barangay malapit sa simbahan, maraming nakakakilala kay Lola Felisa, ngunit halos walang tunay na nakakaalam ng buhay niya. Para sa kanila, isa lang siyang matandang palaboy na laging may dalang lumang rosaryo at supot. May mga kapitbahay na dati raw siyang nakatira sa isang malaking bahay, pero dahil matagal na iyon, naging tsismis na lang ang lahat.
“Mayaman daw iyan noon,” sabi ni Aling Marta habang nagtitinda ng kakanin.
“Mayaman? Eh bakit ganyan ang suot?” sagot ng isang lalaki.
“Baka naubos sa bisyo ng mga anak,” dagdag ng iba.
Naririnig iyon minsan ni Lola Felisa, ngunit hindi siya sumasagot. Kapag tinatanong siya ng ilang mababait na bata kung may pamilya ba siya, ngumiti lang siya at nagsasabing, “Meron, anak. Ipinagdarasal ko sila araw-araw.”
Sa totoo lang, may tatlong anak si Lola Felisa. Si Renato, si Clarita, at si Susan. Noong buhay pa ang kanyang asawa, sila ang isa sa mga respetadong pamilya sa bayan. May lupa, may tindahan, at may maliit na paupahan. Ngunit nang mamatay ang asawa niya, isa-isang nagbago ang mga anak. Nag-away sa ari-arian, nagkanya-kanya, at sa huli, si Lola Felisa ang naiwan sa gitna ng alitan.
Isang gabi, matapos ang matinding sigawan sa bahay, umalis si Lola Felisa na dala lamang ang rosaryo, ilang damit, at isang maliit na kahon ng dokumento. Hindi na siya hinanap ng mga anak. Akala ng iba, naging palaboy na siya dahil wala nang natira.
Ngunit hindi alam ng mga tao na hindi niya kinuha ang yaman para sa sarili. Hindi rin niya ipinaglaban ang bahay, lupa, at pera dahil napagod na siyang makita ang mga anak na nag-aagawan. Sa halip, tahimik siyang pumunta sa simbahan araw-araw, dala ang isang lihim na desisyong matagal na niyang inihanda.
Isang hapon, habang umuulan, nakita siya ng caretaker na nanginginig sa labas ng simbahan. “Lola, umuwi na po kayo. Baka magkasakit kayo.”
Ngumiti si Lola Felisa. “Malapit na akong umuwi, Carding. Pero hindi sa bahay. Sa Diyos na.”
Hindi naunawaan ni Mang Carding ang ibig sabihin noon. Hanggang kinabukasan, hindi na nakita sa kanto ang matandang laging nakaluhod sa simbahan.
EPISODE 3: ANG PAGDATING NG ABOGADO
Kinabukasan, nagulat ang mga tao nang hindi makita si Lola Felisa sa simbahan. Walang nakaupo sa tabi ng kandila. Walang matandang nakaluhod sa altar. Walang mahinang boses na bumubulong ng dasal. Sa una, inisip ng mga tao na baka napagod lang siya. Ngunit nang lumipas ang maghapon at wala pa rin siya, nagsimulang mag-alala si Mang Carding.
Pinuntahan niya ang maliit na silid na inuupahan ng matanda sa likod ng lumang tindahan. Doon niya nakita si Lola Felisa, payapang nakahiga, hawak pa rin ang rosaryo sa dibdib. Sa tabi niya ay isang sulat at maliit na kahon.
Nang mabalitaan ng barangay, nagtipon ang mga kapitbahay. May mga natahimik, may mga napayuko, at may ilang nakaramdam ng hiya dahil naalala ang mga panlalait nila sa kanya. Ngunit mas lalong nagulat ang lahat nang dumating kinabukasan ang isang lalaking naka-itim na amerikana, may dalang leather folder.
“Ako po si Attorney Gabriel Montes,” sabi niya sa harap ng simbahan. “Ako po ang abogado ni Ginang Felisa Alcantara.”
Nagkagulo ang mga tao.
“Abogado?”
“Akala ko pulubi lang siya?”
“May apelyido pala siyang Alcantara?”
Lumapit din ang tatlong anak ni Lola Felisa, halatang nagmamadali. Hindi dahil nagdadalamhati, kundi dahil may narinig silang salitang “habilin.” Si Renato, ang panganay, agad nagtanong, “Attorney, may naiwan bang ari-arian ang nanay namin?”
Napatingin ang mga tao sa kanya. Wala man lang unang tanong kung paano namatay ang ina.
Hiniling ng abogado na doon mismo sa lumang patio ng simbahan basahin ang huling habilin ni Lola Felisa, sapagkat iyon daw ang nakasulat sa kanyang sulat. Sa harap ng mga kandila, sa lugar kung saan siya madalas maliitin, inilabas ng abogado ang dokumento.
“Bago basahin ang pamana,” sabi ni Attorney Gabriel, “may liham muna si Ginang Felisa para sa lahat.”
Binuksan niya ang sulat. Tahimik ang buong paligid. Maging ang mga anak ay hindi makapagsalita.
“Sa mga taong araw-araw kong nakakasabay sa simbahan,” basa ng abogado, “salamat sa mga ngiting ibinigay ninyo, kahit kaunti. Sa mga nanghusga sa akin, pinapatawad ko kayo. Hindi ninyo alam ang aking kwento. At sa aking mga anak, mahal ko kayo, kahit nakalimutan ninyong may ina pa kayong naghihintay.”
Sa unang talata pa lang, marami na ang napaluha.
Ngunit ang pinakamalaking gulat ay darating pa lamang sa susunod na pahina.
