“Ma, ang kulit mo naman, ’no? Paulit-ulit ka na!”
Sunod-sunod ang atungal ng boses ng anak ni Aling Nena, 68, habang nag-aayos lang naman siya ng plato sa mesa.
“Anak, nag-aalala lang ako sa’yo…” mahinang sagot ni Aling Nena.
Pero imbes na umamo ang tono, lalo pang tumaas:
“Ma, tigilan n’yo nga ako! Hindi ako bata! Huwag niyo ’kong pakialaman!”
Tahimik na lang siyang umupo sa gilid. Noon, noong bata pa ang mga anak niya, isang tingin lang niya, tahimik na. Ngayon, parang baliktad na ang mundo: siya na ang pinatatahimik, siya na ang pina-iiklihan ng pasensya, siya na ang parang “istorbo.”
At sa puso niya, may tanong na matagal na:
“Bakit parang wala nang galang sa’kin ang mga anak ko?
Ganito ba talaga pag matanda ka na… o may magagawa pa ’ko?”
Kung pareho kayo ni Aling Nena, hindi ka nag-iisa. Maraming magulang at lolo’t lola ang nakakaramdam na unti-unting nababawasan ang respeto sa kanila sa loob mismo ng sariling tahanan.
Pero ito ang magandang balita:
Hindi pa huli ang lahat. May mga konkretong hakbang kang puwedeng gawin para unti-unting maibalik ang respeto — hindi sa sigaw, hindi sa panunumbat, kundi sa tamang galaw, tamang salita, at tamang pagtrato sa sarili.
Narito ang 8 bagay na puwede mong simulan.
1. Tigilan ang Panunumbat sa Nakaraan
“Kung hindi dahil sa’kin, hindi ka magtatapos.”
“Lahat ng suweldo ko, napunta sa inyo.”
“Ginawa ko ang lahat, ganyan n’yo lang ako babastusin?”
Natural na masakit sa magulang ang bastusin, kaya minsan, kusang lumalabas ang panunumbat. Ang problema, sa tenga ng anak, lalo na kung adulto na, ito ay parang:
- paghila sa kanya pabalik sa pagiging “bata,”
- pagbura sa sarili niyang pinaghirapan,
- at pagsasabi na may utang na loob siya habambuhay na kailangang bayaran.
Mas umaatras ang puso nila, hindi lumalapit.
Subukan ito:
Sa halip na:
“Ginawa ko lahat para sa inyo!”
Sabihin:
“Nasasaktan ako kapag nasisigawan ako. Gusto ko lang maramdaman na nirerespeto pa rin ako dito sa bahay.”
Kapag galing sa sariling nararamdaman ang salita, mas madaling pakinggan kaysa panunumbat.
2. Matutong Sabihin ang “Hindi” Nang Kalma Pero Matatag
Maraming magulang ang nawawalan ng respeto dahil:
- lagi silang available sa utos,
- laging “oo” sa pabor,
- kahit pagod, kahit may sakit, kahit wala nang pera.
Sa isip ng anak, minsan nagiging:
“Si Nanay? Hihingi lang ako, magbibigay ’yan.”
Unti-unting nawawala ang hangganan (boundaries). Kapag walang hangganan, dumidiretso ang tao kahit saan—kasama na ang pagsigaw at pambabastos.
Puwede mong simulan ito:
- “Anak, gusto kitang tulungan pero hindi ko na kaya ’yang halaga na ’yan.”
- “Pagod na ang tuhod ko, hindi ko na kaya magbuhat n’yan. Maghintay tayo kay…”
- “Hindi na mabuti sa’kin ’tong ganitong usapan, mag-uusap tayo pag kalma na tayo pareho.”
Ang taong may malinaw na hangganan, mas madaling respetuhin.
3. Itigil ang Pagmamando sa Bawat Desisyon ng Anak
Oo, mas marami ka nang karanasan. Oo, marami ka nang pinagdaanan. Pero tandaan:
Ang mga anak na adulto na, kahit mali-mali pa minsan ang desisyon, gusto na ring maramdaman na sila ang may hawak sa buhay nila.
Kapag:
- ikaw ang laging nasusunod,
- ikaw ang laging nagdedesisyon sa trabaho, lovelife, pera,
- ikaw ang laging may huling salita,
madalas, ang balik sa’yo: paghihimagsik, pagsagot, pagsigaw.
Subukan ang ganito:
- “Ano ba ang desisyon mo dito, anak?”
- “Handa akong magbigay ng payo kung hihingi ka.”
- “Nandito lang ako, pero alam kong kaya mo ring mag-isip para sa sarili mo.”
Kapag naramdaman nila na nire-respeto mo ang pagiging adulto nila, mas madali rin nilang ibalik ang respeto sa’yo bilang magulang.
4. Ipakita na May Sarili Ka Pa ring Buhay — Hindi Lang Umiikot sa Kanila
May ilang senior na buong mundo ay:
- problema ng anak,
- problema ng apo,
- problema ng bahay.
Wala nang sariling kaibigan, sariling libangan, sariling oras.
Ang dating “Ina” o “Ama” ay nagiging parang “all-around alalay” na lang.
Kapag ganito ang nangyayari, minsan sa paningin ng anak:
“Si Nanay? Nandiyan lang ’yan. Wala namang ibang ginagawa.”
Mas madali tuloy silang magtaas ng boses o hindi magpaalam.
