Episode 1: STUDENT PERMIT SA GILID NG KALSADA
Maagang umaga sa kahabaan ng masikip na highway. Si miguel, isang student driver, nanginginig ang kamay habang mahigpit na hawak ang manibela. Katabi niya ang driving instructor niyang si sir dodo, kalmado pero alerto. Sa likod, may ilang sasakyang nagmamadali, bumubusina, parang walang pakialam kung baguhan ang nasa unahan.
“Relax lang, miguel,” sabi ni sir dodo. “Signal, check side mirror, tapos dahan-dahan.”
Tumango si miguel. May student permit siya, may student driver sticker, may OR/CR ng sasakyan, at kumpleto ang requirements. Ang kulang lang niya ay kumpiyansa—dahil bawat tingin ng ibang driver, pakiramdam niya hinuhusgahan siya.
Pagdating nila sa isang intersection, biglang may pumara. Isang pulis na naka-uniporme, si PO2 ramos, matigas ang tindig at matalim ang mata. Sinipol nito ang whistle at tinuro ang gilid. “Tabi!”
Nagulat si miguel. “Sir dodo… ano po—”
“Sumunod ka lang,” bulong ng instructor.
Huminto sila. Lumapit si ramos, sinilip ang loob, saka tumingin kay miguel na parang may kasalanan na agad. “Student driver ka?”
“Opo, sir. kasama ko po instructor ko.”
“Nasaan ang lisensya mo?” tanong ni ramos, nakataas ang kilay.
“Student permit po, sir,” sagot ni miguel sabay abot ng card. “Valid po, saka may instructor po ako.”
Kinuha ni ramos ang permit, tinignan ng matagal, tapos ngumisi nang bahagya. “Alam mo ba bawal ka sa highway? violation ‘yan.”
Napamulagat si miguel. “Sir, sabi po ng driving school, puwede po basta may instructor at sticker—”
“Driving school?” singhal ni ramos. “Hindi ‘yan batas. ngayon, magmumulta ka.”
Sumingit si sir dodo, mahinahon. “Officer, according to guidelines po, allowed ang student driver as long as accompanied and properly marked. may memo din po kami.”
“Memo-memo ka pa,” inirapan ni ramos. “Ako ang enforcer dito. kung ayaw n’yo, impound natin ‘tong motor.” Sabay turo sa gilid kung saan nakaparada ang patrol.
Lumunok si miguel. Sa gilid ng daan, may mga taong nanonood. May nagvi-video. May nagbubulong: “Ayan, baguhan. hulidap.” May iba namang, “Buti nga, para magtanda.”
Nanginginig ang boses ni miguel. “Sir, estudyante lang po ako… wala po akong pambayad.”
“Hindi ko problema ‘yan,” sagot ni ramos, saka naglabas ng ticket booklet. “Penalty, dalawang libo. kung hindi mo mabayaran, presinto.”
Napaiyak na si miguel, hindi sa takot sa pulis—kundi sa kahihiyan. Parang biglang lumiit ang mundo niya sa gitna ng kalsadang punong-puno ng mata.
Dahan-dahang kinuha ni sir dodo ang phone. “Miguel, tatawag ako sa guardian mo. para may witness.”
Napaangat ang tingin ni miguel, basa ang mata. “Sir… wag po… mapapagalitan ako ni papa.”
Pero pinindot na ni sir dodo ang call. Ilang ring lang, may sumagot—isang boses na mababa at mabilis: “Hello, anong nangyari?”
Napalunok si sir dodo. “Sir, na-checkpoint po kami. pinagmumulta si miguel kahit kumpleto po siya. puwede po ba kayong pumunta?”
Saglit na katahimikan. Tapos isang malamig na sagot: “Asan kayo? papunta ako.”
At sa sandaling iyon, hindi pa alam ni ramos na ang tinawagan ay hindi simpleng tatay—kundi taong may titig na mas mabigat kaysa anumang multa.
Episode 2: TICKET NA MAY KASAMANG PANINIKIL
Habang naghihintay, patuloy na sinusulat ni ramos ang ticket, tila sinasadya pang bagalan para tumagal ang eksena. “Name mo?” tanong niya kay miguel, hindi man lang tumitingin sa mata.
“M-miguel santos po…”
“Address?”
Binanggit ni miguel, nanginginig. Si sir dodo naman, hawak ang folder ng driving school, may kopya ng memo at guidelines na nakalagay sa plastic cover.
