Episode 1: ang pulubing may sugat na lihim
Maagang umaga nang pumasok ang isang lalaking gusgusin sa pampublikong ospital. Nakasuot siya ng kupas na jacket, may bahid ng alikabok ang pantalon, at may maliit na supot na tila lang ang laman. Sa unang tingin, iisipin ng kahit sino na isa lang siyang palaboy na napadpad para makiupo sa malamig na hallway.
Umupo siya sa dulo ng bench, tahimik, nakayuko. Sa kabilang upuan, may isang nanay na umiiyak habang yakap ang papel ng laboratoryo. May batang nilalagnat na halos hindi na makadilat.
Lumapit ang isang clerk sa triage, nakataas ang kilay. “ano’ng kailangan mo?” tanong niya, mabigat ang tono.
“magpapacheck up sana,” mahinang sagot ng lalaki. “sumasakit dibdib ko, at nahihilo po ako.”
Napasinghal ang clerk. “may pera ka ba? o magpapalibre na naman? puno na kami.”
Tumingin ang lalaki sa sahig. “wala po. pero baka pwede po sa charity…”
“charity, charity,” sabi ng clerk, sabay irap. “pila ka dun. kung may slot.”
Paglipat niya sa charity desk, mas lalo siyang sinalubong ng malamig na tingin. May isang nurse na abala sa paghawak ng clipboard, hindi man lang tiningnan ang mukha niya. “bakit?” tanong nito.
“nanghihina po ako,” sagot niya. “kahit check up lang po sana.”
“hindi ka priority,” sagot ng nurse. “may mga totoong pasyente kami.”
Parang may humigpit sa lalamunan ng lalaki. Hindi dahil sa sakit lang, kundi dahil sa salitang “totoo,” na parang sinabing hindi siya tao.
Sa paligid, may ilang empleyadong nagtatawanan. May isang security guard pang lumapit at bumulong, “boss, bantayan mo yan. baka magnakaw.”
Nakita iyon ng nanay na umiiyak. “kuya, dito ka muna,” sabi niya, inusog ang bata para may konting espasyo. “magpahinga ka.”
Ngumiti ang lalaki, ngunit mabilis din niyang ibinaba ang tingin. “salamat,” bulong niya. “pasensya na.”
Ilang minuto pa, may dumaan na doktor at may kasamang intern. Napatingin ang doktor sa lalaki, pero bago pa siya makalapit, sumingit ang nurse. “doc, wag yan. nuisance lang yan,” sabi nito na parang walang naririnig na ibang tao.
Tahimik ang lalaki, pero sa ilalim ng jacket niya, may maliit na recorder na nakasabit sa loob ng bulsa. At sa loob ng supot, may isang malinis na sobre na may tatak ng munisipyo.
Kung alam lang nila kung sino ang pinapaupo nila sa dulo ng hallway, baka hindi ganoon kabigat ang mga salitang ibinato nila. Pero hindi pa panahon. Hindi pa ngayon.
Episode 2: ang pagsubok sa loob ng puting pader
Lumipas ang mga oras, hindi pa rin natatawag ang pangalan ng lalaki. Sa triage, paulit-ulit ang sigaw ng nurse sa ibang pasyente, pero kapag siya ang lumalapit, parang hangin lang siya.
“miss, pwede po bang magtanong?” maingat niyang sambit. “nahihilo na po kasi ako.”
Tumingin ang nurse, pero hindi sa mata. Sa sapatos, sa maduming laylayan ng pantalon. “pila,” sagot nito. “kung hindi mo kaya maghintay, umuwi ka.”
“wala po akong uuwian,” halos pabulong niyang sagot, at doon sandaling natigilan ang nurse, pero mabilis din niyang tinakpan ang bahid ng konsensya. “eh di sa labas ka matulog. hindi hotel to.”
May ilang nakarinig. May tumawa. May nagvideo pa sa cellphone, para lang may maipost na katatawanan sa ibang tao.
Sa kabilang dulo ng hallway, may isang matandang lalaki na naka-wheelchair, nanginginig ang kamay. “anak,” tawag nito sa nurse na dumaan, “pwede po bang tubig?”
“mamaya na,” sagot ng nurse, sabay lakad palayo, habang ang tubig sa dispenser ay ilang hakbang lang ang layo.
