EPISODE 1: ANG MIDWIFE NA PINATAHIMIK SA MEETING
Punô ang conference room ng provincial hospital noong umagang iyon. Nandoon ang mga doktor, board members, health officials, at ilang staff mula sa iba’t ibang barangay health center. Ang pinag-uusapan nila ay bagong maternity program para sa mahihirap na ina sa liblib na lugar.
Sa dulo ng mesa, tahimik na nakatayo si Aling Rosa, isang barangay midwife na halos tatlumpung taon nang tumutulong sa mga nanay na manganak sa kanilang bayan. Simple ang suot niyang scrub suit, may lumang panyo sa kamay, at hawak niya ang makapal na folder ng mga rekord ng buntis sa barangay.
“Dok,” mahinahon niyang sabi, “kung puwede po sana, isama natin sa plano ang emergency transport. Marami po kasing nanay sa bundok ang hindi umaabot sa ospital dahil walang sasakyan kapag gabi.”
Ngunit hindi pa siya tapos magsalita nang biglang sumingit si Dr. Adrian Velasco, isang kilalang obstetrician na bagong balik mula abroad.
“Excuse me,” malamig niyang sabi. “With all due respect, hindi ganito kasimple ang maternal care. Hindi porke matagal ka nang midwife, alam mo na ang buong sistema.”
Natahimik ang lahat.
Napayuko si Aling Rosa. “Opo, Dok. Ang akin lang po—”
“Ang akin lang,” putol ni Dr. Adrian, “hayaan n’yo ang medical professionals ang gumawa ng protocol. Barangay midwife kayo. Hindi kayo policy expert.”
Parang sinampal si Aling Rosa sa harap ng lahat. May ilang doktor na nag-iwas ng tingin. May nurse na napahawak sa dibdib sa awa. Ngunit walang nangahas magsalita.
Mahigpit na hinawakan ni Aling Rosa ang folder. “Dok, hindi po ako nakikipagmataasan. Gusto ko lang po mailigtas ang mga nanay na hindi ninyo nakikita sa report.”
Napangisi si Dr. Adrian. “Lahat tayo gustong magligtas. Pero kailangan ng science, hindi emosyon.”
Tumulo ang luha ni Aling Rosa, ngunit pinunasan niya agad. Sa loob ng maraming taon, nasanay na siyang tawaging “komadrona lang,” “midwife lang,” “taga-barangay lang.” Pero masakit pa rin kapag ginawa iyon sa harap ng mga taong dapat sana’y kakampi niya.
Hindi alam ni Dr. Adrian na ang babaeng hinamak niya sa meeting ay hindi lamang basta midwife.
Ito pala ang babaeng unang humawak sa kanya noong siya’y muntik nang hindi mabuhay.
EPISODE 2: ANG FOLDER NG MGA PANGANAK SA GABI
Matapos ang matalim na salita ni Dr. Adrian, akala ng lahat ay uupo na lang si Aling Rosa. Ngunit nanatili siyang nakatayo. Nanginginig ang kanyang kamay habang binubuksan ang lumang folder na dala niya. Sa loob nito ay hindi graphs o magagarang charts ang laman, kundi mga pangalan, petsa, litrato, at sulat-kamay na tala ng mga panganganak sa barangay.
“Dok,” sabi niya, pilit pinatatag ang boses, “alam ko pong mas marami kayong pinag-aralan kaysa sa akin. Pero itong mga pangalan po rito, hindi lang po ito data. Mga nanay po ito na humawak sa kamay ko habang umiiyak sa takot. Mga sanggol po ito na kinailangan kong buhayin habang brownout, habang bumabagyo, habang baha ang daan.”
Napatingin ang ilan sa folder.
May pangalan ng mga nanay na nanganak sa bangka habang baha. May tala ng isang sanggol na sinilbihan gamit ang flashlight. May rekord ng isang ina na kinailangang ihatid sa ospital gamit ang kuliglig dahil walang ambulansya.
“Kung may emergency transport po noon,” patuloy ni Aling Rosa, “baka hindi namatay si Marites. Baka hindi naulila ang tatlong anak niya. Baka hindi ko kailangang hawakan ang kamay ng asawa niya habang sinasabi niyang, ‘Nay Rosa, bakit hindi kami umabot?’”
Natahimik ang buong silid.
Ngunit si Dr. Adrian ay nanatiling matigas. “Anecdotes lang iyan. Hindi pwedeng basehan ng buong program.”
Napapikit si Aling Rosa. “Anecdotes po sa inyo, Dok. Pero libing po sa amin.”
Biglang napatingin ang hospital director na si Dr. Miranda. Kilala niya si Aling Rosa. Alam niyang marami itong nailigtas na buhay sa lugar na halos hindi napupuntahan ng mga doktor.
“Dr. Adrian,” mahinahon ngunit seryoso niyang sabi, “pakinggan natin siya.”
