Ang biyahe na dapat tahimik, naging eksena sa terminal
Maaga pa lang ay punuan na ang terminal. May amoy ng diesel, alinsangan, at ingay ng mga taong nagmamadaling makauwi. Sa gilid ng isang lumang bus, may lola na dahan-dahang umaakyat, hawak ang maliit na bag at nakayuko na parang hinahabol ang hininga. Halatang sanay siyang magtiis, yung tipong hindi nagrereklamo kahit masakit na ang tuhod, basta makarating lang sa pupuntahan.
“Lola, bilisan niyo po. Ang dami nang nakapila,” singhal ng isang traffic enforcer na naka-orange vest. Hindi naman siya pulis, pero sa tono niya, parang siya ang may-ari ng terminal.
“Pasensya na, iho,” mahina ang boses ng lola. “Dahan-dahan lang talaga ako.”
Pag-upo pa lang niya sa unahan, lumapit ang konduktor at nag-abot ng tiket. Naglabas si lola ng barya, halatang pinaghirapan. Nanginginig ang kamay, kaya natagalan siya sa pagbilang. Sumimangot ang konduktor. “Naku po, lola. Kulang ‘to.”
“Naku, iho, ito lang ang barya ko. Kanina pa ako nagbilang. Baka nalaglag lang,” sabi ni lola, nangingilid ang luha sa hiya. Pinilit niyang halukayin ang bag, pati yung bulsa ng saya, pero wala na talaga.
Doon biglang sumingit ang traffic enforcer sa pintuan. “Ayan na naman. Mga ganyan, palusot. Akala nila mauuto nila mga tao dito.” Malakas ang boses niya, sapat para marinig ng buong bus.
Napatingin ang mga pasahero. May ilan na nainis, may ilan na naawa, at may ilan na nagkibit-balikat na parang sanay na sa ganitong eksena. Si lola, imbes na makiusap nang malakas, lalo lang yumuko. Parang gusto na lang niyang mawala.
“Bumaba na lang kayo, lola,” utos ng enforcer. “Hindi kami charity. Hindi pwedeng kulang ang bayad.”
Napatigil ang konduktor, parang may gusto sanang sabihin, pero natakot din. Tinapik niya ang balikat ni lola, pero hindi yun tapik na may awa—tapik yun na nagmamadali. “Lola, bumaba muna kayo. Ayusin natin.”
At doon, sa harap ng maraming mata, pinababa ang lola. Nanginginig ang tuhod, nanginginig ang boses, at nanginginig ang dignidad. May isang pasahero pa ang naglabas ng phone at nagsimulang mag-video, dahil alam niyang kapag walang ebidensya, mawawala na lang ang kwento na parang wala lang nangyari.
Ang paratang na “manloloko” at ang katahimikang mas masakit kaysa sigaw
Pagkababa ni lola, hindi pa siya nakakabawi ng hininga, sumunod pa ang enforcer sa kanya sa gilid ng bus. “Huwag niyo kaming pinapaikot dito. Ilang beses na ‘yan. Nagpapakilala kayo na mahirap, tapos kulang ang bayad. Tapos mamaya may biglang mag-aabot para sa inyo.”
“Hindi po ako manloloko,” pabulong na sagot ni lola. “Hindi ko po gawain ‘yan. Uuwi lang po ako. May dala pa nga akong mga gamot.”
“Mga gamot? Eh ‘di lalo. Dapat marunong kayong maghanda. Dito, may patakaran,” sabi ng enforcer, sabay turo sa isang nakapaskil na papel na halos hindi na mabasa sa luma.
May lumapit na babae, pasahero rin. “Kuya, ako na po magdadagdag. Magkano ba kulang?” alok niya.
Pero biglang humarang ang enforcer. “Huwag. Para matuto. Kaya lumalakas loob ng mga ganyan kasi may sumasalo.”
Napaigtad ang babae sa inis. “Lola na po ‘yan. Hindi niyo man lang bigyan ng respeto?”
“Basta,” putol ng enforcer. “Hindi niyo trabaho ‘yan.”
Si lola ay napapikit, parang pinipigilan ang luha. Hindi siya sumagot ng pabalang. Hindi siya nagmura. Hindi siya nag-eskandalo. Ang ginawa niya lang ay umupo sa bangketa, hawak ang bag na parang yun na lang ang natitirang kumakapit sa kanya. Sa mata niya, hindi lang pera ang nawala. Yung pagtingin niya sa sarili, parang napunit sa gitna ng terminal.
Samantala, sa pintuan ng bus, halatang hindi mapakali ang konduktor. Paulit-ulit siyang lumilingon kay lola. May halo sa mukha niya—takot, konsensya, at parang may alam siyang hindi pwedeng sabihin sa harap ng enforcer. Kinuha niya ang cellphone niya, lumayo nang kaunti, at tumawag.
“Sir… pasensya na po, pero may nangyayari po dito,” mahina niyang bulong. “Pinababa po yung lola… yung lola na palaging hinahatid sa clinic.”
Nanlamig ang enforcer nang mapansin niyang may tinatawagan ang konduktor. “Sino ‘yang kausap mo?” singhal niya.
Hindi sumagot agad ang konduktor. Tiningnan niya si lola, tapos tiningnan ang enforcer. Parang sa unang pagkakataon, pinili niyang maging tao kaysa maging sunod-sunuran.