Tumayo ang gusgusing lalaki. Dahan-dahan siyang lumapit sa dispenser, kumuha ng baso, at inabot sa matanda. “ito po,” sabi niya.
Namutla ang matanda sa hiya at pasasalamat. “salamat, hijo.”
“wag po kayong mahihiya,” sagot niya. “lahat po tayo may karapatang alagaan.”
Nakita iyon ng isang clerk at agad lumapit. “oy, bawal yan. baka may sakit ka. baka mahawa pasyente,” sigaw niya.
“hindi po ako nananakit,” sagot ng lalaki. “tubig lang po yan.”
“lumabas ka nga,” utos ng guard. “nagbibigay ka pa ng drama dito.”
Doon, nanginig ang tuhod ng lalaki. Hindi sa takot, kundi sa pagpipigil. Ramdam niya ang bigat ng bawat eksenang nangyayari, parang bumabalik ang isang lumang alaala.
Noong bata siya, ganito rin ang ospital na ito. Dito dinala ang tatay niya matapos maaksidente sa construction. Dito rin sila pinagtabuyan dahil wala silang pang-down. At dito rin, sa parehong hallway, siya umiyak habang unti-unting lumalamig ang kamay ng tatay niya.
Napapikit ang lalaki, huminga nang malalim. Pagdilat niya, may luha sa sulok ng mata, pero pinunasan niya agad.
May lumapit na batang lalaki, halos kasing-edad ng anak niyang wala ngayon sa tabi niya. “kuya,” tanong ng bata, “bakit po sila galit sayo?”
Ngumiti ang lalaki, pilit na matatag. “hindi sila galit sayo,” mahinahon niyang sagot. “pagod lang sila. pero hindi ibig sabihin nun, tama na yung ginagawa.”
Sa loob niya, may desisyong tumitibay. Hindi lang ito tungkol sa kanya. Ito ay tungkol sa bawat taong pinapatahimik sa ospital na ito.
Episode 3: ang paglalantad na unti-unting bumubuo ng bagyo
Pagsapit ng hapon, mas lumala ang pakiramdam ng gusgusing lalaki. Nanginginig na ang kamay niya, at halos hindi na siya makapagsalita nang buo. Lumapit ulit siya sa charity desk, dala ang huling lakas.
“miss,” bulong niya. “please… parang hindi na po ako makahinga.”
Hindi siya pinansin. Nag-scroll lang ang nurse sa phone, ngumunguya ng kendi. Paglingon niya, saka siya nagsalita, parang nandidiri. “arte. wag kang mag-eksena.”
Sa sobrang hilo, napaupo ang lalaki sa sahig. May mga taong napatingin, pero walang lumapit, natatakot na masita. Isang nursing aide lang ang naglakas-loob, isang dalagang mukhang bagong pasok pa lang.
“sir, okay lang po ba kayo?” tanong nito, nanginginig.
Sumigaw ang head nurse mula sa malayo. “joy! wag mo yan pakialaman. may protocol!”
“pero po, parang himatayin na,” sagot ng aide.
“hayaan mo,” singhal ng head nurse. “gusto lang nyan ng atensyon.”
Doon, biglang may dumating na ambulansya sa labas, may mga pulis na nagbubukas ng daan. Nagkagulo ang hallway. Akala ng mga tao, may VIP na pasyente.
Tumayo ang guard nang tuwid. “ayusin nyo! may dadating!” sigaw niya.
Sa gitna ng kaguluhan, yung gusgusing lalaki ay dahan-dahang tumayo rin, pero hindi na siya sumama sa agos. Lumapit siya sa pader, kinuha ang supot, at inilabas ang sobre na may tatak ng munisipyo.
May isang doktor ang napansin siya. “sir, kailangan nyo ba ng tulong?” tanong ng doktor, mas mahinahon kaysa sa iba.
Tumango ang lalaki. “kailangan,” sagot niya. “pero hindi lang para sakin.”
Inabot niya ang sobre sa doktor. Pagbukas ng doktor, namutla ito. “ano po ‘to?” bulong niya, halos hindi makapaniwala.
“report,” sagot ng lalaki. “at proof. may recordings din.”
