Episode 1: ang kargador na walang boses
Maaga pa lang ay punuan na ang pier. May mga kahong selyado, may mga sako ng bigas, may mga bote ng tubig na nakahanay, at may sigaw ng mga dispatcher na paulit-ulit ang utos. Sa gilid ng rampa, binubuhat ni nico ang dalawang karton sa balikat, pawis na pawis, pero tuloy ang hakbang. Kargador siya simula pa noong tumigil sa pag-aaral. Wala siyang reklamo, basta may uuwi siyang pera sa nanay niyang may sakit.
Habang naglalakad siya papunta sa bodega, may pumito nang malakas. “Hoy!” sigaw ng pulis na naka-uniporme, kasama ang dalawang kasamahan. “Ikaw, halika dito.”
Nanlambot ang tiyan ni nico. Alam niyang pag pulis ang tumawag, kahit wala kang kasalanan, parang may kasalanan ka na agad. Dahan-dahan siyang lumapit, bitbit pa rin ang karton.
“Baba mo yan.” utos ng pulis.
Sumunod si nico. Paglapag niya, tinapik ng pulis ang karton na parang naghahanap ng mali. “Ano laman nito?” tanong nito.
“Mga canned goods po, sir. para sa barko.” sagot ni nico, magalang.
“Talaga?” ngisi ng pulis. “Baka shabu yan ha. o kaya puslit.”
Napatingin ang ibang kargador. May ilang umiwas ng tingin, ayaw madamay. Sa paligid, may mga pasahero ring naglalakad, may mga security, may mga nagtitinda ng taho. Pero walang lumalapit.
“Sir, trabaho lang po.” pakiusap ni nico.
Biglang hinablot ng pulis ang id lace ni nico. “Kargador ka lang, ang dami mong dahilan.” sabi nito. “Baka magnanakaw ka. kaya pala ang bilis mo maglakad.”
Namula ang mata ni nico. “Hindi po, sir. may listahan po kami. may tao po sa bodega na magche-check.”
“Ah, may listahan?” sabi ng pulis, sabay tawa. “Eh bakit ang dumi mo? baka galing ka sa kulungan.”
Tawanan ang dalawang kasamang pulis. Parang palabas para sa kanila ang kahihiyan ni nico. May isang kargador na bumulong, “tiisin mo na lang, nico. baka lalo kang ipitin.”
Lumunok si nico. Naalala niya ang nanay niya sa bahay, hawak ang reseta. Naalala niya ang kapatid niyang maliit, naghihintay ng ulam. Kaya kahit masakit, pinili niyang yumuko.
“Sir, kung may problema po, pakiusap po… huwag niyo po akong pigilan. may quota po ako.” mahina niyang sabi.
Doon lalo siyang pinag-initan. “Quota? ako nga may quota rin.” sabi ng pulis, sabay turo sa kanya. “Kailangan ko ng pang-kape. gets mo?”
Nanlamig ang kamay ni nico. Hindi na ito tanong. Utos ito na may kasamang banta. At sa pier na punong-puno ng tao, bigla siyang nakaramdam na parang mag-isa siyang lumulubog.
Episode 2: ang kahon na pinaglaruan
Hindi na nakapagpigil si nico. Nanginginig ang boses niya habang sumasagot. “Sir, wala po akong extra. panggamot po ng nanay ko—”
“Nanay mo?” putol ng pulis. “Lahat na lang may nanay na may sakit kapag nahuli.”
Hindi pa man siya “nahuli,” pero hinatulan na siya sa tingin pa lang. Tinulak ng pulis ang isang kahon palapit sa kanya. “Buksan mo.” utos nito.
“Sir, sealed po yan. may manifest po—”
Sinampal ng pulis ang ibabaw ng kahon. “Buksan mo sabi.”
Napatingin si nico sa paligid. Wala pa ring lumalapit. Kahit ang foreman nila, nagtatago sa likod ng mga sako. Alam ng lahat, kapag pulis ang kalaban, ikaw ang talo.
Kinuha ni nico ang cutter, nanginginig ang daliri. Paghiwa niya, bumukas ang kahon: mga de-lata at instant noodles. Wala namang ilegal. Pero hindi doon nagtapos.
