Maaga pa lang, nakaabang na si tonio sa terminal sa tabi ng palengke. Pawis na pawis na siya kahit hindi pa tanghali, dahil sunod-sunod ang byahe at halos wala nang pahinga. Kailangan niyang makabuo ng pangkain at pambaon ng anak bago maghapon. Kaya kahit masakit ang likod at nanginginig na ang tuhod, pinilit niyang ngumiti sa bawat pasahero.
Nang papasok siya sa kanto para sumakay ng isang matandang babae, may pumito. Isang pulis ang biglang humarang, sabay turo sa kanya na parang matagal nang naghihintay ng makukuhanan.
“Ikaw, tabi.” malamig ang boses ng pulis. “Kanina pa kita napapansin. paliko-liko ka. san ang rehistro mo? san ang prangkisa mo?”
Nagulat si tonio. “Sir, kumpleto po.” sagot niya habang dahan-dahang pinapatay ang makina. “May prangkisa po ako sa loob. kukunin ko lang.”
“Wag ka nang magpaliwanag.” singhal ng pulis, sabay lapit nang lapit. “Mga katulad mo, puro palabas. nag-ooperate kahit walang permit.”
Napatingin ang mga tao. May ilang tinderong napahinto, may mga pasaherong lumingon. Sa gilid, may isang lalaking naglabas ng cellphone at nagsimulang mag-record. Naramdaman ni tonio yung hiya na parang biglang lumaki ang mundo, at siya yung pinaka-maliit.
“Kunin mo.” utos ng pulis, sabay turo sa sidecar. “Dali, kung wala kang maipakita, i-impound ko ‘to.”
Huminga nang malalim si tonio at kinuha ang folder na nakabalot sa plastic. Nanginginig ang kamay niya, hindi dahil takot lang, kundi dahil alam niyang kahit may papeles siya, puwedeng baliktarin ang kwento kapag gusto ng pulis.
Pagbukas niya ng folder, maayos ang laman: OR/CR, ID ng TODA, at ang prangkisa na may pirma at selyo. Iniabot niya ito nang may respeto.
Pero imbes basahin agad, tinapik-tapik lang ng pulis ang papel, parang naghahanap ng butas. “Parang peke.” sabi nito, sabay kunot ng noo. “Sino nag-issue nito? anong opisina?”
“City hall po, sir. under toda po namin.” sagot ni tonio. “May number po d’yan. may seal.”
Natawa ang pulis, yung tawang nakaka-degrade. “Aba, marunong pa ‘to. akala mo naman abogado.”
May mga bulong na sa paligid. Yung matandang babae na pasahero sana niya, napahawak sa bag niya. “Kuya, kumpleto naman yata siya.” mahina nitong sabi, pero narinig pa rin.
Lumingon ang pulis sa babae. “Wag ka makialam, nanay.” taray nito. “Bawal sumawsaw.”
Bumalik ang tingin ng pulis kay tonio, tapos biglang nagsalita nang mas mababa ang boses, parang may ibang layunin. “Ganito na lang. para hindi ka na maabala, ayusin na natin ‘to. pang-miryenda lang. uwi ka na.”
Nanlamig ang sikmura ni tonio. Alam na niya ang ibig sabihin. Pero sa gilid, nandun pa rin yung cellphone na nagre-record. Maraming mata. Maraming tenga.
“Sir, pasensya na po. wala po talaga ako.” sagot ni tonio. “Pambyahe lang po ‘to. kumpleto naman po ako sa papeles.”
Nagbago ang mukha ng pulis. Parang napahiya. Biglang tumaas ulit ang boses. “Ah, ganun ha? matigas ka? sige, impound natin. tingnan natin kung di ka magmakaawa!”
Kinuha ng pulis ang prangkisa at sinipat ulit. Doon niya napansin ang isang detalyeng hindi niya inaasahan: may nakasulat na pangalan sa ilalim ng pirma, malinaw at bold.
“Approved by: col. ramon de vera, chief of police.”
Huminto ang pulis. Parang may pumitik sa utak niya. Dahan-dahan siyang lumunok.
Napatingin si tonio. “Opo, sir.” sabi niya, mas mahinahon pa rin. “Sa hepe po mismo galing yan. siya po kasi ang nagpasok sa bagong sistema ng prangkisa. pina-update po lahat.”
Lalong nanlaki ang mata ng pulis. Hindi na siya makatingin nang diretso. Ang akala ng mga tao, simpleng driver lang si tonio na puwedeng tarayan. Pero biglang nag-iba ang timpla ng hangin sa paligid.
Sa likod, may dumating na isang traffic enforcer na may dalang clipboard. Nakita niya yung papel at biglang nag-salute sa prangkisa, parang reflex. “Sir, kay hepe ‘to ah.” bulong niya sa pulis.
Yung pulis, namutla. Sinubukan niyang ibalik ang dating tapang, pero halatang bitin. “Ah… oo… sige.” utal niya. “Routinary lang naman ‘to. checking lang.”
“Sir, naka-video po kayo.” biglang sabi ng isang lalaki sa crowd, yung nagre-record. Hindi siya galit, pero matapang. “Kita po yung sinabi n’yong ‘pang-miryenda.’”
Napaawang ang bibig ng pulis. Biglang naglakad siya palayo nang dalawang hakbang, parang gusto nang tapusin ang eksena. Pero huli na. Maraming nakarinig. Maraming nakakita.
Doon dumating ang isang patrol car sa dulo ng kalsada. May bumabang opisyal na mas mataas ang ranggo. Lumapit ito habang tinatanong ang mga tao, “Ano’ng nangyayari dito?”
Tahimik ang crowd sandali, tapos sabay-sabay nagsalita ang ilan. “Pinipilit niyang magbayad yung driver!” “Kumpleto yung papeles!” “May prangkisa galing sa hepe!”
Tinawag ng opisyal yung pulis sa gilid. Hindi na narinig ni tonio ang lahat, pero kita sa mukha ng pulis ang pagguho ng yabang. Nakatungo. Hindi makatingin.
Binalik ng pulis kay tonio ang folder nang hindi makapagsalita. “Sige… umalis ka na.” maiksi niyang sabi.
Tinanggap ni tonio ang papeles, pero hindi siya umalis agad. Tumingin siya sa crowd at sa cellphone na nagre-record, tapos tumango siya nang bahagya, parang pasasalamat. Hindi siya naghiganti. Hindi siya nang-insulto. Ang gusto niya lang, matapos ang araw nang may dignidad.
Bago siya umandar, narinig niyang sinabi ng opisyal sa pulis, “Magpapaliwanag ka sa station. ngayon din.”
Umandar ang tricycle ni tonio, mabagal pero magaan ang dibdib. Sa unang pagkakataon, hindi siya nanalo dahil may koneksyon, kundi dahil may papel, may ebidensya, at may mga taong hindi na natakot magsabi ng totoo.
At habang papalayo siya, tumingin siya sa prangkisa sa folder. Hindi dahil may pangalan ng hepe, kundi dahil iyon ang patunay na hindi lahat ng mahirap puwedeng yurakan kapag may liwanag na nakatutok.
