Episode 1: ang init sa checkpoint
Mainit ang tanghali at halos umuusok ang kalsada. Sa highway, nagsisiksikan ang mga sasakyan, busina nang busina, at ang mga tao sa gilid nagpipilit sumilong sa anino ng puno. Sa gitna ng lahat, may checkpoint na nakaharang: cones, barricade, at tatlong pulis na halatang pagod na pagod.
Si ramon mercado, isang tahimik na driver na naka-green na jacket, dahan-dahang umusad ang kotse niya. Luma ang sasakyan pero malinis, parang alagang-alaga. Sa passenger seat, may maliit na lunch box at isang bote ng tubig na halos ubos na. Kita sa mukha niya ang pagod, pero mas kita ang pagpipigil—parang sanay na siyang lunukin ang inis para hindi lumala ang araw.
“boss, tabi. Lisensya at rehistro,” sigaw ng isang pulis na si po1 jiro, bata pa, pero matapang ang tono. May dalawang kasamahan siyang nakatingin, at isang mas mataas ang ranggo na si sgt. Reyes na tila bored pero nakamasid.
Iniabot ni ramon ang lisensya at or/cr. Nag-scan ng tingin si jiro, sabay kumunot ang noo. “sir, expired na ‘tong emission mo,” sabi niya, malakas, para marinig ng mga nakapila. “tsaka bakit ang daming gasgas ng plaka mo? Parang tampered.”
Napailing si ramon. “hindi po tampered, sir. Luma lang po. At yung emission, may schedule po ako bukas. Galing po akong ospital, naghatid lang.”
“ospital o hindi, violation yan,” singit ni sgt. Reyes, sabay lapit. “alam mo naman, sir, maraming palusot. Baba ka muna.”
Bumaba si ramon, tahimik. Pero nang bumukas ang pinto, may mga motorista sa likod na nagsimulang mag-video, kasi ramdam nilang may “eksena.” si jiro mas lumakas ang boses, parang gustong ipakita na siya ang may kontrol.
“sir, sa gilid. Baka carnapped to,” sabi ni jiro, sabay tingin sa mga kasamahan niya na parang naghihintay ng approval.
Napatingin si ramon sa malayo, sa pila ng sasakyan at sa naglalakad na mga tao. Huminga siya nang malalim, parang may sinasariwang sakit. “hindi po carnapped,” mahinahon niyang sagot. “pwede po ba nating ayusin nang maayos?”
“maayos naman,” sabi ni reyes, pero may ngising nakakainis. “buksan mo wallet mo. Tingnan natin kung anong klaseng tao ka.”
Dahan-dahang kinuha ni ramon ang wallet niya. Nanginginig nang kaunti ang kamay niya, hindi dahil takot, kundi dahil parang may mabigat na alaala sa loob nito. At nang ibuka niya ang wallet, hindi pera ang unang nakita ni jiro—kundi isang pnp badge na nakasuksok sa plastik, kumikislap sa araw.
Napatigil ang lahat. Pati yung mga nagvi-video, biglang tumahimik.
Episode 2: ang badge sa pagitan ng dalawang mundo
Nanlaki ang mata ni po1 jiro. “ha?” yun lang ang lumabas sa bibig niya. Si sgt. Reyes biglang umayos ang tindig, parang may dumaan na kuryente sa katawan. Yung isa pang pulis napaatras, parang natamaan ng konsensya.
“sir… saan mo nakuha yan?” tanong ni jiro, biglang nag-iba ang tono. Hindi na sigaw. Ngayon, may halong kaba.
Hindi agad sumagot si ramon. Tinignan niya ang badge na parang lumang sugat na ayaw gumaling. Sa tabi ng badge, may maliit na litrato ng isang babaeng naka-uniporme, nakangiti. Sa ilalim ng litrato, may nakasulat na pangalan: capt. Liza mercado.
“akin yan,” sagot ni ramon, mababa ang boses. “at kanya rin.”
“kanya?” ulit ni reyes, sabay lapit, gusto hawakan ang wallet, pero pigil ang kamay niya sa ere, parang natakot maging bastos.
Si jiro, halatang hindi alam ang gagawin. “sir, baka fake yan ha. Madami ngayon—”
Biglang napatingin si ramon sa kanya. Hindi siya galit, pero yung tingin niya parang dumaan sa maraming bagyo. “anak,” sabi niya, hindi sinasadya, lumabas na lang. “wag mong sasabihin yung salitang ‘fake’ kung hindi mo alam kung gaano kahirap makuha ang badge na yan.”
