Mga Senior, Ingat sa 3 “Condiments” na Ito – Tahimik na Nagpapataas ng Presyon ng Iyong Dugo!

May isang bagay na nakakatawa pero totoo: minsan hindi yung ulam ang nagpapataas ng presyon—kundi yung “pampalasa.”

Ganito ang nangyari kay Lolo Arman, 69. Hindi siya mahilig sa lechon o mamantikang pagkain. In fact, proud pa siya kasi “gulay lang” daw siya madalas. Pero bakit tuwing magpapa-check ng BP sa barangay, laging mataas?

“Baka stress lang,” sabi niya.
“Baka puyat,” dagdag ng kapitbahay.
“O baka minana,” sabi ng pinsan.

Hanggang isang araw, napansin ni Lola Cely, asawa niya, na tuwing kakain si Lolo Arman… may tatlong “special guests” na laging present sa mesa:
toyo, patis, at bagoong.

At doon niya nasabi ang linyang tumama kay Lolo Arman:
“Love, hindi ka malakas kumain… pero malakas ka mag-sawsawan.”

Kung ikaw o may senior sa bahay na may high blood (o borderline), basahin ito. Kasi may 3 condiments na tahimik—pero sobrang lakas—magpaangat ng sodium, at kapag sodium ang lumabis, madalas sumasabay ang pagtaas ng presyon.

Reminder: Hindi ito para takutin ka. Para ito maging aware ka at makapag-adjust nang simple at realistic.

Bakit Condiments ang Delikado sa High Blood?

Kasi ang condiments:

• madaling “makalimutan” bilang bahagi ng pagkain
• konti lang tingnan, pero concentrated
• madalas “paulit-ulit” sa isang meal
• minsan, halos asin na may konting flavor

At sa seniors, mas sensitive ang katawan sa sodium. Kapag mataas ang sodium intake:

• mas nagho-hold ng tubig ang katawan
• mas tumataas ang volume ng dugo
• mas napipilitang magtrabaho ang puso at ugat
  Resulta: higher blood pressure sa maraming tao.

✅ 3 Condiments na Tahimik na Nagpapataas ng Presyon

1) Toyo (Soy Sauce)

Bakit delikado:
Toyo ay isa sa pinaka-common na condiment sa Filipino meals—sawsawan, panggisa, pang-marinate. Ang problema, mataas ito sa sodium. At dahil masarap, madaling madagdagan:
“Konti pa.”
“Dagdagan pa.”
“Timplahan pa.”

Senior trap:
Kung ang ulam mo ay medyo bland (kasi gusto mong “healthy”), minsan bumabawi ka sa toyo—so nauuwi sa high sodium pa rin.

Mas safe na alternatives:

• Gumamit ng calamansi + paminta + bawang para lumasa kahit konti lang toyo
• Kung bibili, hanap ng reduced sodium (pero tandaan: “reduced” doesn’t mean “low” agad—portion pa rin ang laban)
• Sawsawan rule: isang maliit na platito lang, hindi “refill nang refill”

Tip ni Lola Cely:
Tinanggal niya yung bote ng toyo sa mesa. Hindi totally banned—pero hindi na siya “automatic.” Kapag kailangan lang, saka ilalabas. Malaking difference sa habits.

2) Patis (Fish Sauce)

Bakit delikado:
Patis is basically liquid saltiness na may umami. Konting patis pa lang, biglang sumasarap ang sinigang, tinola, monggo. Kaya lang… konti pa lang, mataas na ang sodium.

Senior trap:
Yung sabaw na “healthy” sana, nagiging sodium bomb kapag:

• pinatayan mo ng patis,
• tapos nagsawsawan ka pa ng patis-calamansi,
• tapos may side dish pang maalat.

Mas safe na alternatives:

• Sa sabaw, subukang luya, sibuyas, paminta, dahon ng sili, calamansi para lasa without needing much patis
• Kung magpapatís, ½ teaspoon muna, tikim, saka magdagdag kung kailangan
• Iwasan yung “patis as sawsawan + patis sa luto” combo sa isang meal

Kwento moment:
Si Lolo Arman, mahilig magpatis-calamansi sa isda. Ang ginawa ni Lola Cely: calamansi + paminta + bawang + konting patis lang.
Sabi ni Lolo: “May kulang…”
After 3 days: “Okay din pala.”

Taste buds adjust—basta gradual.

