Mainit ang tanghali at parang kumukulo ang kalsada sa dami ng tao, busina, at usok ng mga sasakyan. Sa gilid ng kalye, sa tapat ng mga tindahan at karinderya, naroon ang fishball cart ni ben. Pawisan ang noo niya, nakatapis ang pulang tuwalya sa balikat, at halatang sanay na sanay sa paulit-ulit na pag-ikot ng sandok sa kumukulong mantika. Sa bawat talsik ng mantika, may kasunod na halakhak ng mga estudyanteng nagmamadaling bumili, at may mga empleyadong bumubunot ng barya para sa meryenda.
Simple lang ang buhay ni ben. Gising nang madaling-araw, magluto ng sauce, mag-ayos ng fishball at kikiam, tapos itulak ang cart hanggang sa puwestong pinagkakakitaan niya. Hindi siya yumayaman, pero sapat para sa upa, kuryente, at pang-ospital ng nanay niyang may altapresyon. At sa araw na iyon, ang nasa isip niya lang ay makatapos ng benta bago maghapon, para makabili ng gamot.
Pero biglang huminto ang ingay sa paligid nang may malakas na boses na pumunit sa eksena.
“Hoy.” sigaw ng pulis, sabay turo sa cart. “Sino nagbigay sayo ng permiso magtinda dito?”
Napalingon ang mga tao. May ilang umatras, may ilang naglabas ng cellphone. Si ben, natigilan, parang biglang nawala ang init ng mantika at napalitan ng lamig sa sikmura.
“Sir, may permit po ako.” sagot ni ben, mahinahon, sabay dampi ng kamay sa bulsa ng apron niya. “Naka-file po sa city hall.”
“Permit?” ulit ng pulis, may ngising hindi maganda. “Alam mo ba bawal dito? Obstruction ka. Nakaabala ka sa daan.”
“Sir, nasa gilid lang po ako.” sabi ni ben. “Hindi po ako nakaharang. Araw-araw po ako dito. Kilala po ako ng mga tao.”
“Wala akong pakialam.” sagot ng pulis, lumapit pa, parang sinasadya niyang ipahiya si ben sa harap ng lahat. “Pwede kitang dalhin sa presinto. Pwede kitang kumpiskahan. Pwede kitang ipasara.”
Ramdam ni ben ang tingin ng mga tao. Yung iba nakikiramdam, yung iba naghihintay ng gulo. At sa gitna ng usok ng fishball, parang biglang naging usok din ang dignidad niya, unti-unting tinatangay ng hiya.
Ang Kotong na tinatago sa salitang “regulation”
Nanlambot ang tuhod ni ben, pero pinilit niyang tumayo nang tuwid. Kinuha niya ang maliit na plastik na folder sa ilalim ng cart at inilabas ang mga papel. May kopya ng resibo, may business permit, may health certificate, at may sticker ng clearance na kita pa ang petsa.
“Sir, nandito po.” sabi niya. “Kaka-renew ko lang po nung isang buwan.”
Tinignan ng pulis ang papel, pero hindi yung basang nagbabasa. Yung titig na parang naghahanap ng butas kahit wala naman.
“Madali magpeke ng ganyan.” sabi ng pulis. “Saka kahit may permit ka, may mga dapat kang sundin dito.”
“Anong dapat kong sundin, sir?” tanong ni ben, maingat. “Sabihin niyo lang po at susunod ako.”
Lumapit ang pulis, binabaan ang boses na hindi na maririnig ng iba, pero sapat para marinig ni ben.
“Alam mo na.” sabi ng pulis, sabay tingin sa paligid. “Para hindi na tayo humaba.”
Napatigil si ben. Alam niya ang ibig sabihin. Ilang beses na niyang narinig sa ibang vendor. Yung “pang-merienda” na hinihingi. Yung “pang-kape” na ang totoo ay kotong. Yung “para hindi ka maistorbo” na kapalit ay araw-araw na takot.
“Sir, pasensya na po.” sabi ni ben, nanginginig ang boses. “Wala po akong extra ngayon. Pang-gamot po ng nanay ko yung kita ko.”
Biglang tumaas ulit ang boses ng pulis, parang sinasadya niyang mag-ingay para mapwersa si ben.
“O, ayan ha.” sigaw niya. “Matigas ka pa. Sige. Kumpiskahin natin tong cart mo. Picturan niyo nga.” utos niya sa isang tanod na nasa di kalayuan.
