Para sa kanila, isa lang akong maruming babae na hindi dapat nakatayo sa gitna ng mapuputing dingding ng ospital.
Isang kahihiyan na amoy-araw, amoy-kalsada, at walang karapatang makita ang taong pinakamahal ko sa buong buhay ko.
At sa araw na dapat sana’y muli kong mayakap ang anak na matagal kong ipinagdasal, hinarang nila ako sa mismong pinto ng maternity ward at malamig na sinabi na wala raw akong karapatan doon dahil hindi raw ako kamag-anak.
Ako si Nena.
At ang pinuntahan ko noong araw na iyon ay ang anak kong si Mayumi.
Oo, anak ko siya. Kahit sa papel ng ibang tao siya lumaki. Kahit apelyido ng iba ang gamit niya. Kahit buong buhay ko akong namuhay na malayo sa kanya.
Alam kong mahirap paniwalaan, lalo na sa itsura ko noon. Gusot ang damit ko, nanginginig ang tuhod ko, at nangingitim ang mga kamay ko sa kakalabada at kakakuskos ng sahig sa mga bahay na pinapasukan ko. Pero wala akong pakialam kung ano ang hitsura ko. Ang mahalaga lang sa akin ay makarating ako sa ospital dahil madaling-araw pa lang ay may natanggap akong tawag.
Mahina ang boses sa kabilang linya.
“Nay… ako po ito… si Mayumi…”
Parang tumigil ang mundo ko.
“Nasa ospital po ako… maternity ward…”
Pagkasabi niya noon, umiyak na ako agad.
Labing-apat na taon ko siyang hinanap. Labing-apat na taon din akong nabuhay sa guilt dahil hinayaan kong mapalayo siya sa akin. At ngayong naroon na siya, nanghihina, manganganak, at ako ang hinahanap niya—wala akong ibang ginawa kundi tumakbo papunta sa ospital na parang may humahabol sa buhay ko.
Pagdating ko sa ward, agad akong pinigilan ng guard at ng isang nurse sa reception.
“Sino ho kayo ng pasyente?” tanong ng nurse.
“Ako ang nanay niya,” sagot ko agad, hinihingal pa. “Si Mayumi, anak ko po. Pakiusap, gusto ko lang siyang makita.”
Nagkatinginan sila.
“Wala pong nakalistang Nena sa immediate family. Ang nakalagay po rito, asawa at biyenan lang ang puwedeng pumasok.”
Parang sinaksak ang dibdib ko sa narinig ko.
“Ma’am, pakiusap… ako talaga ang nanay niya.”
Napailing ang head nurse na kararating lang noon. Maayos ang buhok niya, matalim ang tingin, at halatang sanay sa mga taong gumagawa ng eksena.
“Nanay? Bakit wala kayo sa records? At bakit ngayon lang kayo lumitaw?”
Hindi ko agad nasagot. Paano ko ipapaliwanag ang isang sugat na dalawang dekada ko nang dinadala?
Noong ipinanganak ko si Mayumi, labingwalo pa lang ako. Katulong lang ako noon sa bahay ng mayamang pamilya sa Maynila. Nabuntis ako ng anak ng may-ari, at nang manganak ako, kinuha nila ang bata. Binayaran nila ang aking tiyahin para patahimikin ako. Pinalabas nilang patay ang sanggol ko. Pero isang mabait na midwife ang lihim na nagsabi sa akin ng totoo—buhay ang anak ko, at ipapalaki raw ng isang kamag-anak ng amo ko sa probinsya.
Wala akong pera. Wala akong laban. At ang tanging naiwan sa akin ay isang lumang baby book na ibinigay sa akin ng midwife bilang patunay na minsan, naging akin ang batang iyon.
Kaya nang hindi ako paniwalaan ng head nurse, nanginginig kong binuksan ang luma kong bayong at inilabas ang supot na plastic na ilang ulit ko nang tinahi para hindi mabasa.
Nandoon ang baby book.
Kupas na ang cover. Halos matanggal na ang tahi. May mantsa pa iyon ng luha at baha mula sa dalawang beses naming paglikas sa inuupahan naming barung-barong. Pero iyon ang pinakainaalagaan kong gamit sa buong buhay ko.
Iniabot ko iyon sa head nurse.
“Ma’am… ito po ang katibayan ko,” sabi ko habang umiiyak. “Tingnan n’yo po. Petsa ng kapanganakan niya. Timbang niya. Pangalan na ako mismo ang nagsulat… ‘Baby Girl Nena.’ May tatak pa ng ospital. At ito po…” nanginginig kong binuklat ang gitnang pahina, “…ito ang footprint niya.”
Tahimik siyang tumingin.
Dahan-dahan siyang namutla.
Lalo na nang makita niya ang maliit na pahinang may sulat-kamay sa dulo.
Isang note iyon mula sa midwife na tumulong sa akin noon.
“Kung may araw na hanapin mo ang batang ito, dalhin mo ang librong ito. Ito lang ang katotohanan na maiiwan ko para sa’yo.”
Napahawak sa bibig ang head nurse.
“Diyos ko…” bulong niya.
“Tanda ko ang sulat na ito.”
Napatingin ako sa kanya.
“Bakit n’yo po tanda?”
Namasa ang mga mata niya.
“Ang midwife na nakapirma rito… nanay ko po iyon.”
Parang nawala ang lakas sa mga tuhod ko.
Naupo siya sandali, saka niya ako tiningnan na parang biglang bumigat ang lahat sa dibdib niya.
