Episode 1: Ang Prangkisang May Lagda
Maaga pa lang ay nakapila na si Mang Ben sa kanto ng palengke, naghihintay ng pasahero para sa huling biyahe niya bago sunduin ang anak sa eskwela. Kumakalam ang sikmura niya, pero mas mabigat ang iniisip: kailangan niyang bumili ng gamot ni Aling Liza, ang asawa niyang may altapresyon at komplikasyon sa bato. Kaya kahit tirik ang araw, tuloy lang ang pasada.
Pagdating niya sa may pangunahing kalsada, may checkpoint. Mga pulis ang nakaharang, may mga cones at flashlight kahit maliwanag. Pinara siya ng isang pulis na mukhang mainit ang ulo, si PO2 Roldan, ayon sa nameplate.
“Hoy! Tricycle! Tabingi ka d’yan. Bakit ka nanginginig? Baka may tinatago ka,” sigaw ni Roldan, habang nakatingin sa lumang sidecar na may kupas na pintura.
“Wala po, sir. Pasada lang po. Pa-check na lang po kung kailangan,” mahinahon na sagot ni Mang Ben, hawak ang manibela na parang kumakapit sa pag-asa.
“Pasada, pasada. Lahat kayo ganyan. Saan prangkisa mo?” sabay abot ng kamay, parang sanay manindak.
Kinuha ni Mang Ben ang brown envelope sa ilalim ng upuan. Nanginginig ang daliri niya habang inilalabas ang mga papel: OR/CR, lisensya, at prangkisa. Napahinto si Roldan nang makita ang dokumento, pero hindi dahil sa respeto—kundi dahil may pagkakataon siyang mang-insulto.
“Eh ano ’to? Bakit mukhang bago? Baka peke. Bakit walang pirma ng barangay?” tumawa siya, sinilip ang papel na may makapal na seal.
“Sir, galing po ’yan sa munisipyo. Kumpleto po ’yan. May lagda po sa baba,” sagot ni Mang Ben.
“Lagda? Sino ’to? Felix… Bautista?” biglang nagbago ang tono, pero pilit pa ring matapang. “Sino ka para magkaroon ng ganyang pirma?”
Nagkatinginan ang ibang pulis. May isang baguhang pulis na napalunok. “Sir… parang familiar ’yan.”
“Tumahimik ka!” singhal ni Roldan. “Ikaw, Mang Ben, bababa ka. Iha-handcuff pa kita kung kailangan. Tawagan natin ang station. Tingnan natin kung totoo ’yang prangkisa mo.”
Habang pinapababa siya, dumaan ang mga tao at nag-uumpisang mag-video. Narinig ni Mang Ben ang bulungan: “Kawawa naman.” “Baka nanlaban.” “Baka peke.”
Huminga siya nang malalim. Sa isip niya, kung mawawala ang prangkisang ito, mawawala rin ang huling sandalan ng pamilya niya. Sa gilid ng papel, kita ang lagda—malinis, matapang—parang may bigat ng kapangyarihan. At sa pag-ikot ni Roldan sa radyo, isang pangalan ang paulit-ulit na lumulutang sa hangin: Chief of Police Felix M. Bautista.
Sa gitna ng ingay ng makina at sirena, nanalangin siya: sana may makinig, sana may hustisya.
Episode 2: Ang Tawag na Nagpabago sa Hangin
Kumaskas ang static sa radyo ni PO2 Roldan. Lumapit siya sa patrol car, parang gusto niyang ilihim ang usapan. Pero dahil nagre-record na ang ilang tao, mas lalo siyang nagmamadali, mas lalo siyang nagmamatapang.
“Station, verify ko lang. May tricycle driver dito, Mang Ben daw. May prangkisa na may lagda ni… Chief Felix Bautista. Legit ba ’to?” sabi niya, halatang may halong pang-aalipusta.
Sandaling katahimikan. Parang huminto ang paligid. Si Mang Ben, nakatayo sa tabi ng tricycle, nakayuko, pilit pinipigilan ang kaba. Ramdam niya ang tingin ng mga tao, parang mga mata ng hukom.