“Officer,” muling sabi ni sir dodo, “ito po yung memo. paki-check lang. malinaw po dito ang rules ng student driver.”
Tinapik ni ramos ang papel palayo, parang dumi. “Hindi ko kailangan ‘yan. ang kailangan ko bayad.”
“Sir, student po ‘to,” pakiusap ni sir dodo. “Kung may misunderstanding, pwede naman po warning.”
Lumapit si ramos, bumaba ang boses. “Gusto mo warning? may paraan. alam mo na.” sabay tingin sa bulsa ni sir dodo, saka sa bag ni miguel.
Nanlamig si miguel. Na-realize niyang hindi lang ito tungkol sa batas. Parang may ibang habol ang pulis.
Sa gilid, may isang tricycle driver na sumigaw, “Sir, tama na! bata ‘yan!” Pero sinamaan siya ng tingin ni ramos.
“Wala kang pakialam,” sigaw ni ramos. “Umalis ka!”
Mas dumami ang nakikiusyoso. May isang babae na nagbubulong, “Naku, hulidap ‘yan.” May lalaking nagsasabi, “Wag ka kumontra, baka ikaw pa hulihin.”
Huminga si miguel nang malalim, pilit pinapatibay ang sarili. “Officer… kung violation po, okay po, pero pwede po ba explain n’yo muna? gusto ko lang po matuto.”
Napatingin si ramos, tila nainsulto sa “matuto.” “Matuto? matuto kang sumunod! ang dami mong sinasabi. kaya kayo napapahamak.”
Nang muling dumukot si ramos ng panulat, biglang may humintong sasakyan sa unahan—isang simpleng SUV, walang wangwang, pero diretso ang dating. Bumukas ang pinto, bumaba ang isang lalaki na naka-polo at may ID na nakasabit, mabilis maglakad, hindi galit ang mukha pero matalim ang aura.
“Papa…” bulong ni miguel, parang bata ulit.
Lumapit ang lalaki, tiningnan muna ang anak niyang namumula ang mata, saka ang ticket sa kamay ni ramos. “Anong nangyayari dito?” tanong niya, kontrolado ang boses.
Si ramos, umayos ang postura. “Sir, violation po ng student driver. bawal sa highway. minumulta ko.”
“Bawal?” tanong ng lalaki. “Paki-ulit.”
“Bawal po,” ulit ni ramos, pero halatang nag-aalangan.
Kinuha ng lalaki ang folder ni sir dodo, binasa ang memo, tapos tumingin kay ramos. “Officer, kilala mo ba kung ano ‘to?” Sabay turo sa header.
Napakurap si ramos. “Memo… sir?”
“Mula sa traffic management office,” sagot ng lalaki. “At ako ang pumirma diyan.”
Nanlaki ang mata ni ramos. “S-sir… sino po kayo?”
Hindi pa sumasagot ang lalaki, pero may isa pang pulis sa likod—isang opisyal—ang biglang sumaludo sa bagong dating. “Good morning po, chief.”
Doon namutla si ramos. Parang nawalan ng tunog ang paligid.
Episode 3: ANG TATAY NA TRAFFIC CHIEF
Tahimik ang kalsada sa loob ng ilang segundo. Si miguel nakatitig lang sa tatay niya, hindi makapaniwala. Si sir dodo, napapikit sa ginhawa. At si ramos… parang biglang lumiit, parang naubos ang yabang.
“Chief?” mahina niyang ulit, halos hindi lumalabas ang boses.
Tumingin ang lalaki kay miguel. “Anak, okay ka lang?” tanong niya, mas malambot ang tono.
Umiling si miguel, nangingilid ang luha. “Pinapahiya po nila ako, pa. sinasabi po nila bawal ako… gusto nilang magbayad ako agad.”
Lumapit ang traffic chief—si director leon santos—at hinarap si ramos. “Officer ramos, alam mo ba ang student driver program?”
“Opo, sir,” pilit sagot ni ramos.
“Kung alam mo, bakit mo sinasabing bawal?” tanong ni leon. “Ang program na ‘yan ginawa para matuto ang kabataan sa tamang paraan. hindi para takutin.”
Nangangatog ang kamay ni ramos. “Sir… akala ko po—”
“Hindi ‘akala’ ang basehan ng multa,” putol ni leon. “Batas at memo ang basehan. at higit sa lahat, respeto.”
Sumingit ang opisyal sa likod, “Sir chief, may mga nagvi-video na po.”
Tumingin si leon sa mga tao. “Okay lang. para makita nila kung paano dapat ang pagpapatupad.”