“Nagkuwento sa akin ang nanay ko bago siya mamatay,” sabi niya, umiiyak na rin. “May sanggol daw noon na inagaw sa tunay na ina. Hindi niya raw naprotektahan…”
Doon na tuluyang bumigay ang matigas niyang mukha.
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Pasensiya na po. Hindi ko alam… Hindi ko alam na kayo iyon.”
Agad niya akong pinapasok.
Habang naglalakad kami sa loob ng ward, pakiramdam ko ay bawat hakbang ko ay bawi sa bawat taong nasayang na wala ako sa tabi ng anak ko. Dumadaan kami sa puting kurtina, malamig na ilaw, at amoy na gamot, pero iisa lang ang naririnig ko—ang huling tawag ni Mayumi sa akin.
“Nay…”
Pagdating namin sa kwarto, nakita ko siya.
Maputla.
Mahina.
May tubo sa braso.
Pawis na pawis ang noo niya at halatang dumaan sa matinding hirap. Katabi niya ang isang maliit na sanggol sa crib, nakabalot sa puting kumot.
Pagkakita niya sa akin, napangiti siya kahit nanginginig ang labi niya.
“Dumating ka…” bulong niya.
Hindi ko napigilang lumuhod sa tabi ng kama niya.
“Anak…” iyon lang ang nasabi ko bago ako humagulgol. “Patawad… patawad kung hindi kita naipaglaban noon…”
Umiyak din siya.
“Hindi mo kasalanan, Nay. Hinanap kita. Nalaman ko lang ang totoo sa sulat ng adoptive mother ko bago siya mamatay.”
Napatingin ako sa kanya.
“Alam mo?”
Tumango siya. “Lahat. Na inagaw ako sa’yo. Na pinaniwala kang patay ako. Na matagal mo akong hinanap.”
Lalo akong nadurog.
Hinawakan niya ang kamay ko. Napakahina na ng kapit niya, pero sapat iyon para parang bumalik sa akin ang buong pagkatao ko.
“Nagpatawag ako sa’yo,” sabi niya. “Kasi gusto kong makita mo siya.”
Ikinumpas niya ang sanggol.
“Anak ko…”
Lumapit ako sa crib at parang natunaw ang puso ko nang makita ko ang maliit na mukha ng apo ko. Napakaliit niya. Napakainosente. At sa unang pagkakataon sa buhay ko, nakita kong may bunga pa pala ang lahat ng sakit na tiniis ko.
“Anong pangalan niya?” tanong ko, halos pabulong.
“Nena,” sagot ni Mayumi.
Napahinto ako.
“Pinangalanan ko sa’yo.”
Parang piniga ang puso ko sa sakit at tuwa nang sabay.
Umiyak ako nang umiyak habang hinahalikan ko ang noo ng apo ko. Pero nang bumalik ako sa tabi ng anak ko, naramdaman kong may kakaiba. Mas mabagal ang paghinga niya. Mas malamig ang kamay niya.
Tinawag ng head nurse ang doktor. Biglang nagkagulo sa loob ng kwarto. May mga utos. May nagtakbuhan. May ilaw na biglang tumalim sa paningin ko.
“Nay…” tawag ni Mayumi, pilit.
“Anak, nandito ako. Huwag kang bibitaw. Pakiusap…”
“Tingnan mo ako…”
Lumapit ako.
“Pangako…” sabi niya habang dumadaloy ang luha sa gilid ng mata niya, “hindi mararanasan ng anak ko ang naranasan natin. Huwag mo siyang pababayaan…”
“Hindi, anak. Sabay nating palalakihin siya. Lalaban ka. Narito na ako. Hindi na kita iiwan.”
Ngumiti siya, pero napakalungkot ng ngiting iyon.
“Mahal kita, Nay. Kahit huli na…”
At bago ko pa man mahigpit na mahawakan ang kamay niya, biglang tumunog ang makina nang sunod-sunod.
Nagsisigaw ang doktor.
Humahagulgol ang head nurse.
At ako—
para akong muling namatayan.
Hindi ko na maalala kung paano ako napaupo sa sahig ng maternity ward habang yakap ko ang lumang baby book at ang bagong silang kong apo. Ang tanda ko lang, nanginginig ako habang tinitingnan ang anak kong ngayon ko lang tunay na nayakap—at ngayon ko rin agad nawala.
Sa buong buhay ko, dalawang beses akong inagawan ng panahon.
Noong sanggol pa siya.
At noong araw na dapat sana’y simula ng aming pagbawi.
Lumapit sa akin ang head nurse, umiiyak pa rin.
“Ma’am Nena… pasensiya na po…”
Pero wala nang makakapawi sa sakit na iyon.
Dahil ang totoo, hindi ako umiyak dahil pinahiya nila ako sa labas.
Hindi rin dahil matagal bago nila ako pinapasok.
Umiyak ako dahil kung hindi nila ako hinarang, kung hindi ako hinusgahan sa itsura ko, baka mas matagal ko pang narinig ang boses ng anak ko. Baka mas matagal ko pa siyang nayakap. Baka nasabi ko pa sa kanya ang libo-libong beses kong “anak, mahal na mahal kita.”
Ngayon, ang naiwan sa akin ay isang lumang baby book… at isang bagong sanggol na huling habilin ng anak ko.
Kaya habang yakap ko ang apo ko at nakatitig sa malamig na katawang minsan ay laman ng tiyan ko, doon ko naunawaan ang pinakamasakit na bagay sa mundo—
may mga taong kahit buong buhay mong mahal, darating sa’yo nang sobrang huli…
at iiwan ka rin agad, dala ang lahat ng salitang hindi ninyo naabutang sabihin.
