episode 1: init sa kalsada, init sa ulo
Tanghaling tapat sa highway. kumikintab ang aspalto sa sobrang init, at ang mga busina ay parang kuliglig na walang tigil. sa checkpoint, sunod-sunod ang pinapara. may mga orange cone, may mga pulis na pawis na pawis, at may mga motorista na halatang nagmamadali.
Si joel, isang delivery rider na naka-green jacket, ay huminto nang pumasenyas ang pulis. naka-full face helmet siya, visor down, dahil sa alikabok at araw. bitbit niya ang bag na may pagkain at gamot, may maliit na note na “urgent.”
“boss, hubad helmet!” sigaw ni pfc. alvarez, sabay turo sa mukha niya. “bawal yan dito. kailangan kita makita.”
Dahan-dahang tinaas ni joel ang visor. “sir, naka-full face po ito. safe po kasi—”
“wag kang maraming dahilan,” putol ni alvarez. “hubad. ngayon.”
Nilingon ni joel ang pila sa likod, unti-unting humahaba. may mga pasahero na nakatingin, may mga nagbubulungan. parang may isang maling galaw lang siya, sasabog na ang sitwasyon.
“sir, may memo po dati na pwede itaas visor lang,” mahinahon niyang sagot. “para hindi po tanggalin—”
Tumawa si alvarez, may halong pang-iinsulto. “memo memo ka pa. dito ako ang memo. hubad helmet!”
Pinilit ni joel manatiling kalmado. “sir, delivery po ito sa ospital. gamot po. baka ma-late.”
Lalong uminit ang mukha ni alvarez. “ah, nagpapalusot ka pa. baka may tinatago ka dyan. baka hindi ka talaga rider. hubad!”
Napatingin si joel sa gilid. may isang batang nakasakay sa tricycle na nakatitig sa kanya, hawak ang popsicle, natutunaw sa init. biglang bumigat ang pakiramdam ni joel, parang may naalala siyang ayaw niyang balikan.
Dahan-dahan niyang hinubad ang helmet. lumabas ang pawis sa noo, at sa ilalim ng init, kitang-kita ang peklat sa gilid ng ulo niya, tila luma ngunit malalim. saglit na natigil ang mga usapan. kahit si alvarez, napatingin.
“ano yan?” tanong ni alvarez, medyo humina ang boses pero pilit pa rin matapang.
“aksidente po,” sagot ni joel. “kaya po ako naghe-helmet ng maayos.”
Pero si alvarez, bumalik sa tono. “kahit na. rules are rules. lisensya at or/cr.”
Inabot ni joel ang mga papeles. nanginginig ang kamay niya hindi dahil sa takot, kundi sa inis na pinipigilan. habang sinusuri ni alvarez, biglang may tumunog na notification sa cellphone ni joel. isang text mula sa dispatch.
“sir,” sabi ni joel, “may update po. may memo po ngayon. pinadala po sa group ng riders at lto. tungkol po sa helmet checkpoint procedures.”
Natawa si alvarez ulit. “oh, ano? magtuturo ka sa pulis?”
Hindi sumagot si joel. binuksan niya ang phone, hinanap ang message thread, at inilabas ang naka-attach na pdf screenshot. nanginginig ang daliri niya habang iniabot ang screen.
“sir, paki-check po.”
Kinuha ni alvarez ang phone, tinutukan ng mata. at unti-unting nagbago ang expression niya. dahil sa unang linya pa lang, nakalagay na.
“no need to remove helmet; visor up is sufficient unless otherwise necessary.”
Biglang tumahimik ang paligid. at sa init ng kalsada, parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ni alvarez.
episode 2: ang memo na parang sampal
Nakatitig si pfc. alvarez sa phone na parang ayaw niyang paniwalaan. pinindot niya ang zoom, binasa ulit ang unang paragraph, tapos ang signature line. may seal, may reference number, at may petsa na sakto ngayong linggo. hindi ito gawa-gawa. hindi ito screenshot lang na walang pinanggalingan. official memo.
“saan mo nakuha ‘to?” tanong niya, halatang nagpipigil.
“sir, official gc po ng riders association,” sagot ni joel. “pinadala rin po ng lto office sa mga kumpanya. saka may copy po sa fb page nila.”
Napaubo si alvarez, ibinalik ang phone pero hindi agad binitiwan, parang natatakot mawala ang ebidensya. sa likod niya, may mga kasamang pulis na napalapit, sumilip.
“boss, may memo nga,” bulong ng isa.
“tahimik,” singhal ni alvarez, pero hindi na kasing lakas kanina. ngayon, may halong hiya. ramdam ni joel yun. at ramdam din ng crowd.