Napakunot noo si jiro. “anak?” bulong niya, parang na-offend. “sir, respeto naman.”
“pasensya,” mabilis na bawi ni ramon. “nasanay lang.”
Si sgt. Reyes umubo, sabay pilit ngumiti. “sir, standard procedure lang po. For verification. Pwede pong pakita ng id number, or station assignment? Para lang po malinis.”
Dahan-dahang hinugot ni ramon ang isang lumang id sa wallet. Kita ang kupas, pero malinaw ang tatak: philippine national police. Retired na ang status, at may petsa na matagal na.
Napasinghap ang isa pang pulis. “retired po kayo?”
Tumango si ramon. “oo. Matagal na.”
“eh bakit…” hindi natapos ni jiro ang tanong. Kasi habang tinitingnan niya ang litrato ng babaeng naka-uniporme, parang may pamilyar na ngiti. Hindi niya alam bakit, pero parang may sumuntok sa dibdib niya.
Dumating ang isang officer mula sa kabilang lane, hawak ang radio. “reyes, anong nangyayari dyan? Traffic na!” sigaw nito.
Sumagot si reyes, mabilis. “sir, may badge si driver. Retired pnp. Verifying lang.”
Lumapit ang officer at tinignan ang wallet. Biglang tumahimik ang mukha niya. “capt. Liza mercado?” bulong niya, halos hindi marinig. “ma’am liza…?”
Napatingin si ramon. “kilala niyo siya?”
Tumango ang officer, halatang nabigla. “sir, si ma’am liza ang nag-lead ng rescue nung malakas na bagyo noon. Siya yung… nawala sa operation.”
Parang tumigil ang hangin. Si ramon napapikit. Si jiro napatayo nang tuwid, parang binuhusan ng malamig na tubig. Kasi biglang nag-click sa isip niya: yung pangalan sa bahay nila, yung litrato sa altar, yung kwento na palaging umiiyak ang lola niya pag naaalala.
“sir…” nanginginig ang boses ni jiro. “ano pong relasyon niyo kay capt. Liza?”
Dahan-dahang tumingin si ramon sa kanya. At sa tingin na iyon, parang may hinahanap na matagal nang nawawala. “asawa ko,” sabi niya. “at ikaw… may pangalan kang pareho sa anak ko.”
Episode 3: ang anak na hindi na kilala ang ama
Nang sabihin ni ramon ang “asawa ko,” parang may nabasag sa dibdib ni jiro. Pero hindi pa rin niya kayang tanggapin. Kasi ang alam niyang tatay niya, matagal nang “nawala” sa kanila—hindi namatay, pero umalis. Ang kwento sa bahay, umalis daw sa serbisyo at iniwan sila. Kaya lumaki si jiro na may galit na hindi niya maipaliwanag.
“sir,” sabi ni jiro, pilit pinapakatatag ang boses, “hindi po ako anak niyo.”
Tumango si ramon, parang nasaktan pero hindi nagulat. “alam ko,” sagot niya. “kasi kung anak nga kita, dapat kilala mo ako. Kasalanan ko yun.”
Si sgt. Reyes at ang ibang pulis nagkatinginan. Biglang lumalim ang eksena, hindi na simpleng checkpoint. May mga motorista na kanina nagvi-video, ngayon unti-unting nagbaba ng cellphone. Yung iba, nakatingin na may awa.
“paano niyo po nalaman pangalan ko?” tanong ni jiro, mas mababa na ang boses.
“nakasulat sa id mo,” sagot ni ramon, sabay turo sa nameplate. “pero kahit wala, makikilala kita. Pareho kayo ng mata ng nanay mo.”
Pagkabigkas ni ramon ng “nanay mo,” biglang tumulo ang luha ni jiro, pero mabilis niya itong pinunasan, parang nahihiya sa mga kasamahan niya. “wag niyo pong idamay si mama,” sabi niya, nanginginig. “hindi niyo alam—”
“alam ko,” putol ni ramon, mahina. “kasi ako yung kasama niya nung huling gabi. Ako yung humawak ng kamay niya sa ambulansya. Ako yung sinabihan niyang ‘alagaan mo si jiro.’”