Pero hindi pa rin umatras ang doktor. “Fine. Pero sana malinaw, hindi lahat ng nakaranas ay eksperto.”
Doon napaluha si Aling Rosa. Hindi dahil sa pagkatalo, kundi dahil sa bigat ng pagiging maliit sa mata ng taong hindi alam ang pinanggalingan niya.
Sa likod ng silid, isang matandang nurse ang biglang napatitig kay Dr. Adrian. Si Nurse Corazon, matagal nang kasama sa ospital, ay unti-unting namutla.
Dahil habang pinagmamasdan niya ang mukha ng doktor, may naalala siyang isang gabing umuulan, isang sanggol na walang iyak, at isang midwife na hindi bumitiw.
EPISODE 3: ANG GABING MUNTIK NANG WALANG UMIYAK
Biglang tumayo si Nurse Corazon mula sa gilid ng conference room. Mabagal ang kanyang kilos, ngunit puno ng bigat ang kanyang mukha. Lahat ay napatingin sa kanya.
“Dr. Adrian,” sabi niya, “puwede ba kitang tanungin?”
Napakunot-noo ang doktor. “Ano po iyon, Nurse?”
“Alam mo ba kung sino ang nagpaanak sa nanay mo?”
Natahimik ang silid.
Napairap nang bahagya si Dr. Adrian. “Hindi ko po alam. Matagal na iyon. At hindi naman iyon relevant sa meeting.”
“Relevant,” sagot ni Nurse Corazon, nanginginig ang boses. “Dahil ang babaeng hinamak mo ngayon ang dahilan kung bakit nakaupo ka rito bilang doktor.”
Parang may malamig na hangin na dumaan sa buong kwarto.
Napatingin si Dr. Adrian kay Aling Rosa. “Ano’ng ibig n’yo sabihin?”
Dahan-dahang lumapit si Nurse Corazon sa mesa at kinuha ang isang lumang record mula sa folder ni Aling Rosa. “Taong 1989. Malakas ang bagyo. Wala pang maayos na daan papunta sa bundok. Ang nanay mo, si Lilia Velasco, nanganak nang premature. Hindi makadaan ang ambulansya. Ang unang nakarating sa bahay ninyo ay si Rosa.”
Nanginginig na napahawak si Aling Rosa sa dibdib.
“Hindi ko alam na ikaw iyon,” bulong niya kay Dr. Adrian.
Ipinagpatuloy ni Nurse Corazon. “Paglabas mo, hindi ka umiyak. Mahina ang pulso mo. Akala ng lahat, wala na. Pero si Rosa, hindi sumuko. Binalot ka niya sa malinis na tela, pinainitan sa tabi ng lampara, sinipsip ang bara sa ilong mo gamit ang improvised bulb syringe, at ilang minuto kang minasahe sa dibdib hanggang umiyak ka.”
Napahawak si Dr. Adrian sa gilid ng mesa. Unti-unting nawala ang kulay ng kanyang mukha.
“Hindi…” bulong niya.
“Tinawag ka ng nanay mo noon na milagro,” dagdag ni Nurse Corazon. “At bago siya namatay, lagi niyang sinasabi sa akin, ‘Kung hindi dahil kay Rosa, walang Adrian na magiging doktor balang araw.’”
Biglang napaluha si Aling Rosa. “Anak ka pala ni Lilia…”
Doon tuluyang napahinto ang lahat.
Si Dr. Adrian, ang doktor na kanina’y nagsabing “barangay midwife lang,” ay dahan-dahang tumayo. Ang kanyang mga kamay ay nanginginig. Ang babaeng hinamak niya pala ang unang lumaban para sa buhay niya bago pa siya matutong huminga.
At sa loob ng conference room, walang ibang marinig kundi ang pigil na hikbi ng mga taong nakasaksi sa katotohanan.
EPISODE 4: ANG DOKTOR NA NATUTONG YUMUKO
Hindi makapagsalita si Dr. Adrian. Ang lahat ng diplomas, awards, at training niya sa abroad ay biglang tila walang bigat kumpara sa alaala ng isang babaeng nagligtas sa kanya sa gitna ng bagyo. Tinitigan niya si Aling Rosa—ang simpleng midwife na kanina lamang ay pinatahimik niya, ang babaeng may luha sa mata ngunit walang galit sa mukha.
“Aling Rosa…” mahina niyang sabi.
Hindi agad sumagot ang midwife. Nakatingin lang siya sa kanya, parang nakikita hindi ang mayabang na doktor, kundi ang sanggol na minsan niyang kinarga sa gitna ng dilim.
“Anak ka ni Lilia,” ulit niya, halos pabulong. “Ang liit-liit mo noon. Kulay ube ang labi mo. Akala ko mawawala ka na.”
Napaluha si Dr. Adrian.
Dahan-dahan siyang lumapit sa kanya. Sa harap ng board members, doctors, nurses, at staff, bigla siyang lumuhod.