“Ah, pagkain.” ngisi ng pulis. “Pwede na.” sabay kuha ng dalawang lata at isang pack ng noodles. “Confiscated. evidence.”
“Sir, hindi po pwede—” nasambit ni nico.
Biglang lumapit ang pulis at dinutdot ang dibdib niya. “Ano sinabi mo?” mababa ang boses, pero mas nakakatakot.
“Sir, ibabawas po yan sa amin.” sabi ni nico, halos maiyak. “Babawasan po sahod ko.”
Tumaas ang kilay ng pulis. “Edi problema mo.” sagot niya. “Kargador ka lang.”
Parang may pumutok sa loob ni nico. Hindi dahil galit, kundi dahil hiya. Dahil sa harap ng ibang tao, pinaparamdam sa kanya na wala siyang karapatan maging tao.
Sa gilid, may batang pasahero ang napatingin. “Nanay, bakit po sinisigawan yung kuya?” tanong nito.
Hinila ng nanay ang bata palayo. “Wag ka tumingin.” bulong niya.
Mas masakit iyon kaysa sa sigaw ng pulis. Yung katotohanang kahit mali ang ginagawa, mas pinipili ng tao ang umiwas kaysa tumulong.
Dumating ang supervisor ng pier, si mang tino, nanginginig din. “Sir, pasensya na po. ano po bang problema?” maingat niyang tanong.
“Problema?” sabi ng pulis. “Itong tao mo. mukhang magnanakaw. baka may sindikato kayo dito.”
“Sir, hindi po. matagal na po yan dito.” sagot ni mang tino.
“Mas lalong suspicious.” sagot ng pulis. “Kung gusto mong matapos ito, alam mo na.” sabay tingin sa bulsa ni mang tino.
Namutla si mang tino. Umiling siya kay nico na parang humihingi ng pasensya. Wala siyang magawa. Wala rin siyang lakas.
Doon tuluyang napayuko si nico. Sa isip niya, “kung ganito lang palagi, hanggang kailan ko kakayanin?”
At sa likod ng pier, may tunog ng paparating na sasakyan. Hindi pa alam ni nico kung ano iyon. Pero parang may hangin na biglang nag-iba, parang may papasok na hindi basta-basta.
Episode 3: ang sirenang nagdala ng pag-asa
Huminto ang isang puting service vehicle na may marka ng coast guard sa gilid ng pier. Bumaba ang tatlong tauhan, naka-uniporme, may dalang clipboard at radio. Sa gitna nila, isang opisyal na matikas ang tindig, pero hindi pasigaw. Tahimik siyang lumapit, nakamasid muna.
Napatingin ang pulis. Halatang nabigla. “Coast guard?” bulong niya, sabay ayos ng sombrero na parang biglang umayos ang kilos.
“Good morning.” sabi ng coast guard officer. “May report kami ng inspection irregularities dito sa cargo lane.”
Napatingin si mang tino. “Sir, sila po yung nag-audit last week.” mahina niyang bulong kay nico, parang may pag-asang sumilip.
“Inspection irregularities?” pilit tawa ng pulis. “Wala naman. nagche-check lang kami.”
Hindi sumagot agad ang opisyal. Lumapit siya kay nico, tiningnan ang bukas na kahon, tiningnan ang mga lata na nawawala, tiningnan ang cutter sa kamay ni nico. “Ikaw ang kargador?” tanong niya.
“Opo, sir.” sagot ni nico, nanginginig. “Pinabuksan po nila. tapos kinuha po yung mga lata.”
Umigting ang panga ng pulis. “Hoy, magsalita ka nang maayos.” sigaw niya kay nico, parang gustong ibalik ang takot.
Pero bago pa makasagot si nico, tumayo ang coast guard officer sa pagitan nila. “Officer.” mahinahon pero matigas ang boses niya. “Step back.”
Nagulat ang pulis. “Sir, pulis ako.” sabi niya, parang paalala.
Tumango ang opisyal. “At ako naman, coast guard. at ang pier na ito ay may jurisdiction coordination.” sagot niya. “May complaint na nangongotong at nangha-harass ng port workers.”
Nanlamig ang pulis. Yung dalawang kasama niya, biglang umiwas ng tingin.
Lumapit pa ang opisyal kay nico. “Anong pangalan mo?” tanong niya.