Kaya mahalaga ito:
- Magkaroon ng sariling routine: umaga na ehersisyo, hapon na halaman, gabing panonood o pagbabasa.
- Makipagkita sa kaibigan, kumustahin ang kapitbahay, sumali sa seniors’ group o chapel activities.
- Mag-aral ng bagong hobby: paghahabi, pagdrawing, pag-online video call sa kakilala.
Kapag nakikita ng anak na respeto ang binibigay mo sa sarili mong oras at buhay, natututo rin silang magbigay ng espasyo at galang.
5. Piliin ang Tamang Oras at Tonong Makipag-usap
Minsan, hindi dahil wala nang galang ang anak—naiinis lang sila sa timing.
Halimbawa:
- Sila ay bagong dating galing trabaho, pagod at mainit ang ulo,
- tapos bubungad ka agad ng sermon:
“Ano ba yang trabaho mo, wala ka na sa bahay!”
“Asan na naman ’yung bayad mo sa kuryente?”
Natural, sasagot nang pabalang.
Subukan mo ’to:
- Hintayin munang kumain at makapagpahinga ng kaunti.
- Sabihin nang mahinahon:
“Anak, may gusto sana akong pag-usapan tungkol sa bayarin, pwede ba mamaya pagkatapos mong magpahinga?” - Iwasan ang paninigaw kahit mataas na ang boses nila. Mas mabigat ang epekto kapag ang sagot mo ay:
“Hindi kita sinisigawan, kaya huwag mo rin akong sigawan.”
Kung hindi na talaga maganda ang usapan, puwede mong sabihing:
“Itutuloy natin ’to pag pareho na tayong kalma. Hindi ako komportable sa ganitong tono.”
Ipinapakita mong may standard ka sa kung paano ka dapat kausapin.
6. Ayusin ang Paraan Mo ng “Pangangaral”
Maraming anak ang umaatras kapag:
- paulit-ulit na sermon,
- generalization: “Wala kang kwenta,” “Walang utang na loob,”
- pananakot: “Malalaman mo rin pag tanda mo…”
Sa halip na magbukas ng puso, isinasara nila ito.
Subukang palitan ang pangangaral ng:
- pagkuwento ng sarili mong karanasan:
“Nung kabataan ko, nagkamali rin ako ng paghawak ng pera. Natuto ako doon, kaya sana matuto ka rin kahit mas maaga.” - pagtatanong:
“Ano bang plano mo, anak? Ano bang gusto mong mangyari?” - pag-focus sa aksyon, hindi sa personalidad:
“Nasaktan ako sa ginawa mong pagsigaw, hindi ako komportableng tratuhin nang ganito.”
Mas madaling respetuhin ang magulang na maayos magsalita kahit galit, kaysa sa magulang na masakit manumbat.
7. Protektahan ang Sarili Mo sa Harap ng Apo at Ibang Tao
Kapag sinisigawan ka ng anak mo sa harap ng apo, kapitbahay o ibang kamag-anak at hinahayaan mo lang, may mensaheng napapasa:
- Sa apo: “Ah, okay lang palang sigawan si Lola.”
- Sa anak: “Pwede ko pala ’tong gawin, wala namang epekto.”
Hindi ibig sabihin makikipagsigawan ka rin. Pero pwede kang:
- magsabi nang malinaw:
“Hindi ako papayag na sigawan sa harap ng apo mo. Kung magagalit ka, mag-usap tayo nang tayo lang.” - lumayo muna at pumasok sa kwarto; ipakita na hindi ka komportableng kausapin sa ganong paraan.
Kapag malinaw ang linya ng paggalang sa harap ng iba, natututunan din ng anak na may hangganan.
8. Alagaan ang Sariling Dignidad — Pisikal, Emosyonal, at Espirituwal
Minsan, nawawala ang respeto ng anak dahil nakikita nilang:
- pinapabayaan mo ang kalusugan mo,
- wala ka nang gana sa buhay,
- puro reklamo at sama ng loob ang laman ng bawat araw.
Mas mahirap irespeto ang taong ayaw na ring irespeto ang sarili.
Kaya mahalaga na:
- alagaan ang katawan: maligo, mag-ayos, magbihis nang maayos kahit nasa bahay lang;
- alagaan ang isip: umiwas sa sobrang tsismis at negatibong usapan, maghanap ng bagay na nagpapasaya sa’yo;
- alagaan ang loob: manalangin, magdasal, mag-journal, kausapin ang taong mapagkakatiwalaan kapag mabigat ang dinadala.
Kapag nakikita ng anak na matibay ka pa rin sa loob kahit tumatanda, mas mahirap nilang balewalain ang presensya mo.
Sa huli, hindi mo kontrolado kung paano eksaktong sasagot o kikilos ang anak mo. May sarili na silang isip, sugat, problema, at pinagdadaanan.
Pero kontrolado mo pa rin kung paano mo tatayuan ang sarili mong dignidad bilang magulang at bilang tao.
Gaya ni Aling Nena na unti-unting:
- tumigil sa panunumbat,
- natutong magsabi ng “hindi,”
- nagkaroon ng sariling oras para sa sarili,
- at nagsalita nang mahinahon pero matatag,
napansin niyang, unti-unti ring nagbabago ang tono ng anak niya.
Hindi man bumalik sa “Nanay na kinatatakutan” ang tingin sa kanya,
mas naging Nanay na nirerespeto — hindi dahil sa takot,
kundi dahil sa galing sa puso, utak, at kilos ang pagtayo niya sa sarili.