Biglang may boses sa radyo, malinaw at mabigat. “Unit 12, ulitin. Anong pangalan ng driver?”
“Ben… Ben L. Mercado po. Sir,” sagot ni Roldan, ngayon ay mas maingat.
“Pakipasa ang handset sa supervisor mo,” utos ng boses.
Napatingin si Roldan sa paligid. Wala siyang supervisor. Siya ang nag-iingay. Pilit niyang ngumiti, pero naputol ang yabang. “Ako po ’to, sir. Roldan.”
“PO2 Roldan,” mariing sabi ng boses, “ang prangkisang hawak ng driver ay may direktang authorization mula sa Chief. Iyan ang unit na naka-assign sa special assistance list. Huwag na huwag n’yong gagalawin ang dokumento. At huwag n’yong haharangin ang biyahe niya.”
Namutla ang mukha ni Roldan. Parang napaso ang dila niya. “Sir… special assistance list?”
“May utos ang regional office. Kung hindi mo susundin, ikaw ang haharap sa memo. Are we clear?” dagdag pa ng boses.
“N-naiintindihan ko po,” nautal si Roldan, halos hindi makapaniwala.
Nang ibaba niya ang radyo, napansin ng mga tao ang biglang pagbabago. Yung mga kanina’y tumatawa, napatingin sa isa’t isa. Yung nagvi-video, mas nilapitan pa.
Lumapit ang baguhang pulis kay Roldan. “Sir… si Chief Bautista po talaga ’yan. Siya po yung… hepe natin.”
“Tumahimik ka!” pero wala nang dating. Sinubukan ni Roldan ibalik ang tapang, ngunit hindi na sumunod ang katawan niya. Kumakabog ang dibdib niya sa takot, hindi sa galit.
Bumalik siya kay Mang Ben, hawak ang prangkisa na parang biglang naging mainit na bakal. “A-ano… pasensya na. Routine lang ’to,” sabi niya, pilit binabawi ang mga salitang binitawan kanina.
Tumingin si Mang Ben sa kanya, hindi mapanumbat, kundi pagod. “Sir, may sakit po asawa ko. Sana po… huwag n’yo nang pahirapan ang tulad naming naghahanapbuhay lang.”
Hindi makatingin si Roldan. Sa unang pagkakataon, narinig niya ang bigat ng bawat segundo. At sa likod ng checkpoint, may isang itim na sasakyan ang dahan-dahang huminto—may maliit na flag sa hood, at may escort na parating. Lalong nanikip ang lalamunan ng lahat.
Episode 3: Ang Hepe at ang Lumang Utang na Loob
Bumukas ang pinto ng itim na sasakyan. Bumaba ang isang lalaking may matikas na tindig, naka-poloshirt lang pero halatang sanay utusan ang paligid. Sumaludo ang mga pulis, pati si Roldan na kanina’y palasigaw, biglang tuwid ang likod.
“Chief…” bulong ng isa.
Si Chief Felix M. Bautista, hepe ng himpilan, lumapit sa gitna ng kalsada. Hindi siya sumigaw. Isang tingin lang niya, para nang may bagyong dumaan. Tiningnan niya ang prangkisa, saka si Mang Ben.
“Ben Mercado?” tanong niya.
“Opo, sir,” sagot ni Mang Ben, halos hindi makalunok.
Ngumiti ang hepe, pero may lungkot. “Akala ko hindi na kita makikita ulit.”
Si Roldan, pawis na pawis, halatang gusto nang lumubog. “Sir, pasensya na po. Akala ko po peke—”
“Tigil,” putol ni Chief Bautista. “Bago mo husgahan ang tao, alamin mo muna ang kwento.”
Napatingin si Mang Ben, at biglang bumalik ang alaala—sampung taon na ang nakalipas, baha sa ilalim ng tulay. May batang babae noon, halos malunod. Si Mang Ben, kahit takot, tumalon at hinila ang bata palabas. Kasunod noon, may pulis na dumating, yakap ang anak, umiiyak sa ulan. Si Felix Bautista iyon, hindi pa hepe, paulit-ulit na nagsasabing, “Salamat.”