Hinarap niya si ramos muli. “Ipakita mo nga sa akin yung ticket. anong violation code nilagay mo?”
Inabot ni ramos ang ticket na parang mainit na bakal. Binasa ni leon, saka napailing. “Mali. at mas masama, may note ka dito na ‘impound if unpaid.’”
“Procedure lang po—” simula ni ramos.
“Procedure?” tinaasan siya ni leon ng kilay. “O pananakot?”
Napayuko si ramos. Wala na siyang maibuga. Sa gilid, may isang matandang lalaki ang nagsabing, “Buti nga!”
Lumapit si leon kay miguel at inabot ang helmet na hawak niya. “Anak, alam mo ba bakit ako dumating agad?”
Tumango si miguel. “Kasi… tatawag si sir dodo.”
“Dumating ako kasi ayoko nang may batang matutong matakot sa batas,” sagot ni leon. “Dapat matuto kang rumespeto, hindi manginig.”
Parang may tumusok sa dibdib ni miguel. Sa buong buhay niya, iniisip niyang ang pulis ay laging may karapatan na sumigaw, manakot, at magpahiya. Pero sa harap niya ngayon, may isa ring opisyal na kayang pumigil—na kayang ipaglaban ang tama.
Humarap si leon kay ramos. “Officer, immediate relief ka sa duty. sumama ka sa opisina. may admin case.”
“Sir… pakiusap—” nanginginig na pakiusap ni ramos.
“Pakiusap?” sagot ni leon, pero hindi galit—malungkot. “Alam mo ba ilang student driver ang tumigil dahil sa ganitong pang-aabuso? ilang pangarap ang nasira dahil sa isang maling paghahari-harian?”
Sa unang pagkakataon, nakita ni miguel ang takot sa mata ng pulis—hindi takot sa traffic chief, kundi takot na mabuking ang maling gawain.
At habang isinasakay si ramos sa patrol, lumapit si leon kay miguel at sir dodo. “Pasensya na kayo,” sabi niya. “Hindi ganito ang dapat.”
Napaiyak si miguel, pero ngayon, hindi na dahil sa hiya—kundi dahil sa biglang pag-asa na may mga taong handang manindigan.
Episode 4: ANG KWENTO SA LIKOD NG STUDENT DRIVER
Pag-uwi nila, tahimik si miguel sa backseat. Si leon nagmamaneho, si sir dodo nasa tabi, hawak pa rin ang folder. Sa loob ng sasakyan, ang ingay ng mundo ay malayo, pero ang bigat ng nangyari ay andoon pa rin.
“Pa,” mahina sabi ni miguel, “hindi ko alam na ikaw pala yung pumirma ng memo.”
Ngumiti si leon, pero may lungkot. “Hindi ko sinasabi sa’yo sa work ko kasi gusto kong lumaki kang normal. ayokong gamitin mo ang posisyon ko.”
“Pero kanina… parang gusto ko nang maglaho,” pabulong ni miguel. “Pinagtitinginan ako. parang kriminal ako.”
Humigpit ang hawak ni leon sa manibela. “Anak, noong bata ako, ganyan din nangyari sa akin.”
Nagulat si miguel. “Ikaw?”
Tumango si leon. “Nag-aaral pa lang ako noon, nagde-deliver ako ng pandesal para may baon. isang araw, pinara ako. sinigawan ako. tinawag akong ‘walang modo.’ hanggang ngayon, tanda ko yung init ng pisngi ko sa hiya.”
Tumingin si miguel, luha-luha. “Kaya ka naging traffic chief?”
“Isa sa dahilan,” sagot ni leon. “Kasi gusto kong baguhin. para wala nang batang uuwi na nanginginig.”
Pagdating sa bahay, pinaupo ni leon si miguel sa sala. Inabot niya ang isang lumang kahon. “Ito,” sabi niya, sabay bukas.
Sa loob, may lumang student permit—kay leon. May lumang picture niya na naka-smile pero halatang pagod. At may isang maliit na note na punit-punit na: huwag kang susuko kahit pinahiya ka.
“Galing kay lolo mo,” sabi ni leon. “Noong pinahiya ako, ito ang iniwan niya sa akin.”
Biglang bumigat ang dibdib ni miguel. “Pa… sorry. natakot ako kanina. gusto ko na lang mag-quit sa driving.”
Lumuhod si leon sa harap niya. “Kung mag-quit ka dahil sa takot, panalo ang abusado. pero kung magpapatuloy ka, mananalo ang pangarap mo.”