“Patawarin n’yo po ako,” sabi niya, basag ang boses. “Hinamak ko po kayo. Pinababa ko po ang tingin sa inyo, samantalang kung hindi dahil sa inyo, wala akong buhay, wala akong lisensya, wala akong karapatang magsalita sa meeting na ito.”
Nagulat si Aling Rosa. “Dok, tumayo kayo. Huwag po…”
Umiling siya habang umiiyak. “Hindi. Kailangan kong maramdaman ang baba na ipinadama ko sa inyo.”
Tahimik na umiiyak ang mga tao sa silid. Si Dr. Miranda ay napayuko. Ang ilang doktor na kanina’y walang imik ay tila sinampal din ng sariling pananahimik.
Hinawakan ni Aling Rosa ang balikat ni Dr. Adrian. “Anak, hindi ko hinintay ang pasasalamat mo. Ang hinihintay ko lang, pakinggan ninyo ang mga nanay sa barangay.”
Tumango si Dr. Adrian, punong-puno ng luha. “Pakikinggan ko po kayo. Hindi bilang pabor. Bilang utang na loob sa bawat buhay na hindi nakarating sa ospital dahil hindi kami bumaba sa lugar nila.”
Pagkatapos, tumayo siya at humarap sa board.
“I withdraw my objection,” sabi niya. “At ako mismo ang magpo-propose ng emergency transport system, barangay midwife support fund, at proper coordination sa lahat ng rural birthing stations.”
Napaawang ang bibig ng ilan. Ang lalaking kanina’y puno ng yabang ngayon ay nagsasalita nang may kababaang-loob.
At doon unang naramdaman ni Aling Rosa na ang kanyang tinig ay hindi na lamang naririnig.
Pinapahalagahan na.
EPISODE 5: ANG MIDWIFE NA MULING KINILALA
Makalipas ang ilang linggo, nagbalik si Dr. Adrian sa barangay kung saan unang umiyak ang kanyang buhay. Hindi siya dumating na mayabang, hindi nakasuot ng mamahaling coat, hindi nakataas ang noo. Kasama niya ang medical team, ambulansya, bagong delivery kits, at pondo para sa emergency transport ng mga buntis sa liblib na lugar.
Sa maliit na health center, naghihintay si Aling Rosa. Simple pa rin ang suot, may panyo pa rin sa bulsa, at may listahan pa rin ng mga buntis na kailangang bantayan. Nang makita siya ni Dr. Adrian, lumapit ito at yumuko.
“Ma’am Rosa,” sabi niya, “hindi na po kita tatawaging ‘midwife lang.’ Kayo po ang unang guro ng buhay ko.”
Napaluha ang matanda.
Doon mismo sa health center, inorganisa nila ang unang maternal safety program. Pinakinggan ang mga nanay. Pinakinggan ang mga barangay health workers. Pinakinggan ang mga midwife na matagal nang nagtatrabaho nang kulang sa gamit, kulang sa tulog, at kulang sa pagkilala.
Sa dulo ng programa, inabot ni Dr. Adrian kay Aling Rosa ang isang framed certificate. Ngunit hindi ito ordinaryong parangal. Nakasulat doon:
“KAY ALING ROSA, NA NAGPAPANGANAK HINDI LANG NG MGA SANGGOL, KUNDI NG PAG-ASA.”
Humagulgol si Aling Rosa nang mabasa iyon. “Hindi ko po kailangan ng parangal,” sabi niya. “Ang kailangan ko lang po, huwag kalimutan ang mga nanay sa malalayong lugar.”
Lumapit si Dr. Adrian at niyakap siya. “Hindi na po namin sila kakalimutan.”
Sa gabing iyon, bago umuwi, dinala siya ni Aling Rosa sa lumang bahay kung saan isinilang siya. Wala na ang dating bubong, iba na ang dingding, ngunit sa labas, naroon pa rin ang matandang puno ng santol.
“Dito ako tumayo noon habang hinihintay kong umiyak ka,” sabi niya.
Napatingin si Dr. Adrian sa paligid. Tumulo ang luha niya. “Dito pala nagsimula ang buhay ko.”
“Oo,” sagot ni Aling Rosa. “At sana, dito rin magsimula ang pagbabago mo.”
Mula noon, naging tagapagtanggol si Dr. Adrian ng mga barangay midwife. Sa bawat meeting, kapag may nangmamaliit sa kanila, siya mismo ang unang tumatayo at nagsasabing, “Pakinggan natin sila. Sila ang unang humahawak sa buhay bago pa dumating ang ospital.”
MORAL LESSON: Huwag maliitin ang taong simple ang titulo o nasa malayong barangay. Ang tunay na kadakilaan ay hindi laging nasa puting coat, diploma, o posisyon. Minsan, nasa kamay ito ng isang midwife na sa gitna ng dilim, ulan, at takot ay hindi bumibitiw sa buhay ng isang sanggol.
Kung naantig kayo sa kwentong ito, LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA comment section sa facebook page post.