Sa likod nila, narinig ng head nurse ang usapan at lumapit, umaangil ang boses. “anong ginagawa mo dyan? wag kang manggulo!”
Lumingon ang lalaki, ngayon nakatayo nang tuwid, kahit gusgusin ang suot. “kanina pa ako nandito,” sagot niya, malinaw ang tono. “at kanina pa rin ninyo ako tinatawag na nuisance.”
“security!” sigaw ng head nurse. “palabasin yan!”
Lumapit ang guard, pero bago niya mahawakan ang braso ng lalaki, may dumating na taong naka-barong, kasama ang dalawang tauhan na may ID. “sir,” sabi ng isa, “nandito na po kami.”
Nag-freeze ang paligid. Parang huminto ang hangin.
“Mayor,” bulong ng tauhan, “pasensya na po kung natagalan.”
At doon, biglang namutla ang mga mukha ng nurse at clerk. Dahil sa unang pagkakataon, nakita nila ang salitang hindi nila inakala: ang pulubing tinaboy nila, siya pala ang mayor na matagal nilang minamaliit sa tsismis at reklamo.
Pero ang mayor, hindi pa ngumiti. Hindi pa siya nanalo. Dahil ang tunay na laban, hindi ang hiya nila. Ang tunay na laban, ang buhay ng mga pasyenteng araw-araw nilang tinatapakan.
Episode 4: ang biglang tahimik at ang paghuhukom ng konsensya
Nag-uwian ang mga bulungan. Yung mga nagtatawanan kanina, biglang yumuko. Yung head nurse, nanginginig ang daliri, hindi malaman kung saan titingin. Ang clerk na kanina’y umiirap, ngayon nakapako ang mata sa sahig.
“Mayor…?” mahinang sambit ng doktor, para bang humihingi ng kumpirmasyon.
Tumango ang lalaki. “oo,” sagot niya. “pero ngayon, pasyente muna ako. katulad nilang lahat.”
Lumapit ang head nurse, pilit ngumiti. “sir mayor, sorry po. hindi po namin alam—”
Pinutol siya ng mayor, kalmado pero matalim. “yan ang problema,” sabi niya. “kailangan nyo munang malaman kung sino para maging tao ang trato.”
Tahimik ang hallway. Narinig ang mahinang iyak ng isang bata. Narinig ang ubo ng matanda. Narinig ang yabag ng mga sapatos ng mga taong biglang natakot.
Inilabas ng mayor ang maliit na recorder at inilapag sa mesa ng triage. “narinig ko ang bawat salita,” sabi niya. “at hindi lang ako. narinig din ng mga taong matagal nang walang boses.”
May ilang pasyente ang napatingin sa isa’t isa, parang ngayon lang sila nakahinga. May nanay na lumapit, nanginginig ang kamay. “sir, totoo po ba? pwede po ba kaming magsalita?” tanong niya.
Tumango ang mayor. “kayo ang dahilan kung bakit ako nandito,” sagot niya. “magsalita kayo.”
Isa-isa, nagkuwento ang mga pasyente. Yung matandang hindi binigyan ng tubig. Yung nanay na pinagalitan dahil kulang ang bayad sa reseta. Yung batang sinigawan dahil umiyak sa injection. Bawat kuwento, parang patak ng ulan na nagiging bagyo.
Habang nagsasalita sila, unti-unting nababasag ang pagmamataas ng mga mapang-abusong empleyado. Hindi na ito simpleng “nagawa lang.” Hindi na ito “pagod lang.” Nakikita na nila ang epekto.
Biglang lumuhod ang head nurse. “sir mayor,” sabi niya, umiiyak. “wag nyo po kaming tanggalin. may anak po akong may sakit. ako lang po ang nagtatrabaho.”
Tumingin ang mayor sa kanya, matagal. “may anak din ako,” mahinang sagot niya. “at may tatay ako na nawala dahil sa ospital na to.”
Nang marinig iyon, parang may sumakal sa lalamunan ng lahat. Naramdaman nila ang bigat ng kasalanan na hindi lang tungkol sa isang araw, kundi sa mga taong nauna nang tinaboy.
“Hindi ako nandito para magpasikat,” dagdag ng mayor. “nandito ako para baguhin ang sistema.”