May isang lalaki sa pila ang nagsalita. “sir, kanina pa po namin sinasabi. visor lang naman eh.”
May babae naman na may hawak na payong. “napahiya na nga yung rider. kitang-kita yung peklat niya. tao rin yan.”
Nanikip ang dibdib ni joel. hindi niya ginustong makita ng mga tao ang peklat. hindi niya ginustong maalala ang gabing muntik na siyang mamatay sa banggaan, at kung paano siya nagising sa ospital na halos wala nang pera ang nanay niya. pero sa checkpoint na ito, parang bumalik lahat.
“sir,” mahinang sabi ni joel, “pwede na po ba akong umalis? kailangan na po talaga.”
Tinignan ni alvarez ang delivery bag. “anong laman?”
“gamot po. insulin at antibiotics,” sagot ni joel. “para sa pasyente sa charity ward. may resibo po sa loob.”
Kinuha ni alvarez ang bag, hindi para buksan, kundi parang tinitimbang ang bigat ng sitwasyon. saglit siyang natahimik. tapos, imbes na sumigaw, dahan-dahan siyang nagsalita.
“sige. alis ka na,” sabi niya. pero bago pa umandar si joel, dinagdagan niya, “sandali.”
Huminto si joel ulit, kinakabahan. baka babawiin. baka may bagong dahilan.
Lumapit si alvarez, hawak ang phone, at tinawag ang isang kasamang pulis. “i-print mo ‘to. ipaskil sa checkpoint. ngayon din.”
Nagulat ang mga tao. si joel, napatitig.
“sir?” tanong ni joel.
Huminga si alvarez. “mali ako. hindi ko alam may bagong memo. pero mali pa rin ako sa paraan ko.”
Hindi pa rin ngumiti si joel. nasaktan na siya. hindi madaling burahin ang kahihiyan. lalo na kapag public.
“sir,” sagot niya, “salamat po sa pag-amin. pero sana po sa susunod, hindi na kailangan may memo para respetuhin ang tao.”
Parang tinamaan si alvarez. napatingin siya sa kalsada, sa mga sasakyan, sa init. at sa likod ng yabang niya, may lumabas na pagod.
“oo,” mahina niyang sabi. “tama ka.”
Umandar si joel, pero habang papalayo, naririnig pa rin niya ang mga bulong. may nagsasabing “buti naman.” may nagsasabing “nakakahiya yung pulis.” at may iilang nagsasabing “rider lang yan.” mas masakit yung huli.
Sa side mirror, nakita ni joel si alvarez na nakatayo pa rin, hawak ang memo sa phone, parang taong biglang nagising sa sariling pagkakamali. at sa init ng tanghali, may isang bagay na malamig ang tumulo sa mata ni joel. hindi dahil sa takot. kundi dahil sa bigat ng pag-alala.
episode 3: ang video na kumalat
Pagdating ni joel sa ospital, halos tumakbo siya sa lobby. ang aircon sa loob ay parang ibang mundo matapos ang init sa kalsada. sinalubong siya ng nurse na halatang nagmamadali.
“sir joel, salamat. buti nakarating,” sabi ng nurse. “yung pasyente naglo-low sugar na.”
Inabot ni joel ang insulin at papers. nanginginig ang tuhod niya, pero pinilit niyang huminga nang maayos. matapos ma-turn over, umupo siya sa bench sa hallway. doon niya napansin ang dami ng notification sa phone. messenger, comments, shares. may video.
May nag-record pala sa checkpoint. kitang-kita sa video ang pagsigaw ni alvarez, at ang paghuhubad niya ng helmet, at ang peklat na lumabas. may caption pa.
“pulis pinahiya rider, pero memo ang sumampal.”
Napapikit si joel. gusto niyang burahin ang lahat, pero hindi niya kontrolado ang internet. may ibang riders na nag-message, galit na galit.
“pare, i-report natin yan!”
“pa-ia mo! ipatanggal!”
“grabe, ginawa kang example!”
Pero may iilang message na mas tahimik.
“kuya, nakita ko yung peklat mo. ok ka lang?”
“salamat sa pagsagot nang mahinahon. idol.”
Bumigat ang dibdib ni joel. hindi siya naghahanap ng idol. gusto lang niya makapagtrabaho, makauwi, makapagpadala ng pera sa bahay. gusto lang niya mabuhay nang normal.
Kinagabihan, tumawag ang dispatcher. “joel, pinapatawag ka ng checkpoint commander. si pfc. alvarez daw gusto kang kausapin. may statement daw siya.”
Napailing si joel. “para saan pa?”
“sabi niya, gusto daw niyang humingi ng sorry. at gusto niyang ayusin ang issue kasi kumalat na video. may nag-complain na rin sa station.”