“Yung anak ko,” mahinang sabi ng hepe, “si Mika. Kung wala ka, wala na siya. Kaya nung nalaman kong nawala ang prangkisa mo dahil binawi ng dating operator… pinahanap kita. Gusto kong maibalik ang dignidad mo.”
Napaluha si Mang Ben. “Sir, hindi ko po ginawa para sa kapalit. Tao lang po ako.”
“Pero tao rin ako,” sagot ni Bautista. “At may puso akong marunong tumandaan.”
Lumingon ang hepe kay Roldan. “PO2 Roldan, relieved ka muna sa checkpoint duty. Mag-report ka bukas sa internal affairs. May mga video na.”
Nang marinig iyon, nagbulungan ang mga tao. Si Roldan, hindi na makatingin kahit kanino.
Bago umalis ang hepe, hinawakan niya ang balikat ni Mang Ben. “Uwi ka na. At kung kailangan mo ng tulong sa gamot ng asawa mo… huwag kang mahiyang lumapit. Hindi charity ito. Bayad-utang ito.”
Sa gitna ng kalsada, parang tumigil ang mundo. Hindi na ‘checkpoint’ ang naramdaman ni Mang Ben—kundi isang pintuan na muling bumukas para sa pag-asa.
Nang bumalik siya sa tricycle, naisip niya si Aling Liza na naghihintay sa maliit nilang bahay, may takip na bimpo sa noo. Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang taon, hindi lang takot ang dala niya pauwi—kundi pag-asang may kakampi pala ang mundo.
Episode 4: Ang Memo, Ang Katotohanan, at Ang Puso
Kinabukasan, kumalat sa social media ang video ng checkpoint. “Tricycle driver binastos, may prangkisa pala ng hepe!” trending sa barangay group chat, pati sa mga tindahan. Pero imbes na magyabang, tahimik lang si Mang Ben. Ang mahalaga, nakabili siya ng maintenance meds ni Aling Liza at nakapagpatingin sa doktor.
Tinawagan siya ng opisina ng hepe. “Mang Ben, pakiakyat po sa station. May ibibigay lang po.”
Pagdating niya, sinalubong siya ni Chief Bautista sa maliit na conference room. Nandoon din si Mika—dalagang propesyunal na, may simple pero dignified na ayos. Nang makita si Mang Ben, ngumiti si Mika at biglang yumakap.
“Kuya Ben… kayo po talaga ang unang bayani ko,” bulong niya.
Nang lalayo na si Mang Ben, pumigil ang hepe. “Hindi lang ito tungkol sa prangkisa,” sabi niya habang inilalabas ang isang folder. “Ito ang memo ng regional office: may program para sa mga public utility drivers na may dependents na may sakit. Inirekomenda kita.”
“Sir, nakakahiya po…” nanginginig na sagot ni Mang Ben.
“Ang dapat ikahiya, yung pang-aabuso,” sagot ng hepe. “At tungkol kay Roldan… may kaso na siya. Pero gusto kong malaman mo, hindi ko siya ibabagsak para lang gumanti. Ibabagsak ko siya para matuto.”
Tahimik si Mang Ben. Sa sulok ng mata niya, napansin niyang maputla ang hepe, at may bahagyang panginginig ang kamay. “Sir… okay lang po ba kayo?”
Ngumiti si Bautista, ngunit parang may tinatagong bigat. “May sakit ako, Ben. Hindi ko na pwedeng ipagpaliban ang mga bagay na matagal ko nang dapat gawin—ang magpasalamat, ang mag-ayos ng mali, ang mag-iwan ng tamang halimbawa.”
Parang tinamaan si Mang Ben. Naalala niya ang sariling takot sa pagkawala: asawa niyang unti-unting hinihina, anak niyang umaasa. Ngayon, hepe naman ang nagsasabing may oras siyang hinahabol.