---

3) Bagoong / Alamang / Shrimp Paste

Bakit delikado:
Bagoong is powerful. Kahit maliit na kutsarita, may impact. At madalas:

• maalat
• fermented
• concentrated
• madaling dumami dahil “pampagana”

Senior trap:
Ito yung type na “kaunti lang naman” pero kapag araw-araw, nag-aaccumulate.
At kapag ipinares sa mangga o gulay, minsan akala mo “healthy kasi prutas/gulay,” pero ang sodium ang hidden issue.

Mas safe na alternatives:

• Gamitin as flavor accent, hindi as ulam
• Huwag araw-araw
• Kung kaya, gumawa ng homemade version na mas kontrolado ang alat (pero still moderation)

Real talk:
Hindi mo kailangang i-ban forever ang bagoong kung love mo talaga—pero kung may high blood ka, gawin siyang “special treat,” hindi daily partner.

“Eh suka? Eh ketchup? Eh mayonnaise?”

Quick notes para hindi ka malito:

• Suka: usually low sodium, pero depende sa timpla. Kung suka lang + spices, okay. Pero kung may asin/toyo na kasama, balik tayo sa sodium issue.
• Ketchup: madalas may sugar at sodium. Not the top BP villain, pero if madami, may ambag.
• Mayonnaise: hindi sodium-heavy tulad ng toyo/patis/bagoong, pero mataas sa calories at fat—issue naman sa weight/heart health kung sobra.
• Magic seasoning/instant flavoring: kadalasan mataas din sodium. Ingat.

---

Paano Malalaman kung “Sodium Overload” ang Nangyayari?

Hindi laging may obvious symptoms, pero common complaints:

• mas mabilis mamaga ang paa/ankle
• mas madalas uhaw
• mas mataas BP readings after salty meals
• mas “heavy” ang pakiramdam kinabukasan

Tip:
Kung nagmo-monitor kayo ng BP, subukan ito:

• Tingnan BP on normal days
• Compare sa day after “maalat day”
  Makikita mo minsan ang pattern.

7 Practical Tips para Bawasan ang Condiments (Nang Hindi Malungkot ang Kainan)

1) Tanggalin ang bottles sa mesa

Ito ang pinakamabilis na “behavior change.”
Kapag nasa mesa, automatic ang reach.
Kapag wala, mapapaisip ka muna.

2) Gumamit ng maliit na platito

Para may “limit.” Kapag naubos, tanungin mo sarili mo: “Kailangan ko pa ba?”

3) Flavor boosters na hindi asin

• bawang
• sibuyas
• luya
• paminta
• calamansi
• suka
• herbs/spices

4) Unti-unti, hindi biglaan

Kapag biglang “wala nang alat,” magrerebelde ang panlasa.
Dahan-dahan: bawasan 10–20% per week.

5) I-check ang ‘hidden sodium’

Minsan hindi condiments lang:

• instant noodles seasoning
• canned goods
• processed meats
• chips
• crackers
  Nag-aadd up lahat.

6) Mas maraming gulay at high-fiber food

Hindi pang-neutralize ng sodium, pero helps overall heart health.
At pag busog ka sa fiber-rich foods, mas less craving sa sawsawan.

7) Hydration at movement

Kung allowed sa’yo, water helps, plus light walking para circulation.

Kwento Ending: Yung “BP Surprise” ni Lolo Arman

After two weeks na hindi na nakababad sa mesa ang toyo, patis, at bagoong—at naging “konti lang kapag kailangan”—nagpa-check ulit si Lolo Arman sa barangay.

Dati: 160s/90s range.
Ngayon: bumaba nang kaunti (hindi perfect, pero improvement).

Napangiti si Lola Cely.
Sabi ni Lolo Arman: “Akala ko ulam ang kalaban. Sawsawan pala.”
Sagot ni Lola: “Hindi naman kalaban… kung marunong ka magtimpla ng tama.”

At yun ang goal: hindi takot, kundi kontrol.

---

Final Reminder

Kung may high blood ka, tandaan:

• hindi lang “asin” ang sodium source
• condiments ang isa sa pinaka-sneaky
• maliit na pagbabago araw-araw = malaking epekto over time

Kung umiinom ka ng maintenance, ituloy as prescribed. Ang pagbabawas ng sodium ay support, hindi substitute.

---

💛 Pakiusap: I-share para makatulong

Kung may magulang, lolo, lola, tito, tita, o kaibigan kang mahilig sa sawsawan at may mataas na BP…

I-SHARE mo ang post na ito sa family and friends mo.
Baka simpleng paalala lang ang kailangan nila para mas maging safe ang puso at presyon nila araw-araw.