Ayaw sana ni joel. pero naalala niya yung pasyente sa charity ward, yung nurse na nagpasalamat, at yung pakiramdam na kapag walang magsasalita, uulit at uulit. kaya pumayag siya.
Kinabukasan, bumalik siya sa station. hindi na siya naka-green jacket, pero dala pa rin niya ang helmet. pagpasok niya, sinalubong siya ni alvarez, walang sigaw, walang turo, walang ngisi.
“joel,” sabi ni alvarez, “salamat sa pagpunta.”
Tahimik si joel.
Umupo si alvarez, huminga nang malalim. “nakita ko yung video. hindi ko na mababawi. at mas masakit, napansin ko yung mukha mo nung hinubad mo helmet. parang… may tinamaan akong sugat na hindi ko naman karapatan.”
Napatitig si joel. “sir, hindi niyo alam. pero ramdam ko po yung paghusga. parang lagi na lang, pag rider, automatic suspek.”
Tumango si alvarez. “oo. at mali yun.” saglit siyang tumahimik, tapos inilabas niya ang printed memo. “ito, ipapakalat ko sa lahat ng checkpoint sa area. and i already wrote an apology statement. public.”
Nabigla si joel. “public?”
“oo,” sagot ni alvarez. “kasi public kitang pinahiya. dapat public din ang pag-ako ng mali.”
Hindi agad nakasagot si joel. dahil sa totoo lang, hindi apology ang hinahanap niya. hinahanap niya yung pakiramdam na ligtas ka kahit ordinaryong tao ka lang.
“sir,” sabi niya sa huli, “salamat. pero hindi lang po ito tungkol sa memo. tungkol ito sa pagtrato.”
Tumango si alvarez. “i know. and i’m trying. kasi may anak din akong gustong umuwi sa bahay nang ligtas. ayokong lumaki siyang iniisip na ang pulis ay para manlamang.”
Sa unang pagkakataon, nakita ni joel ang pulis na hindi lang uniporme. tao rin. pero tao na kailangan pa ring managot. at habang lumalalim ang usapan, parang unti-unting gumagaan ang helmet na matagal niyang dala, hindi sa ulo, kundi sa puso.
episode 4: ang araw ng community forum
Isang linggo pagkatapos ng insidente, nagdaos ang barangay ng maliit na community forum tungkol sa checkpoint procedures. may mga rider, jeepney driver, tricycle operator, at ilang residente. nandoon din ang mga pulis, kabilang si pfc. alvarez. nandoon si joel, tahimik sa gilid, hawak ang helmet sa kandungan.
Tumayo ang kapitan. “mga kabarangay, nandito tayo para magkaintindihan. hindi para mag-away.”
Pero kahit sabihin nila yun, ramdam ang tensyon. may riders na galit pa rin. may pulis na defensive. at si joel, nasa gitna ng lahat bilang mukha ng video na kumalat.
Tinawag si alvarez para magsalita. tumayo siya sa harap, walang mic, kaya maririnig ang kabog ng dibdib niya.
“ako si pfc. alvarez,” sabi niya. “at ako ang pulis sa video. mali ako. mali ang pag-utos ko na hubarin ang helmet, dahil may memo na nagsasabing visor up is enough. pero mas mali yung paraan ko. napahiya ko ang isang taong naghahanapbuhay.”
May bumulong sa crowd. may nagsabi, “sana lahat ganyan.” may nagsabi rin, “salita lang yan.”
Huminga si alvarez at tinuloy. “hindi ko sinasabi ito para malinis ako. sinasabi ko ito kasi gusto kong itama. we will implement the memo. we will also undergo courtesy training. at kung may officer na lalabag, i-report niyo. i’m giving you the hotline.”
Nagtaas ng kamay ang isang rider. “sir, paano yung mga araw na ginagawan kami ng kaso kahit kumpleto kami?”
Sumagot ang senior officer. “we will review. bring your receipts and evidence. we will investigate.”
Habang nagsasalita sila, napatingin si joel sa likod. may isang matandang babae na nakaupo, hawak ang lumang payong, at nakatitig sa kanya. lumapit ang babae pagkatapos ng forum.
“ikaw yung sa video, ‘no?” tanong niya, mahina.
Tumango si joel.
“anak,” sabi ng babae, “yung insulin na dineliver mo… para yun sa apo ko.”
Napatigil si joel. “apo niyo po?”
Umiyak ang babae, hindi malakas, pero tuloy-tuloy. “tatlong araw na kaming walang pambili. yung charity ward, minsan delayed. akala ko mawawala na siya. tapos dumating ka. sabi ng nurse, ‘buti di na-late yung rider.’”
