EPISODE 1
“Lola, ang presyo ng talong, hindi naman hulaan!” sigaw ni Jomar habang nagtatawanan ang mga mamimili sa gulayan sa harap niya. Hawak ng matanda ang isang bungkos ng sitaw, ngunit hindi niya masagot kung bakit magkaiba ang singil niya sa dalawang suki.
Si Aling Pilar, pitumpu’t dalawang taong gulang, ay tatlumpu’t walong taon nang nagtitinda sa pampublikong palengke ng San Pablo, Laguna. Simula nang pumanaw ang asawa niyang si Nardo, siya na lamang ang nag-aalaga sa maliit na puwesto. Sa madaling-araw, naghahakot siya ng gulay; sa gabi, sinusulatan ang lumang kuwaderno ng mga nabenta.
Nitong mga huling linggo, napapansin ng mga tao na madalas siyang magtanong kung magkano ang paninda. May pagkakataong apatnapung piso ang singil niya sa isang suki, ngunit animnapu naman sa iba. Dahil dito, kumalat ang balitang hindi na raw niya kayang magkuwenta.
“Baka kailangan mo nang magretiro, Pilar,” biro ng katabing tindero. “Pati presyo, nalilimutan mo.”
Hindi sumagot ang matanda. Sa halip, isinilid niya sa apron ang maliit na kuwadernong may mga pangalang nakasulat sa pulang tinta.
Nang umagang iyon, lumapit ang tagapangasiwa ng palengke na si Ginoong Dizon. May reklamo raw ang ilang tindero na sinisira ni Pilar ang presyuhan at nililinlang ang mga bumibili. Kung hindi siya makapagpapaliwanag, maaari siyang mawalan ng puwesto.
Doon inilabas ni Pilar ang isang malaking calculator na nakabalot sa kupas na tuwalya. Ipinalapag niya ito sa gitna ng timbangan, katabi ng mga ampalaya at kamatis.
“Jomar, mahilig kang tumawa, hindi ba?” mahinahon niyang tanong. “Ikaw ang gumamit niyan. Ako, sa isip lang.”
Nagkatinginan ang mga tao. Ngunit bago magsimula ang hamon, idinagdag ng matanda ang mga salitang nagpatahimik sa pinakamalapit na mga tindero.
“Kapag napatunayan kong marunong akong magkuwenta, ipapakita ko kung bakit hindi pare-pareho ang presyo ko. Pero pakiusap, huwag ninyo munang tatawanan ang mga pangalang nasa kuwaderno.”
EPISODE 2
Napakamot si Jomar habang hawak ang malaking calculator. Nagsiksikan ang mga mamimili sa harap ng puwesto ni Aling Pilar.
“Sige nga, Lola,” hamon ni Jomar. “Tatlong kilo ng talong na tigpitumpung piso, dalawang kilo ng kamatis na tigaanimnapu, at kalahating kilo ng sitaw na otsenta ang kilo. Magkano lahat?”
“Tatlong daan at pitumpu,” agad na sagot ni Pilar.
Pinindot ni Jomar ang calculator. Lumabas ang parehong halaga. Napahinto ang mga nagtatawanan.
“Kung may dalawampung pisong diskuwento?” dagdag ng isang babae.
“Tatlundaan at limampu,” sagot ng matanda, kahit hindi tumingin sa kagamitan.
Nagpatuloy ang mga tanong. May nagbigay ng mahahabang listahan ng gulay, may nagpabawas ng sukli, at may nagpahati ng isang daang piso sa apat. Hindi minsang nagkamali si Pilar.
“Kung magaling kayo sa kuwenta, bakit iba-iba ang presyo?” tanong ni Dizon.
Kinuha ni Pilar ang kuwaderno mula sa kanyang apron. Sa bawat pahina ay may petsa, timbang, totoong presyo, at halagang talagang binayaran. Ang mga pangalang may pulang guhit ay may kaukulang bawas na siya mismo ang sumasagot mula sa maliit niyang ipon.