Kinabukasan, bumalik si miguel sa driving school. Mas matatag, pero may bakas pa rin ng takot. Sa unang pagkakataon, hinarap niya ang kalsada hindi para patunayan sa iba, kundi para patunayan sa sarili.
Samantala, sa opisina, sinimulan ni leon ang mas malalim na imbestigasyon. Lumabas na hindi lang si ramos ang gumagawa ng ganitong pananakot. May pattern. May reports. May tahimik na biktima.
“Hindi lang ito para sa anak ko,” sabi ni leon sa meeting. “Ito ay para sa lahat ng batang pinilit manahimik.”
At habang lumalalim ang kaso, lalong naging malinaw kay miguel: ang nangyari sa kanya ay maaaring maging simula ng pagbabago—kung hindi siya matitinag.
Episode 5: ANG MULTANG NAGING SIMULA NG HUSTISYA
Dumating ang araw ng hearing sa traffic office. Nandoon si ramos, nakayuko, kasama ang ilang kapwa niya enforcer. Nandoon din si sir dodo, bilang witness. At nandoon si miguel—hindi bilang “anak ng chief,” kundi bilang estudyanteng nagkaroon ng lakas ng loob magsalita.
“State your experience,” sabi ng investigator.
Huminga si miguel. Naramdaman niyang nanginginig ang tuhod niya, pero tumayo pa rin siya. “Pinara po kami. sinabi po ni officer bawal ako kahit may memo. sinigawan po ako. pinahiya po ako sa maraming tao. at… parang pinapabayad po niya kami para lang matapos.”
Tahimik ang kwarto. Walang ingay, walang busina—pero mas mabigat ang hangin. Sa gilid, napatingin si ramos, parang gustong magsalita, pero walang lumabas.
Nang matapos, lumapit si leon kay anak niya sa hallway. “Anak,” sabi niya, “proud ako sa’yo.”
Umiling si miguel, nangingilid ang luha. “Pa… hindi ako proud. natatakot pa rin ako.”
Ngumiti si leon, hinawakan ang balikat niya. “Ang tapang hindi ‘yung hindi natatakot. ang tapang ‘yung ginagawa mo pa rin kahit natatakot ka.”
Pagkatapos ng hearing, lumabas ang desisyon: suspension, admin case, at mandatory retraining. Pero higit pa roon, naglabas si leon ng bagong directive: body cams, clear guidelines posted sa checkpoints, at hotline para sa student drivers at commuters.
Nag-trending ang memo. May mga taong nagpasalamat. May mga student driver na nag-comment: “Buti may kumampi.” May mga magulang na nagsabing, “Sana dati pa.”
Pero ang pinakamabigat na sandali ay hindi sa opisina—kundi sa bahay nila.
Gabi iyon, tahimik. Si miguel nakaupo sa dining table, hawak ang student permit. “Pa,” mahina niyang sabi, “akala ko noon, pag anak ka ng mataas, madali lahat.”
Umupo si leon sa tapat niya. “Hindi madali. mas mabigat pa nga minsan. kasi kailangan mong patunayan na hindi mo ginagamit ang pangalan—kundi ang prinsipyo.”
Napaiyak si miguel. “Pero kanina… nung nakatayo ako sa hearing… parang narinig ko yung sarili ko, pa. parang… kaya ko pala.”
Hinawakan ni leon ang kamay ng anak niya. “Kaya mo. at balang araw, magiging driver ka na hindi nananakot sa kalsada. magiging tao ka na marunong umintindi.”
Tahimik silang nagkatitigan. Sa mata ni miguel, may halo ng pagod at liwanag. Sa mata ni leon, may halo ng sakit at pag-asa—dahil naalala niya ang batang siya noon na pinahiya rin, at ang batang anak niya ngayon na piniling hindi manahimik.
Bago matulog, lumapit si miguel sa tatay niya at niyakap siya nang mahigpit. “Pa… salamat po sa pagdating.”
Hinigpitan ni leon ang yakap. “Anak… sorry kung kailangan mo pang masaktan para matuto ang sistema. pero pangako… hindi ko hahayaan na may iba pang batang iiyak sa gilid ng kalsada nang mag-isa.”
At doon, sa yakap na iyon, gumaan ang dibdib ni miguel. Hindi dahil nawala ang nangyari—kundi dahil may nagpatunay sa kanya na ang batas, kapag tama ang kamay na humahawak, puwedeng maging proteksyon… hindi pananakot.
