Para sa kanila, ako ang babaeng madaling palitan.
Ako raw ang asawang masyadong abala sa negosyo kaya hindi ko napansing habang ako ang nagbabayad ng mga utang, nag-aasikaso ng empleyado, at nagsasalba sa kumpanyang sabay naming sinimulan, ang asawa kong si Adrian ay unti-unti nang inilalagay sa tabi niya ang sarili kong pinsan.
Si Camille.
Ang babaeng itinuring kong kapatid.
Ang babaeng pinatuloy ko sa bahay namin noong wala siyang trabaho.
At ang babaeng kalaunan ay humiga sa puwestong dati kong tinatawag na tahanan.
Pero ang pinakamasakit ay hindi nang sabihin ni Adrian na mahal na niya si Camille.
Kundi nang tumingin silang dalawa sa akin sa harap ng abogado at sabihing gusto nila ang kalahati ng negosyo.
“Karapatan ko ’yan,” sabi ni Adrian. “Mag-asawa tayo nang itayo natin ang kumpanya.”
Tahimik lang akong tumingin sa kanya.
Dahil hindi niya alam na limang taon bago niya ako ipagpalit, may pinirmahan siyang kontratang ni minsan ay hindi niya binasa nang buo.
At ang isang pahina roon ang sisira sa lahat ng plano nilang dalawa.
Ako si Mylene, apatnapung taong gulang. Labindalawang taon kaming kasal ni Adrian.
Noong nagsisimula kami, wala kaming halos kahit ano. Ako ang gumagawa ng homemade sauces at bottled products sa kusina ng maliit naming inuupahang apartment. Si Adrian naman ang naghahatid gamit ang motorsiklong hiniram pa niya sa kuya niya.
Unti-unting lumaki ang negosyo.
Nakakuha kami ng maliit na pwesto.
Pagkatapos ay warehouse.
Hanggang sa naging supplier kami ng ilang restaurant at grocery stores.
Akala ng lahat, pareho naming itinayo ang kumpanya.
At totoo naman iyon sa umpisa.
Pero nang malugi kami dahil sa maling expansion, ako ang humingi ng tulong sa nanay kong si Lourdes.
Ibinenta niya ang lupang minana niya sa probinsya para makapagpasok ng kapital.
“Ayokong mawala ang pinaghirapan mo,” sabi niya.
Pero may kondisyon ang abogado niya.
Kailangang malinaw kung kanino mapupunta ang shares na mabibili ng perang iyon.
Kaya gumawa sila ng investment agreement.
Nakaupo kaming tatlo noon—ako, si Mama, at si Adrian.
Mabilis lang pinirmahan ni Adrian ang mga papel.
“Sige lang,” sabi niya. “Basta masalba ang kumpanya.”
Hindi niya binasa.
Hindi niya tinanong.
At ako naman, hindi ko inakalang darating ang araw na magiging mahalaga ang isang clause na halos wala pang dalawang talata.
Dahil noon, mahal ko siya.
Akala ko habang-buhay kaming magkakampi.
Nagbago ang lahat nang pumasok si Camille sa buhay namin.
Pinsan ko siya sa side ni Papa. Lumuwas siya dahil nawalan ng trabaho at nakipaghiwalay sa nobyo.
Ako mismo ang nagsabi kay Adrian, “Dito muna siya. Kawawa naman.”
Ipinapasok ko rin siya sa kumpanya bilang marketing assistant.
Ako pa ang nagturo sa kanya.
Ako pa ang bumili ng damit niya para sa unang client presentation.
At ako pa ang nagtanggol sa kanya kapag nagkakamali siya.
Hanggang sa napansin kong mas marami na silang meeting ni Adrian na hindi ko alam.
Mas madalas na ring late umuwi ang asawa ko.
Kapag tinatanong ko, laging may sagot.
“Client dinner.”
“Inventory issue.”
“Traffic.”
Isang gabi, habang hinihintay ko siyang umuwi, may nagpadala sa akin ng litrato.
Si Adrian.
Si Camille.
Magkahawak-kamay sa isang restaurant.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ako nagwala.
Tinawagan ko lang si Camille.
“Pinsan, saan ka?”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay narinig ko ang boses ni Adrian sa likod.
Doon ko nalaman ang totoo.
Pag-uwi niya, hindi siya humingi ng tawad.
“Mylene, matagal na tayong hindi masaya.”
Parang kasalanan ko pang nagtrabaho ako para mabuhay ang kumpanyang pinapakain ang pamilya namin.
Kinabukasan, umalis siya.
Kasama si Camille.
At tatlong buwan matapos iyon, dumating ang sulat ng abogado nila.
Humihingi sila ng parte sa negosyo.
Nagkita kami sa conference room kasama ang mga abogado.
Napakakalmado ni Camille. Para bang hindi siya ang babaeng yumakap sa akin noong araw na pinatuloy ko siya sa bahay.
Si Adrian naman ay diretso ang tingin.
“Hindi ako aalis nang walang makukuha,” sabi niya. “Kasama ako sa umpisa.”
Inilatag ng abogado niya ang demand.
Kalahati raw ng current value ng negosyo.
Management rights.
At bahagi sa future profits.
Napatingin sa akin si Camille at mahina pang ngumiti.
“Mylene, ayaw naman naming kunin lahat. Fair lang.”
Doon ako unang tumawa matapos ang ilang buwan.
Hindi dahil masaya ako.