Itinuro niya ang pangalan ni Aling Ester, isang labanderang nag-aalaga ng asawang na-stroke. Bumibili ito ng gulay tuwing Martes, ngunit madalas kulang ang dalang pera. Sa halip na ibalik ang kanyang pinili, sinisingil lamang siya ni Pilar ng abot-kaya niya.
Sumunod ang pangalan ni Mang Rolly, isang traysikel drayber na pansamantalang nawalan ng kita matapos masiraan ng sasakyan. Nakatala rin ang dalawang batang bumibili ng gulay para sa kanilang lolang may sakit.
“Hindi ko sinabi sa kanila na may libre,” paliwanag ni Pilar. “Ayokong maramdaman nilang kinakaawaan ko sila. Sinasabi ko lang na nagbago ang presyo ngayon.”
Napatakip sa bibig si Aling Ester, na nasa likuran pala ng mga nanonood. Hindi niya alam na buwan nang binabawasan ng matanda ang kanyang bayarin. Akala niya, sadyang mura lamang ang paninda ni Pilar.
Ngunit may isang tanong na hindi agad nasagot: bakit ngayon lamang naging magulo ang paniningil, kung matagal nang tumutulong ang tindera?
Tahimik na inilabas ni Pilar ang isang reseta. Tatlong buwan na siyang nagpapagamot sa lumalabong paningin. Hirap na siyang mabasa ang maliliit na presyong nakasulat sa karton, kaya minsan ay nagtatanong siyang muli upang makatiyak. Hindi rin niya madaling makilala kung sino ang nasa harap kapag malayo ang mga ito.
“Bakit hindi kayo humingi ng tulong?” mahinang tanong ng katabing tindero.
“Baka mawalan ako ng puwesto,” sagot niya. “Dito ako kumukuha ng pambili ng gamot. Dito ko rin nararamdamang may silbi pa ako.”
Biglang naalala ni Jomar ang araw na dinalhan siya ng libreng gulay ni Pilar noong nawalan ng trabaho ang kanyang ina. Noon ay sinabi nitong sobra lang ang ani ng supplier. Ngayon niya naunawaang sinadya pala iyon.
Lumapit siya at ibinaba ang calculator. “Lola, pasensiya na po. Nagawa ko pang pagtawanan kayo.”
Hindi siya pinagalitan ni Pilar. Hinawakan lamang nito ang kanyang kamay at itinuro ang punit na sulok ng kuwaderno.
“Anak, dati akong tinutulungan ni Nardo sa pagbibilang. Noong wala na siya, isinulat ko ang lahat para hindi mawala ang nakasanayan naming pagtulong. Kaya ko pang magkuwenta, pero kailangan ko na ng mas malaking letra.”
Nag-alok ang tagapangasiwa na tulungan siyang maglagay ng malalaking malinaw na karatula at magtalaga ng pansamantalang katuwang habang nagpapatingin siya. Nilinaw rin niya sa mga nagreklamo na walang mamimiling dinaya; kusa lamang na binawasan ni Pilar ang singil sa ilang nangangailangan.
Makalipas ang dalawang linggo, bumalik ang matanda matapos makakuha ng angkop na salamin at payo mula sa doktor. May malalaking presyo na sa bawat kahon ng gulay. Si Jomar naman ang kusang tumutulong magbuhat tuwing umaga, kahit wala siyang hinihinging bayad.
Isang hapon, dumating si Aling Ester upang bumili ng sitaw. Inilapag niya sa mesa ang eksaktong bayad at isang maliit na supot ng mainit na pandesal.
“Pilar, ngayon alam ko na,” mahina niyang sabi. “Hindi pa rin sapat ang pera ko para suklian ang ginawa mo. Pero gusto kong magsimula rito.”
Ngumiti si Pilar at hinati ang pandesal. Iniabot niya ang kalahati kay Jomar, pagkatapos ay ibinalik ang malaking calculator sa tabi ng timbangan. Hindi na ito kailangan para patunayan ang talino niya. Naroon lamang ito upang mas madaling makita ng sinumang customer ang mga numerong minsan nang naging dahilan ng kanilang pagtawa.