Nanlaki ang mata ni jiro. “sinungaling,” pabulong niya, pero wala na siyang lakas. Kasi yung detalye na iyon, wala siyang pinagkwentuhan kahit kanino. Yung huling bilin ni capt. Liza, lihim iyon sa pamilya. Tanging mga nasa operation lang ang nakakaalam.
Si reyes, biglang lumapit nang mahinahon. “sir ramon,” sabi niya, “kung kayo po talaga yun… bakit po kayo nandito, nagda-drive mag-isa? Bakit hindi niyo po ginamit ang pangalan niyo para makalusot kanina?”
Napangiti si ramon, pero masakit ang ngiti. “kasi ayokong matuto ang anak ko na ang badge ay pang-lusot,” sagot niya. “gusto kong matuto siyang ang badge ay pang-silbi.”
Tumingin siya kay jiro. “anak… po1 ka na pala. Proud sana si mama mo.”
Napapikit si jiro. Sa likod ng isip niya, may boses ng nanay niya, yung tinig na naaalala niya tuwing gabi: “wag mong hayaan maging bato ang puso mo, anak.” pero ang puso niya matagal nang bato dahil sa sakit.
“kung tatay nga kayo,” sabi ni jiro, nanginginig, “bakit niyo kami iniwan?”
Napayuko si ramon. Matagal siyang hindi sumagot. Yung katahimikan niya mas malakas pa sa busina ng mga sasakyan. “hindi ko kayo iniwan,” sabi niya sa wakas. “iniwan ko ang sarili ko. Pagkatapos mamatay ni mama mo, hindi ko na kinaya. Araw-araw, nakikita ko siya sa uniforme. At tuwing titignan kita, naaalala ko yung huling hinga niya.”
Tumulo ang luha ni ramon. “akala ko, kapag lumayo ako, hindi kayo masasaktan. Pero mali. Mas lalo pala.”
Si jiro napahawak sa dibdib niya, parang hindi niya alam kung galit pa ba siya o durog na.
Episode 4: ang tunay na hulí sa checkpoint
Habang umiiyak si ramon at si jiro, may isang pulis sa gilid na biglang nagmamadali magbulsa ng isang maliit na sobre. Hindi ito napansin ng mga motorista, pero napansin ni ramon. Sanay ang mata niya—mata ng taong matagal sa serbisyo.
“sgt. Reyes,” tawag ni ramon, mahinahon pero matalim, “ilan na ang naabutan niyo ngayong araw?”
Napalingon si reyes, nagulat. “sir, wala po. Checkpoint po ito, standard—”
“standard ang panghuli ng violation,” sagot ni ramon. “pero hindi standard ang sobre na tinatago ng tao mo.”
Namutla ang pulis na may sobre. “sir, ano ba yan—”
Dahan-dahang lumapit si ramon, hindi agresibo, pero bawat hakbang may bigat. “hindi ko kailangang manakot,” sabi niya. “kailangan ko lang ng katotohanan.”
Si reyes, halatang naipit. “sir ramon, traffic po—”
“mas traffic ang konsensya pag napabayaan,” putol ni ramon. “anak,” lumingon siya kay jiro, “ganito ang laban ng tunay na pulis. Hindi sa pagtaas ng boses. Kundi sa pagputol ng mali kahit kaibigan mo.”
Nagkibit-balikat si jiro, nanginginig pa rin, pero lumapit siya sa kasamahan niyang may sobre. “buksan mo,” utos niya, ngayon hindi na pasikat, kundi seryoso.
“pre, wag naman,” bulong ng pulis, nanginginig.
“buksan mo,” ulit ni jiro, mas matatag.
Napilitan ang pulis. Nang buksan ang sobre, may pera at maliit na papel na may plate number. Biglang umalingawngaw ang bulungan ng mga tao. Yung mga kanina nagvi-video para sa drama, ngayon nagvi-video para sa ebidensya.
Si sgt. Reyes napamura. “anong kalokohan yan!”
Tumingin si ramon kay reyes. “kaya ako hindi gumagamit ng badge para makalusot,” sabi niya. “kasi maraming natutuksong gawing negosyo ang batas. Pero may mga tao pa ring pwedeng bumawi.”
Dumating ang hepe ng area, sakay ng patrol car. Bumaba siya, seryoso. “ano itong report? May retired officer daw dito?”
Lumapit si ramon at nagbigay galang, hindi para magyabang, kundi para magpakita ng respeto. “sir,” sabi niya, “hindi ako nandito para magpa-special. Nandito ako kasi may mali. At gusto kong makita kung may lakas pa ang mga bata para itama.”