Kundi dahil naalala ko ang araw na pinirmahan ni Adrian ang investment agreement nang hindi man lang binabasa.
Binuksan ng abogado kong si Atty. Santiago ang makapal na folder.
“Mr. Adrian Reyes,” sabi niya, “kilala ninyo ba ang pirma ninyo?”
Inilapit niya ang dokumento.
Nawala ang kumpiyansa sa mukha ni Adrian.
Nakasulat doon na noong iligtas ng investment ni Mama ang kumpanya, ang dating ownership structure ay nireorganisa.
Ang pera ni Mama ang naging kapalit ng controlling shares na kalaunan ay legal niyang inilipat sa akin.
At si Adrian mismo ang pumirma sa isang waiver and vesting agreement.
May karapatan lamang siyang mapanatili ang natitirang shares niya habang aktibo siyang nagtatrabaho sa kumpanya at hindi lumalabag sa non-compete at fiduciary provisions.
May mas maliit pang talata sa ilalim.
Kapag kusang umalis siya sa kumpanya at nagtangkang kumuha ng kliyente o magtatag ng direktang kakumpitensya gamit ang confidential information, awtomatikong ma-trigger ang buyback clause sa nominal value.
At may ebidensiya kaming ginawa niya mismo iyon.
Namula si Adrian.
“Hindi ko alam ’yan!”
Sumagot ang abogado ko, “Pero pinirmahan ninyo.”
Bumaling siya sa akin.
“Mylene, niloko mo ako?”
Doon ako napaiyak.
Hindi dahil natatakot ako.
Kundi dahil pagkatapos ng lahat, ako pa rin ang masama sa kwento niya.
“Adrian,” sabi ko, “nasa tabi mo ako noong pinirmahan mo ’yan. Sinabi pa sa’yo ng abogado ni Mama na basahin mo. Ikaw ang nagsabing nagtitiwala ka sa akin.”
Tahimik siya.
Si Camille naman ay namumutla.
“Pero may contribution siya!” singit niya.
“Meron,” sagot ko. “At hindi ko iyon binubura. Kaya nga may halaga pa rin ang shares niyang puwedeng bilhin pabalik ayon sa kontrata. Pero hindi niya pag-aari ang kalahati ng kumpanya.”
Mas masakit ang sumunod na inilabas ni Atty. Santiago.
Mga email nina Adrian at Camille.
Plano nilang magtayo ng sariling brand gamit ang supplier list, formulas, at client contacts ng kumpanya.
Kaya pala gusto nila ang malaking settlement.
Puhunan sana nila iyon para kalabanin ako gamit ang mismong negosyong ako ang nagsalba.
Napatakip ng bibig si Camille.
Tumingin ako sa kanya.
“Pinsan, bahay ko na ang tinulugan mo. Trabaho ko ang ibinigay ko sa’yo. Asawa ko ang kinuha mo. Pati negosyo ko ba kailangan mo rin?”
Hindi siya nakasagot.
Pero ang pinakamasakit ay nang magsalita si Adrian.
“Kung hindi ka sana puro trabaho, hindi sana ako napunta kay Camille.”
Doon tuluyang nawala ang huling awa ko.
Hindi ko sila sinira.
Hindi ko kailangang gawin iyon.
Ang sariling mga desisyon nila ang sumira sa kanila.
Na-enforce ang buyback provision. Nawala kay Adrian ang management rights niya. Kinailangan nilang itigil ang paggamit sa confidential company information, at hindi nila nagamit ang perang inaasahan nilang makukuha.
Pero walang pakiramdam ng tagumpay.
Pag-uwi ko nang gabing iyon, nadatnan ko si Mama sa sala.
Tahimik siyang naghihintay.
“Nanalo ka?” tanong niya.
Umupo ako sa tabi niya.
“Sa negosyo, oo.”
“Sa buhay?”
Hindi ako nakasagot.
Doon ako humagulgol.
Dahil kahit napanatili ko ang kumpanyang pinaghirapan ko, nawala pa rin ang taong kasama kong nagsimula nito.
At mas masakit—pinsan ko pa ang kasama niyang umalis.
Hinawakan ni Mama ang kamay ko.
“Anak, minsan hindi kabiguan ang pagkawala ng taong pinili kang lokohin.”
Pero kahit tama siya, may mga gabi pa ring binubuksan ko ang unang litrato namin ni Adrian sa maliit na tindahan. Pareho kaming pawis. Pareho kaming pagod. Pero masaya.
Iniisip ko kung kailan kami naging mga estranghero.
Makalipas ang isang taon, lumaki pa ang negosyo.
Nagbukas kami ng bagong branch.
Pero sa opening day, hindi ako nagpagawa ng malaking larawan ko.
Sa halip, inilagay ko sa opisina ang lumang litrato ni Mama habang hawak niya ang deed ng lupang ibinenta niya para iligtas ako.
Sa ilalim nito, isinulat ko:
“May mga taong kukuha ng bahagi ng buhay mo kahit hindi sila karapat-dapat. Pero huwag mong ibigay pati ang respeto mo sa sarili.”
Hindi kontrata ang pinakamasakit na hindi nabasa ni Adrian.
Kundi ang tahimik na pangakong ibinigay ko sa kanya noong araw ng kasal namin—
na kahit mawalan kami ng lahat, hindi ko siya iiwan.
Ako ang tumupad.
Siya ang hindi.
At iyon ang sugat na walang dokumentong kayang ayusin.