EPISODE 4: ANG HULING HABILIN NG LOLANG INAPI
Huminga nang malalim ang abogado bago ipinagpatuloy ang pagbabasa. Ang tatlong anak ni Lola Felisa ay nakatayo sa gilid, halatang hindi mapakali. Sa mga mata nila, may tanong na paulit-ulit: may makukuha ba sila?
“Ang aking mga ari-arian,” basa ni Attorney Gabriel, “kabilang ang lupang naiwan ng aking asawa, ang lumang bahay sa bayan, ang dalawang paupahan, at ang natitirang pondo sa bangko, ay hindi ko ipamamana sa aking mga anak.”
Biglang nagkagulo.
“Ano?!” sigaw ni Renato.
“Hindi puwede iyan!” sabat ni Clarita.
Ngunit hindi tumigil ang abogado. “Ipamamana ko ang mga ito sa simbahan at sa barangay upang itatag ang Felisa Home for the Abandoned Elderly and Scholars Fund, isang tahanan para sa matatandang iniwan ng pamilya at scholarship para sa mga batang mahirap ngunit gustong mag-aral.”
Napahawak sa dibdib ang ilang nakarinig. Si Mang Carding, na laging nagbubukas ng simbahan para kay Lola Felisa, napaiyak nang tahimik.
Nagpatuloy ang liham: “Hindi ko ito ginawa dahil galit ako sa aking mga anak. Ginawa ko ito dahil naranasan kong maging matanda, mag-isa, at tinitingnan na parang walang halaga. Ayokong may ibang lola o lolo na maramdaman ang naramdaman ko.”
Napaupo si Susan, ang bunso. Siya ang unang napaiyak nang malakas. “Mama…” bulong niya. “Hindi ko man lang siya nadalaw.”
Binasa pa ng abogado ang huling bahagi: “Para kina Renato, Clarita, at Susan, wala akong iniiwang pera. Ngunit may iniiwan akong dasal. Sana dumating ang araw na mas mahalin ninyo ang pamilya kaysa ari-arian. Sana maalala ninyo na bago kayo natutong magbilang ng lupa, may inang nagbilang ng gabi habang hinihintay kayong bumalik.”
Doon tuluyang napayuko si Renato. Ang lalaking laging galit sa hatian ng mana ay biglang parang batang nawalan ng tinig. Si Clarita naman ay napahawak sa rosaryong naiwan ng ina at humagulgol.
Lahat ng kapitbahay na minsang tumawag sa kanya na “pulubi” ay hindi makatingin sa lupaing kinatatayuan nila. Hindi pala pulubi si Lola Felisa. Siya pala ang may pusong mas mayaman kaysa sa kanilang lahat.
At sa gitna ng simbahan, sa harap ng mga kandilang unti-unting nauupos, nabasa ang huling pakiusap niya: “Kapag nakita ninyo ang isang matandang nag-iisa, huwag ninyong tanungin agad kung bakit siya pulubi. Tanungin ninyo muna kung sino ang nakalimot sa kanya.”
EPISODE 5: ANG SIMBAHANG NAGING TAHANAN NG ALAALA
Makalipas ang ilang linggo, inilibing si Lola Felisa sa simpleng puntod malapit sa simbahan. Ngunit hindi simple ang pamamaalam ng mga tao. Dumating ang mga estudyanteng minsan niyang binigyan ng barya, ang mga tindera na minsan niyang pinagdasal, ang mga matatandang katulad niyang madalas nauupo sa gilid ng simbahan, at maging ang mga kapitbahay na minsang nanghusga sa kanya.
Si Renato, Clarita, at Susan ay magkakatabing nakatayo sa harap ng kabaong, walang kasiguraduhan kung paano haharapin ang bigat ng pagsisisi. Wala silang nakuha sa mana, ngunit may nawala sa kanila na hindi na kailanman mabibili—ang pagkakataong yakapin ang ina habang buhay pa ito.
Matapos ang libing, sinimulan ang pagtatayo ng Tahanan ni Felisa sa lumang bahay na dati’y pinagmulan ng away ng pamilya. Sa dating sala kung saan nagbangayan ang magkakapatid, inilagay ang mga kama para sa matatandang walang matutuluyan. Sa dating silid ni Lola Felisa, itinayo ang maliit na prayer room na may nakasabit na rosaryo niya.
Isang araw, bumisita ang tatlong anak. Nakita nila ang isang matandang babae na kumakain ng mainit na lugaw sa loob ng tahanan. “Salamat kay Lola Felisa,” sabi ng matanda. “Kung hindi dahil sa kanya, baka sa kalsada ako matulog.”
Hindi napigilan ni Susan ang pag-iyak. Lumuhod siya sa harap ng larawan ng ina. “Ma, patawad. Ngayon ko lang naintindihan kung gaano kayo kayaman sa pagmamahal.”
Sumunod na lumuhod si Renato at Clarita. Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi sila nag-away. Magkakasama silang umiyak sa harap ng ina na matagal nilang nakalimutan ngunit hindi kailanman tumigil magdasal para sa kanila.
Mula noon, tuwing may makikitang matandang nakaupo mag-isa sa simbahan, may lumalapit na agad upang magtanong, “Lola, kumain na po ba kayo?” Dahil kay Lola Felisa, natutunan ng buong barangay na ang taong mukhang walang-wala ay maaaring may pusong puno ng biyaya.
MORAL LESSON: Huwag husgahan ang matatanda dahil sa kanilang itsura, damit, o katahimikan. Maaaring ang taong akala nating pulubi ay may pinakamaraming naibigay sa mundo. Ang tunay na yaman ay hindi nasusukat sa ari-arian, kundi sa pagmamahal, pagpapatawad, at kabutihang iniiwan natin sa kapwa.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA COMMENT SECTION ng ating Facebook page post.