Nag-iba ang mukha ni ben. Hindi na lang pera ang mawawala. Kapag nawala ang cart, wala siyang ikakain. Wala siyang pambili ng gamot. Wala siyang pambayad ng upa. Isang araw lang na masira ang benta, parang domino na babagsak ang buong buhay niya.
“Sir, huwag naman po.” pakiusap ni ben. “Mag-uusap po tayo ng maayos.”
“Maayos?” sagot ng pulis, nakataas ang kilay. “Maayos ako. Ikaw ang pasaway.”
May isang babae sa crowd ang naglakas-loob magsalita. “Sir, may permit naman po siya.”
Sinulyapan siya ng pulis. “Ikaw, gusto mo rin sumama?” sagot niya, at biglang tumahimik ang babae.
Doon napansin ni ben ang ilang taong paparating sa likod ng pulis. Naka-blue polo, may logo ng city hall. May dalang clipboard. May ID na nakasabit. Tatlo sila, mabilis ang lakad, seryoso ang mga mata, parang may hinahabol na oras.
At sa isang iglap, yung pulis na kanina ay maangas, biglang napalingon na parang may biglang kumalabit sa batok niya.
Ang Pagdating ng city hall team at ang biglang pagbabago ng tono
Huminto sa harap nila ang city hall team. Ang nasa unahan ay isang lalaki na mukhang supervisor. Maingat ang pagsasalita, pero matigas ang presensya. Sa tabi niya, may dalawang staff na parang sanay kumuha ng detalye, nagsusulat agad sa clipboard kahit hindi pa nagsisimula ang tanong.
“Good afternoon.” sabi ng supervisor, diretsong tumingin sa pulis. “City hall compliance and audit team. May ongoing inspection kami sa area na ito.”
Nagtaas ng noo ang pulis, pero halatang nag-iingat. “Inspection? Para saan ‘yan?”
“Random spot check.” sagot ng supervisor. “Permits, sanitation, at complaint verification.”
Parang may hangin na nawala sa dibdib ni ben. Complaint verification. Ibig sabihin, hindi lang ito simpleng ikot. May hinahabol silang problema. May report. May pattern.
Tinignan ng supervisor si ben. “Ikaw ba ang vendor dito?”
“Opo, sir.” sagot ni ben, mabilis. “Ben po.”
“May permit ka?” tanong ng supervisor.
“Opo.” sabi ni ben, at inabot ang folder.
Kinuha ng staff ang papel, tiningnan ang resibo, tinapat ang QR, at nagsulat sa clipboard. Tahimik lang sila, pero ramdam mong seryoso. Yung klase ng tahimik na may kapangyarihang bumaliktad ng sitwasyon.
Tinignan ulit ng supervisor ang pulis. “Officer, anong issue dito?”
“Jaywalking—” biglang nasabi ng pulis, tapos naputol ang salita niya nang mapansin niyang wala namang tumatawid. “I mean, obstruction. Nakaabala siya.”
“Tiningnan namin.” sagot ng supervisor, sabay tingin sa pwesto. “Nasa gilid siya. May space ang sidewalk. Hindi siya nasa gitna. At base sa permit, authorized siya sa vending zone na ito.”
Nanlaki ang mata ni ben. Authorized. Parang ang tagal niyang bitbit ang permit na parang papel lang, pero ngayon, biglang naging panangga.
Umiwas ng tingin ang pulis. “Basta, sir, kailangan niya sumunod.”
“Oo, kailangan sumunod.” sagot ng supervisor. “Pero kailangan din sumunod ang enforcement sa tamang proseso.”
Lumapit ang isang staff, hawak ang clipboard. “Officer, may record kami ng complaints about intimidation and solicitation in this area.” sabi niya, kalmado pero diretso. “Nasa checklist namin ngayon ang verification.”
Biglang nagbago ang boses ng pulis. Hindi na sigaw. Hindi na matalim. Biglang naging “professional.”
“Ah, wala naman po akong hinihingi.” sagot niya. “Nagpapaalala lang po ako ng rules.”
Tumango ang supervisor, pero hindi ngumiti. “Good.” sabi niya. “Then safe ka. Kasi kung may solicitation, may administrative at criminal implications. Lalo na kung may witness at video.”
Parang nag-freeze ang paligid. Yung mga taong kanina ay tahimik, biglang mas naging tahimik. Yung mga cellphone na nakataas, mas lalo pang tumutok, pero ngayon, hindi na para manood lang, kundi para mag-ingat na may ebidensya.
Tumingin ang supervisor kay ben. “Ben, may nakukuha ka bang threat o hinihingian ka ba?”