Tumingin ang hepe kay jiro, na nanginginig pa rin pero nakatayo nang tuwid. “po1 jiro, ikaw ang lead dito?”
“opo, sir,” sagot ni jiro. “at… gusto ko pong ireport yung kasamahan namin. Mali po yung ginawa niya.”
Tumango ang hepe, mabigat. “good. Gawin mo ang tama kahit masakit.”
Habang kinukuhanan ng statement ang pulis na may sobre, lumingon si ramon kay jiro. “hindi ganito ang gusto ng mama mo,” bulong niya. “pero sigurado akong masaya siyang pinili mong maging totoo.”
Si jiro, sa unang pagkakataon, hindi umiwas. Tumingin siya sa tatay niya. “sir… tatay,” pabulong. “pwede po ba… pagkatapos nito… mag-usap tayo?”
Episode 5: ang badge na hindi para sa lusot, kundi para sa yakap
Matapos ang gulo sa checkpoint, pinauwi si ramon nang walang multa. Pero bago siya sumakay, lumapit si jiro, dala ang wallet na iniabot pabalik ng tatay niya. “tatay,” sabi niya, nanginginig, “pwede po bang makita ulit?”
Tumango si ramon at binuksan ang wallet. Kinuha niya ang badge at ang litrato ni capt. Liza. “ito ang dahilan kung bakit hindi ko tinapon kahit masakit,” sabi niya. “kasi kapag tinapon ko ito, parang tinapon ko na rin yung pangako ko sa kanya.”
Hinawakan ni jiro ang litrato. Nang makita niya ang ngiti ng nanay niya, biglang bumuhos ang luha niya—hindi na niya pinigilan. “mama…” bulong niya. “ang tagal ko pong hinanap yung lakas na meron ka.”
Si ramon napaluha rin. “anak, ang lakas, hindi yung hindi umiiyak,” sabi niya. “ang lakas, yung umiiyak ka pero tumatayo ka pa rin.”
Biglang lumapit si sgt. Reyes, tahimik na ngayon. “sir ramon,” sabi niya, “pasensya na po sa nangyari. Akala ko… ordinaryong driver lang kayo.”
Napangiti si ramon. “ordinaryo lang ako,” sagot niya. “kaya lang, may mga ordinaryong tao na nasasaktan pag ginawang laro ang batas.”
Tumango si reyes, napayuko. “salamat po sa paalala.”
Lumingon si jiro sa tatay niya. “tatay, uuwi ka na ba?” tanong niya, parang batang ulit.
Umiling si ramon. “may pupuntahan ako,” sagot niya. “bago ako umuwi, dumadaan muna ako sa puntod ni mama mo. Araw-araw.”
“sasama ako,” biglang sabi ni jiro. “kung pwede.”
Parang nabasag ang pader sa dibdib ni ramon. Matagal siyang tumitig sa anak niya, parang tinitiyak kung totoo. “pwede,” sagot niya, pabulong.
Pagdating nila sa sementeryo, tahimik ang paligid. Ang hangin malamig kahit hapon. Lumuhod si ramon sa lapida ni capt. Liza, at inilapag ang badge sa ibabaw, parang alay. Si jiro lumuhod din, nanginginig.
“ma,” bulong ni jiro, “pasensya na kung galit ako. Pasensya na kung minahal kita pero hindi ko alam paano.”
Si ramon humawak sa balikat ng anak niya. “liza,” sabi niya, umiiyak, “andito na siya. Tumayo siya. Pulis na siya. Pero… kailangan pa rin niya ng tatay.”
Napahagulgol si jiro at sa wakas, niyakap niya si ramon nang mahigpit. Hindi na nahihiya. Hindi na galit. Yakap na matagal na nilang ipinagkait sa isa’t isa.
Dumating si hepe at dalawang pulis na sumunod, tahimik. Nang makita nila ang mag-ama sa puntod, sabay-sabay silang nagbigay galang. Walang kamera, walang sigawan, walang yabang. Respeto lang.
At sa gitna ng katahimikan, sinabi ni jiro sa mahina pero malinaw na boses, “tatay, hindi ko na po hahayaang maging dahilan ang badge para manakit. Gagawin ko itong dahilan para magligtas.”
Napapikit si ramon, at sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, umiyak siya na may kapahingahan. Dahil ang badge sa wallet, hindi na lang alaala ng pagkawala—kundi tulay ng pagbabalik.