Tinawag niya ang hospital director, pinaharap sa mga tao. “simula ngayon,” sabi niya, “may immediate investigation. may suspension habang iniimbestigahan. pero higit sa lahat, magtatayo tayo ng patient desk na tunay na tumutulong, hindi naninigaw.”
Nagkatinginan ang mga pasyente. May luha, may pag-asa. Pero sa mata ng mayor, may lungkot pa rin. Kasi kahit maayos niya ang ospital, hindi na niya maibabalik ang taong minsan niyang iniuwi sa kabaong dahil sa kapabayaan.
At doon siya napapikit, habang pinipigilan ang panginginig ng boses, dahil ang susunod na sasabihin niya ang pinakamasakit.
Episode 5: ang huling tawad at ang paghilom na hindi madali
“Dito namatay ang tatay ko,” sabi ng mayor, mahina pero tumagos sa hallway. “hindi dahil walang gamot. hindi dahil walang doktor. kundi dahil tinuring siyang walang halaga.”
May ilang nurse ang napaiyak. Yung aide na si joy, napahawak sa dibdib, parang nabunutan ng tinik at sabay nasaktan.
Lumapit ang mayor sa upuan kung saan siya kanina umupo bilang “pulubi.” Umupo siya ulit, dahan-dahan, parang bumabalik sa pagiging batang walang magawa noon. “Noong araw na yun,” sabi niya, “pinangako ko sa sarili ko na kapag may kapangyarihan ako, sisiguraduhin kong walang ibang anak ang uuwi nang walang tatay dahil lang sa pagmamataas.”
Lumapit ang nanay na kanina’y umusog para paupuin siya. Hawak niya ang batang nilalagnat. “sir mayor,” nanginginig niyang sabi, “salamat po. ngayon lang po may nakinig.”
Tumingin ang mayor sa bata. “anong pangalan mo?” tanong niya.
“raven po,” mahina ang sagot ng nanay.
Tumayo ang mayor at tinawag ang doktor. “unahin natin si raven,” sabi niya. “ngayon din.”
Nagkagulo ang staff, pero ngayon iba na ang galaw. Hindi dahil takot lang, kundi dahil pinapaalala ng bawat mata ng pasyente na tao sila, hindi numero.
Habang dinadala si raven sa loob, lumapit ang head nurse, luha nang luha. “sir mayor,” sabi niya, “hindi ko po alam kung paano ko babayaran—”
“Hindi mo kailangan bayaran ako,” putol ng mayor. “bayaran mo sila. sa paggalang. sa tamang serbisyo.”
Nanginginig ang head nurse. “sir… gusto ko pong magbago. pagod na rin po akong maging ganito.”
Tahimik ang mayor saglit. “Kung totoo yan,” sabi niya, “patunayan mo. hindi sa harap ko, kundi sa harap ng mga pasyente araw-araw.”
Lumapit si joy, yung aide, at humawak sa kamay ng head nurse. “ma’am,” sabi niya, “pwede po tayong magsimula ulit.”
Sa labas ng ospital, lumubog ang araw. Sa loob, may mga taong umiiyak hindi dahil sa sakit lang, kundi dahil sa unang pagkakataon, may pag-asa.
Bago umalis, bumalik ang mayor sa hallway at tumingin sa pader kung saan dati siyang umiyak bilang bata. Dahan-dahan siyang naglabas ng maliit na lumang larawan, kupas na. Larawan ng tatay niya, nakangiti, may alikabok sa mukha, pero mapayapa.
“tay,” bulong niya, “hindi ko kayo nailigtas noon. pero ililigtas ko sila ngayon.”
Pumikit siya, at tuluyang pumatak ang luha na matagal niyang kinikimkim. Hindi luha ng galit, kundi luha ng paghilom. Sa likod niya, narinig niya ang mahinang tinig ng mga pasyente na nagpasalamat, at ang mga nurse na ngayon ay nagmamadaling magbigay ng tubig, magbukas ng pinto, magtanong nang maayos.
At habang papalayo siya, hindi na siya mayor na nagpapanggap na pulubi. Isa na lang siyang anak na sa wakas, may nagawa para sa alaala ng tatay niya, at para sa bawat taong dumating sa ospital na may dalang sakit, pero dapat sana’y sinasalubong ng awa.