Biglang nanikip ang lalamunan ni joel. lahat ng init, lahat ng hiya, biglang nagkaroon ng dahilan. hindi lang pala siya nagmamadali para sa quota ng kumpanya. may buhay pala talaga sa dulo ng biyahe niya.
Lumapit si alvarez, nakita ang babae. “ma’am, ok na po ba apo niyo?”
Tumango ang babae. “ok na. dahil sa rider. at sana po, wag niyo na silang pahirapan. sila na nga nagdadala ng buhay.”
Napayuko si alvarez. “pasensya na po.”
Tumingin ang babae kay joel. “anak, salamat. at sorry kung nakita ka ng tao na parang kriminal. hindi ka kriminal. ikaw ang tumulong sa amin.”
Doon bumigay si joel. tumulo ang luha niya, hindi niya na pinigilan. at sa harap ng maraming tao, sa barangay hall na maingay, biglang naging tahimik ang mundo niya. dahil sa wakas, may isang taong nagsabi ng totoo tungkol sa kanya.
episode 5: ang pag-uwi na may dalang kapatawaran
Gabi na nang makauwi si joel sa maliit nilang bahay. tahimik ang eskinita, may mga aso sa gilid, may ilaw ng poste na nanginginig. pagpasok niya, nandoon ang nanay niya, nakaupo sa mesa, may tasa ng kape na malamig na.
“anak, kumain ka na ba?” tanong ng nanay niya.
Umiling si joel. inilapag niya ang helmet sa mesa, parang mabigat pa rin kahit wala na sa ulo niya.
“nakita ko yung video,” sabi ng nanay niya, nanginginig ang boses. “anak… bakit mo hinubad? alam mo namang…”
Hindi natapos ng nanay niya ang salita. alam nilang pareho ang ibig sabihin. yung aksidente. yung dugo. yung halos hindi na siya nagising. yung mga araw sa ospital na wala silang pambayad.
Umupo si joel. “ma, pinilit niya. at kahit may memo, hindi niya alam. pero ma… mas masakit yung paraan.”
Hinawakan ng nanay niya ang kamay niya. “anak, hindi mo kasalanan yung peklat mo. hindi mo kasalanan na nagtrabaho ka lang.”
Tumulo ang luha ni joel. “ma, may lola kanina. apo niya yung na-deliveran ko ng insulin. sabi niya… ako daw yung tumulong. hindi ko alam ma. akala ko delivery lang.”
Napahawak ang nanay niya sa dibdib niya, umiiyak na rin. “kaya pala ang bigat ng araw mo. kasi may buhay kang dala.”
Kinabukasan, bumalik si joel sa trabaho. pero bago siya umalis, may message siya mula kay alvarez. isang photo ng naka-post na memo sa checkpoint, malinaw, laminated, may pirma ng commander. may caption si alvarez.
“salamat sa pagpapaalala. safe ride lagi.”
Hindi agad sumagot si joel. tumingin siya sa helmet, sa visor, sa peklat na minsang naging dahilan ng hiya. naalala niya ang forum, ang lola, ang mga taong tumigil sandali para makinig. at naalala niya ang sarili niyang pangako noong nagising siya sa ospital: na kung mabibigyan siya ng pangalawang buhay, gagamitin niya ito nang may saysay.
Nag-type siya ng reply, maiksi lang.
“salamat sir. sana po lagi niyong piliin ang respeto.”
Bumyahe si joel. sa kalsada, may ibang pulis, may ibang checkpoint, may ibang init. pero sa puso niya, may kakaibang lakas. hindi dahil nanalo siya sa argumento. kundi dahil napatunayan niyang may karapatan siyang igalang, kahit rider lang siya.
Sa hapon, tumawag ang lola ulit. “anak, may pasalubong ako. hindi pera. dasal. araw-araw kitang ipagdarasal.”
Napatigil si joel sa gilid ng kalsada, humawak sa manibela, at doon siya umiyak nang tahimik. dahil sa buhay niya, sanay siyang tumanggap ng order, hindi ng dasal. sanay siyang tumanggap ng reklamo, hindi ng pasasalamat.
At sa gitna ng ingay ng siyudad, sa gitna ng usok at araw, huminga siya nang malalim at bumulong, parang panalangin din.
“lord, salamat. kung may memo man na kailangan ako, sana memo ng puso. memo ng kabutihan. memo ng paggalang.”
At sa pag-andar niya ulit, dala niya hindi lang helmet, kundi isang kapatawarang matagal nang hinahanap. hindi para kalimutan ang sakit, kundi para gawing dahilan ang sakit para mas maging tao.