“Nico po. nico rayos.” sagot niya.
Napatingin ang opisyal, parang may naalala. “Rayos?” ulit niya. “Sino si aling merly? siya ba ang nanay mo?”
Nanlaki ang mata ni nico. “Opo, sir.” sagot niya. “Bakit niyo po alam?”
Huminga nang malalim ang opisyal. “Hindi ko malilimutan.” sabi niya. “Si aling merly ang nag-alaga sa akin noong trainee pa ako. siya yung nagbigay ng pagkain sa akin kahit wala siyang pera.”
Napahawak si nico sa dibdib niya. Biglang bumalik ang alaala: ang nanay niyang nagbibigay ng lugaw sa mga batang nauubusan. Ang nanay niyang kahit may sakit, tumutulong pa rin.
Tumingin ang coast guard officer sa pulis. “Officer, pakibigay ang pangalan at badge number mo.” utos niya. “Now.”
Naglunok ang pulis. Sa unang beses, siya ang natakot. At si nico, na sanay yumuko, biglang nakaramdam ng kakaibang bagay: may taong nakatayo sa tabi niya.
Episode 4: ang biglang pagbaligtad
Habang kinukuha ng pulis ang badge niya, nanginginig ang kamay niya na parang ayaw niyang ibigay. Pero nakatingin ang coast guard officer, at nakatingin na rin ang mga tao. Yung mga kargador na kanina umiwas, ngayon nagsisiksikan sa gilid, parang naghihintay ng hustisya.
“Name and badge.” ulit ng opisyal, mas matigas.
“PO2… gomez.” sagot ng pulis, pilit normal. “Bakit po ba?”
“Kasi may report, at may witness.” sagot ng opisyal. “At may evidence.” sabay turo sa bukas na kahon at sa mga lata.
“Sir, routine lang. nag-iingat lang kami.” palusot ng pulis.
“Routine ang manghingi ng pang-kape?” tanong ng opisyal, diretso. “Routine ang mang-confiscate ng goods na hindi sayo?”
Nanlaki ang mata ni nico. Hindi niya sinabing “pang-kape” sa opisyal. Ibig sabihin, may iba pang nagreport. Hindi lang siya ang nakaranas.
Sa likod, may isang matandang kargador ang lumapit. “Sir, ilang buwan na po yan.” sabi niya. “Tuwing may bagong dating na kargador, kinakaltasan. pag hindi nagbigay, pinapahiya.”
Sumunod ang isa. “Sir, pati yung mga pasahero, sinisindak nila.” dagdag nito.
Parang unti-unting lumalakas ang boses ng pier. Parang ngayon lang nagkaroon ng lakas ang mga tao dahil may lider na nakikinig.
Ang pulis, namula ang mukha. “Mga sinungaling!” sigaw niya. “Mga kargador lang kayo!”
Doon biglang tiningnan siya ng coast guard officer, malamig ang tingin. “That’s enough.” sabi niya. “The way you speak shows exactly why people are afraid to report.”
Lumapit siya kay nico. “Nico, may record ka ba ng shipment mo?” tanong niya.
“Opo, sir.” sagot ni nico, sabay kuha ng papel sa bulsa, gusot na manifest.
Kinuha ng opisyal, tiningnan, tapos tumingin sa supervisor. “Mang tino, confirm this cargo and shortage.” utos niya.
Tumango si mang tino, mabilis na tumawag sa bodega. Ilang minuto lang, bumalik siya, nanginginig ang boses. “Sir, confirmed po. kulang po talaga yung kinuha.”
Bumuntong-hininga ang coast guard officer. “Officer gomez, you are being reported for extortion and harassment.” sabi niya. “We will coordinate with your station and internal affairs.”
Biglang nagbago ang pulis. Hindi na siya matapang. “Sir, pasensya na po.” lumambot ang boses. “Nagkamali lang. pwede naman natin pag-usapan.”
“Ngayon ka lang nakikipag-usap nang maayos.” sagot ng opisyal. “Kasi ngayon, may nakatingin.”
Lumapit ang opisyal kay nico, inabot ang dalawang lata at noodles na kinuha. “Ibalik ito sa cargo.” sabi niya. “At nico, hindi ka babawasan. sagot ito ng opisina namin ngayon.”