Napalunok si ben. Isang saglit, nag-alangan siya. Dahil kahit nandito ang city hall team, pulis pa rin ang kaharap niya. At ang pulis, kayang bumalik bukas. Kayang gumanti sa paraan na hindi mo agad mapapatunayan.
Pero bago pa siya makasagot, may isang matandang lalaki sa crowd ang nagsalita.
“Sir.” sabi nito, nanginginig ang boses. “Araw-araw ‘yan dito. Mabait ‘yan. Pero lagi ‘yan kinukulit. Lagi sinasabihan na kukumpiskahin. Tapos maya-maya, biglang ok na. Alam na namin ‘yon.”
May isa pang sumunod. “Sir, may beses pa nga na umiyak ‘yan.” sabi ng babae. “Kasi wala na siyang pera, pero pinipilit.”
Nang marinig iyon, parang mas bumigat ang hangin. Hindi na ito tungkol kay ben lang. Ito ay tungkol sa sistema ng pananakot na ilang tao ang natatakot lang aminin.
Ang Totoong nangipit at ang huling tumatak sa kalsada
Huminga nang malalim si ben. Tumingin siya sa pulis, tapos tumingin sa city hall team, tapos sa mga taong nakatayo sa likod niya. Bigla niyang naramdaman na hindi siya mag-isa. Na may mga mata palang nakakita. Na may mga boses palang handang magsabi ng totoo kapag may pagkakataon.
“Opo, sir.” sabi ni ben sa supervisor. “May mga pagkakataon po na sinasabihan akong ‘magbigay’ para hindi na raw humaba. Ayoko po sana magsalita, pero hindi na po tama.”
Hindi sumagot ang pulis. Nakatitig lang siya sa lupa, parang naghahanap ng lusot.
Tumango ang supervisor. “Salamat.” sabi niya. “We will document this. At kung may video ang kahit sino dito, you may submit it to our office.”
Lumapit ang staff sa pulis. “Officer, paki-provide ang name and badge number for documentation.” sabi niya, sabay bukas ng clipboard.
Doon biglang kumunot ang noo ng pulis. “Kailangan pa ba ‘yan? Routine lang naman ito.”
“Routine ang compliance.” sagot ng supervisor. “Pero hindi routine ang intimidation. At hindi routine ang solicitation.”
Biglang bumilis ang paghinga ng pulis. “Sir, wala naman akong ginawa.”
Tumango ang supervisor. “Then you have nothing to fear. But you will cooperate.”
Wala nang yabang sa mukha ng pulis. Yung kamay na kanina ay nakaturo kay ben, ngayon ay nakababa na, parang biglang bumigat. Yung boses na kanina ay naninira, ngayon ay parang naghahanap ng tamang salita para hindi siya lumubog.
Sa gilid, may isang staff na lumapit kay ben at tiningnan ang cart. “Ok ang sanitation mo.” sabi nito. “Keep it up. At if anyone threatens you again, report mo agad. May hotline.”
Umiling si ben, parang hindi makapaniwala na may taong nagsasabi sa kanya ng “ok ka” sa gitna ng kahihiyan.
“Salamat po.” sabi ni ben, at ramdam niyang may init sa mata niya, pero hindi na ito hiya. Parang ginhawa.
Bago umalis ang city hall team, tumingin ang supervisor sa crowd. “We encourage everyone to report abuses.” sabi niya. “Hindi pwedeng ang mahihirap ang laging natatakot. Ang batas, para sa lahat.”
At habang unti-unting umaalis ang team, nag-iwan sila ng kakaibang katahimikan. Yung katahimikan na hindi takot, kundi pag-iisip. Yung katahimikan na parang may natutunang leksyon ang mga nakakita.
Si ben, bumalik sa cart. Hawak niya ulit ang sandok. Kumulo ulit ang mantika. Umusok ulit ang fishball. Pero ngayon, iba na ang pakiramdam niya. Parang may konting lakas na nadagdag sa bawat benta, dahil alam niyang may araw palang darating na ang nang-aapi, biglang titino kapag may tumitingin nang tama.
Moral lesson
Ang tunay na serbisyo ay hindi pananakot, at ang tunay na pagpapatupad ng batas ay may respeto at tamang proseso. Kapag ginamit ang kapangyarihan para mangipit, hindi na iyon trabaho, abuso na iyon. At kapag ang mga tao natutong magsalita at magtulungan, kahit ang pinakamalakas mang-api, kayang tumino.
Kung may kakilala kang kailangang makarinig ng aral na ito, i-share mo ang kwentong ito sa pamamagitan ng pag-click ng share button.