“Hindi ko po alam kung paano ko kayo mapapasalamatan,” sabi ni Mang Ben, nangingilid ang luha.
“Gawin mo lang ang ginawa mo noon,” sagot ni Bautista. “Pumili ka ng kabutihan kahit walang nanonood.”
Umalis si Mang Ben sa station na may hawak na tulong-medikal na papel at sulat-kamay ng hepe. Sa labas, nakita niya si Roldan na nakaupo sa bangko, tahimik, walang yabang. Nagkatinginan sila.
“Pasensya na,” mahinang sabi ni Roldan, halos pabulong.
Hindi sumagot si Mang Ben ng masakit. Tumango lang siya, at sa pagtango niyang iyon, parang may pader na unti-unting gumuho—pader ng takot, pader ng galit, pader ng pagiging “maliit” sa mata ng iba.
Episode 5: Ang Huling Saludo
Isang buwan ang lumipas. Unti-unting gumaan ang kalagayan ni Aling Liza dahil sa tulong-medikal at regular na gamutan. Sa bawat araw na may ginhawa, mas lalo ring pinipilit ni Mang Ben na magpasada nang tapat—parang ayaw niyang sayangin ang pagkakataong ibinigay sa kanya.
Isang madaling-araw, tumunog ang cellphone niya. Si Mika ang tumatawag, pigil ang hikbi.
“Kuya Ben… wala na si Papa.”
Parang nabingi si Mang Ben. Niyakap niya si Aling Liza, at pareho silang napaiyak—hindi dahil may utang na loob lang, kundi dahil may tao silang minahal sa maikling panahon.
Sa burol ni Chief Bautista, maraming pulis ang nakapila. May bandila at katahimikang mas mabigat pa sa sirena. Lumapit si Mang Ben, hawak ang lumang brown envelope na dati’y halos dahilan ng kahihiyan niya, ngayon ay alaala ng pag-asa.
Lumapit si Mika at iniabot ang isang sobre. “Iniwan po niya ’to para sa inyo.”
Nang buksan ni Mang Ben, may sulat-kamay:
“Ben, hindi lang si Mika ang iniligtas mo. Ako rin. Pinatunayan mong may tao pang handang sumugal para sa kapwa.
Huwag mong hayaang mawala ang dignidad mo. At kung may pulis man na magpapabigat sa kalsada, paalalahanan mo: ang uniporme ay hindi lisensya para mang-alipusta, kundi pangakong maglingkod.”
Hindi na napigilan ni Mang Ben ang iyak. Lumuhod siya sa harap ng kabaong, hindi para magmakaawa, kundi para magpaalam. “Salamat po, sir. Salamat po sa pagbabalik ng pangalan ko,” bulong niya.
Sa likod, naroon si Roldan—naka-simpleng damit, walang ranggo. Lumapit siya at maingat na sumaludo sa kabaong, pagkatapos ay tumingin kay Mang Ben. “Kuya… tinuruan n’yo akong maging tao,” sabi niya, at tumulo ang luha sa pisngi niyang dati’y bato.
Paglabas ni Mang Ben, sumiklab ang sikat ng araw. Umakyat siya sa tricycle, hinaplos ang manibela, at sa unang pasada niya matapos ang burol, parang narinig niya ang boses ng hepe sa isip niya: “Pumili ka ng kabutihan.”
At pinili ni Mang Ben iyon—araw-araw—para kay Aling Liza, para sa anak niya, at para sa alaala ng hepe na minsang tumayo sa gitna ng kalsada para ipaglaban ang isang simpleng driver.
Sa seremonyang panghuling parangal, inabot ng mga pulis kay Mika ang nakatiklop na bandila. Nanginginig ang kamay niya, kaya si Mang Ben ang sumalo sa bigat nito saglit, parang siya ang nagbabantay sa alaala ng ama. “Hindi kayo nag-iisa,” bulong niya kay Mika. “Buhay pa ang utang na loob—sa mabuting paraan.”