Napatigil si nico. Parang hindi siya makapaniwala. “Sir… hindi po kailangan—”
“Kailangan.” sagot ng opisyal. “Kasi may dignidad ang trabaho mo.”
Sa unang pagkakataon, naramdaman ni nico na hindi siya “kargador lang.” Isa siyang anak. Isa siyang taong may halaga.
Pero hindi pa tapos ang araw. Dahil may tanong si nico na matagal niyang kinikimkim: paano kung pag-alis ng coast guard, bumalik na naman ang takot?
Episode 5: ang pag-uwi na may luha
Bago umalis ang coast guard team, tinawag ng opisyal ang lahat ng kargador sa gilid ng pier. “Makinig kayo.” sabi niya. “Kung may harassment, may number kayo na tatawagan. hindi kayo mag-isa.”
Ibinigay niya ang contact at pina-blotter ang insidente. Pinapirma si nico sa statement. Pinapirma rin ang ilang saksi. Yung pulis, tahimik na, parang nauupos ang tapang.
Pagkatapos, lumapit ang pulis kay nico. Wala na yung yabang. Wala na yung ngisi. “Nico…” sabi niya, halos bulong. “Pasensya na.”
Tumingin si nico sa kanya. Dati, pangarap niyang may araw na maririnig niya ang salitang iyon. Pero ngayon, hindi na siya masaya. Pagod siya. Parang may sugat na hindi basta mahihilom.
“Sir, alam niyo po ba…” nanginginig ang boses ni nico. “Yung nanay ko po, naka-oxygen na minsan. yung perang hinihingi niyo, pambili ko sana ng gamot. kaya nung sinabi niyong pang-kape, parang… parang tinapakan niyo yung buhay namin.”
Nanlaki ang mata ng pulis. Hindi siya nakasagot. Parang ngayon lang niya nakita yung tunay na epekto ng pang-aabuso.
Lumapit ang coast guard officer at hinawakan ang balikat ni nico. “Uwi ka na.” sabi niya. “Dalawin mo nanay mo.”
Tumango si nico. Bitbit niya ang backpack, pero parang mas magaan ang balikat niya ngayon. Hindi dahil nawala ang hirap, kundi dahil may pag-asang may makakampi pala.
Pagdating niya sa bahay, saktong dapithapon. Humiga ang araw, at ang ilaw sa kusina ay mahina. Naroon ang nanay niya, si aling merly, nakaupo sa gilid ng kama, maputla, pero pilit ngumiti.
“Anak, kumain ka na?” tanong nito.
Hindi sumagot si nico agad. Lumapit siya at biglang yumakap. Mahigpit, parang ayaw bitawan. Naramdaman niya ang buto ng nanay niya, payat na payat na, pero mainit pa rin ang yakap.
“Nay…” pabulong niyang sabi. “Naalala ka pa rin pala ng mga taong tinulungan mo.”
Napakunot noo si aling merly. “Ano ibig mong sabihin?”
Doon pumatak ang luha ni nico. Hindi yung luha ng kahihiyan. Luha ito ng pagod na pinatungan ng pag-asa. “May dumating po, nay.” sabi niya. “Coast guard. pinagtanggol po nila ako. at sinabi nila… ikaw daw po yung nagbigay sa kanila ng pagkain noon.”
Naluha rin si aling merly. “Ganun ba?” mahina niyang sabi, nanginginig ang kamay.
“Opo.” sagot ni nico. “At nay, sa sobrang tagal… ngayon lang ako nakaramdam na hindi pala tayo laging talo.”
Pinahid ni aling merly ang luha ng anak niya gamit ang nanginginig na palad. “Anak, hindi natin kailangan manalo sa lahat.” bulong niya. “Basta huwag tayong tumigil maging mabuti.”
Umiiyak si nico habang nakayakap. Sa labas, rinig ang tahol ng aso at ingay ng tricycle, pero sa loob ng bahay, may katahimikan na parang paghilom.
At sa gabing iyon, bago matulog si nico, tumingin siya sa langit at unang beses niyang naisip na kahit kargador lang siya sa mata ng iba, sa mata ng nanay niya, at sa mata ng ilang taong nakakaalala, siya ay mahalaga. At minsan, sapat na iyon para lumaban ulit bukas.