“Sir, pakiusap po. Puntahan niyo po dito,” dagdag niya sa tawag. “Nagkakamali po tayo.”
Ang tawag na nagpabago ng tono at nagpaikot ng mundo sa loob ng ilang minuto
Hindi nagtagal, may dumating na sasakyan sa gilid ng terminal. Hindi ito yung maingay na convoy. Simple lang, pero may dating. Bumaba ang isang lalaki na naka-long sleeves, may ID na nakasabit, at may kasamang dalawang staff na mukhang sanay mag-obserba. Diretsong lumapit sa bus at sa grupo.
“Nasaan yung lola?” tanong niya agad. Hindi siya sumigaw, pero pag nagsalita siya, kusang tumatahimik ang paligid.
Tumayo ang konduktor at mabilis lumapit. “Sir, andito po. Pinababa po kasi… akala po nila—”
Hindi na niya natapos, dahil nakita na ng lalaki si lola sa bangketa. Lumapit siya at yumuko sa harap ng matanda.
“Nay celia?” malumanay ang boses. “Ano pong nangyari?”
Pagkarinig ng pangalan, napalingon ang mga tao. Si lola, parang nahihiya pang tumingin. “Kulang daw po pamasahe ko, sir. Hindi ko po sinasadya.”
Tumayo ang lalaki at tumingin sa enforcer. Yung enforcer, biglang tumuwid ang tindig, pero halata ang kaba. “Sir, patakaran lang po. Kulang po bayad niya.”
Tahimik ang lalaki sandali, tapos nagsalita nang malinaw. “Alam mo ba kung sino siya?”
Hindi agad nakasagot ang enforcer.
“Si nay celia ang dating midwife sa barangay na ‘to,” pagpapatuloy ng lalaki. “Siya ang nagpa-anak sa kalahati ng mga pamilya dito. Siya ang nag-alaga sa mga pasyente kahit walang bayad. At ngayon, siya ang beneficiary ng senior transport assistance program na mismo ang terminal ang kasama sa pagpapatupad.”
Namutla ang enforcer.
Naglabas ng papel ang staff at ipinakita ang listahan. “Nasa masterlist siya. May approved fare support siya. Kaya kung may kulang man, may proseso. Hindi siya dapat pinapahiya.”
Biglang nag-iba ang tono ng konduktor, pero hindi dahil takot—kundi dahil gumaan ang loob. “Sir, pasensya na po,” sabi niya sa lalaki. “Hindi ko po agad napigilan. Natakot po ako.”
Mas lalong tumahimik ang enforcer. Yung mga pasahero, nagbulungan. Yung nagvi-video, mas lumapit para kuhanin ang bawat salita.
Tumingin ang lalaki sa enforcer. “Kaninong utos na pinapababa ang senior at tinatawag na manloloko?” tanong niya.
“Sir… pasensya na po,” biglang lumabas sa bibig ng enforcer, pero hindi na siya yung kaninang matapang. “Hindi ko po alam. Nagkamali po ako.”
Hindi siya pinahiya pabalik. Pero hindi rin pinalampas.
Ang aral na naiwan sa terminal at ang respeto na huli nang ibinigay
Lumapit ang lalaki kay lola at inalalayan siyang tumayo. “Nay, sasakay po kayo. Ako na po bahala,” sabi niya. May nag-abot ng tubig, may nag-abot ng upuan, at biglang nag-iba ang pakikitungo ng mga tao—hindi dahil may “sir” na dumating, kundi dahil napagtanto nilang mali yung katahimikang hinayaan nilang mangyari.
Bago pasakayin si lola, humarap ang lalaki sa mga tao. “Hindi dapat kailangan ng koneksyon para igalang ang isang matanda,” sabi niya. “Kung may patakaran, may tamang paraan. Hindi dapat dinadaan sa sigaw at hiya.”
Tumingin siya sa konduktor. “Salamat sa pagtawag. Next time, mauna ang malasakit bago ang takot.”
Tumingin siya sa enforcer. “May incident report tayo dito. May video. May mga saksi. Hindi kita ipapahiya, pero may pananagutan.”
Hindi na umimik ang enforcer. Tumango lang siya, parang nabawasan ng bigat pero hindi nakatakas sa katotohanan.
Pag-akyat ni lola sa bus, may pasaherong nag-abot ng maliit na supot ng tinapay. May isang babae na nagsabi, “Lola, sorry po. Kanina hindi ko alam anong gagawin.” Ngumiti si lola nang mahina. “Ayos lang, iha. Basta huwag niyo na lang gawin sa iba.”
Umandar ang bus. Sa bintana, kitang-kita pa rin ang terminal na parang walang nangyari. Pero sa loob ng bus, may nagbago. Yung mga taong kanina tahimik, ngayon nag-uusap tungkol sa respeto at pagtrato sa matatanda. Yung konduktor, mas maingat na sa tono. At yung enforcer, kahit paano, natuto na hindi lahat nadadaan sa yabang.
Minsan, ang pinakamalakas na sampal ay hindi yung ibinibigay ng kamay. Yung pinakamalakas na sampal ay yung katotohanang ipinapakita kung gaano ka mali, sa harap ng taong pinahiya mo.
Kung may natutunan ka sa kwentong ito, ibahagi mo ito sa iba sa pamamagitan ng pag-click ng share button.
