EPISODE 1
“Akin na ito! Wala ka nang karapatan sa negosyong iniwan mo!” sigaw ni Carla habang itinutulak ang mga papeles palapit kay Nina.
Nakatayo sila noon sa opisina ng maliit nilang pagawaan ng pagkain sa Quezon City. Tatlumpu’t anim na taong gulang si Nina, isang kusinerang nag-ipon mula sa pagtitinda ng baon sa mga opisina. Ang kaharap niya ay ang matalik niyang kaibigang si Carla, kasama niyang nagtayo ng Kusina ng Bayan limang taon na ang nakalilipas.
Nagsimula sila sa dalawang kaldero, hiniram na kalan, at pangakong hati sila sa puhunan at kita. Si Nina ang nagluluto at nakikipag-usap sa mga supplier; si Carla ang namamahala sa mga order at bangko. Nang magkasakit ang ina ni Nina, ilang linggo siyang nagbantay sa ospital. Pagbalik niya, iba na ang kandado ng pagawaan.
“Sabi mo, magpapahinga ka muna,” malamig na wika ni Carla. “Ako ang nagligtas sa negosyo.”
Inalis ang pangalan ni Nina sa mga pahina ng kumpanya. Sinabihan din ang mga empleyadong kusang umalis siya matapos kumuha ng pera. Walang nagsalita sa kanyang harapan. Kahit ang matagal nilang kasamang tagaluto ay natahimik. Hawak ang lumang kuwaderno ng mga resipe at resibo, umuwi siyang wala nang trabaho, habang kailangan pa rin ng kanyang ina ng gamot.
Sa sumunod na dalawang taon, nagsimula siyang muli sa pagluluto para sa isang kooperatiba ng kababaihan. Hindi niya binura ang sakit, ngunit iningatan niya ang bawat dokumentong may pirma nilang dalawa.
Isang umaga, inanyayahan ang kanilang kooperatiba sa pagpupulong para sa malaking kontrata sa pagkain ng mga empleyado. Pagpasok ni Nina sa conference room, nakita niya si Carla, nakasuot ng mamahaling amerikana.
Ngumiti ito nang makita siya. “Ikaw pala ang kalaban ko?”
Ngunit nang buksan ng tagapangulo ang unang folder, biglang nagbago ang mukha ni Carla. Nasa ibabaw nito ang orihinal na kasunduang matagal niyang ipinagkailang umiiral.
EPISODE 2
Nakasulat sa unang pahina ang kanilang mga pangalan, halaga ng pinagsamang puhunan, at kasunduang pantay nilang pagmamay-ari ang unang pagawaan. Hindi nagsalita si Nina. Hinayaan niyang basahin iyon ng abogadong kasama ng kompanyang naghahanap ng bagong food supplier.
“Ms. Carla,” mahinahon nitong tanong, “bakit ninyo idineklara sa inyong aplikasyon na kayo lamang ang nagtatag ng negosyo?”
Napatitig si Carla sa dokumento. “Matagal na pong umalis si Nina. Wala na siyang pakialam sa kumpanya.”
“Hindi iyon ang tanong,” sagot ng abogado.
Dalawang taon nang dala ni Nina ang kopya ng kasunduan. Noong una, nahihiya siyang lumapit sa abogado. Pakiramdam niya, kapag ipinaglaban niya ang karapatan, para na rin niyang tuluyang inililibing ang pagkakaibigan nilang nagsimula pa sa high school. Ngunit isang dating empleyado ang nagpadala sa kanya ng mga tala ng pagbenta ng kagamitan ng lumang pagawaan sa bagong kumpanyang pagmamay-ari ni Carla. Doon niya naunawaang hindi lamang siya pinatalsik; inilipat pati ang mga pinaghirapan nila nang walang malinaw na pagsasaayos ng kanyang bahagi.
Hindi siya agad nagsampa ng kaso. Nag-ipon siya ng mga resibo, mensahe, at dokumento, pagkatapos ay humingi ng payo sa isang legal aid office. Nagsimula rin siyang magtrabaho sa kooperatiba, kung saan tinuruan niya ang ibang kababaihan ng tamang pagtutuos ng puhunan at gastos. Noong unang linggo, nangutang siya ng limang libong piso sa kapatid upang makabili ng sangkap. Ang inang unti-unting gumagaling ang tumulong magbalot ng pagkain habang nakaupo sa lumang hapag.
Ngayon, ang kumpanyang pinaglalabanan nila ay nag-anyaya sa dalawang supplier para sa pangmatagalang kontrata. Sa pagsusuri ng kanilang mga papeles, lumitaw ang hindi pa nareresolbang usapin sa pagmamay-ari ng negosyo ni Carla. Kaya inimbitahan din si Nina upang marinig ang kanyang panig bago magpasya ang komite.
“Akala ko hindi mo na hahabulin,” mahinang sabi ni Carla nang magpahinga ang pagpupulong.
“Hindi ko hinahabol ang buhay mo,” sagot ni Nina. “Ang hinihingi ko, aminin mong may itinayo tayong dalawa.”
Napayuko si Carla. Inamin niyang natakot siyang mawala ang mga kliyente noong nagkasakit ang ina ni Nina. Nang makita niyang kaya na niyang magpatakbo nang mag-isa, pinili niyang itago ang kasunduan sa halip na kausapin ang kaibigan. Upang mapaniwala ang mga empleyado, pinalabas niyang kumuha ng pera si Nina. Ang paninira ang pinakamatagal na pinasan ng dating kaibigan. Sa tuwing nakikita niya ang larawan nilang magkasama sa tindahan, itinatago niya iyon sa drawer. Hindi niya kayang ipaliwanag sa sarili kung kailan naging mas mahalaga ang kita kaysa sa kaibigan.
“May mga araw na ayokong lumabas ng bahay,” sabi ni Nina. “Hindi dahil wala akong negosyo. Kundi dahil tinatanong ako ng mga tao kung magnanakaw ba talaga ako.”
Tahimik silang naupo. Sa kabilang dulo ng mesa, naroon ang dating kawani nilang si Melba. Siya ang nagdala ng mga kopya ng tala. “Ayokong mawalan ng trabaho ang mga kasama ko,” sabi nito, “pero ayoko ring magkunwari na walang nangyari.”
Pagbalik ng komite, ipinaalam nitong hindi muna isasama sa pagpili ang kumpanya ni Carla hangga’t hindi naaayos ang mga dokumento at mga alegasyon. Ang kooperatiba naman ni Nina ay kailangang dumaan pa rin sa karaniwang pagsusuri ng presyo, kalinisan, at kakayahang maghatid. Walang agarang tagumpay na ibinigay sa alinman. Paglabas nila, hindi nilapitan ni Nina si Carla. Sa unang pagkakataon, hindi niya naramdaman ang pangangailangang ipagtanggol ang sarili sa lahat ng makasalubong.
Makalipas ang ilang linggo, sa tulong ng magkahiwalay nilang abogado, pumayag si Carla sa isang kasunduang ibabalik ang nararapat na halaga ng bahagi ni Nina at maglalabas ng nakasulat na pagwawasto sa maling paratang. Hindi nito naibalik ang dating tiwala, ngunit naibalik ang pangalan niyang halos masira.
Nang sumunod na buwan, nakapasa ang kooperatiba sa pagsubok na paghahatid ng pagkain at nabigyan ng maliit na kontratang maaari pang palawakin. Sa unang araw, tumulong si Nina sa pagsasara ng mga lalagyan. Nakita niyang nagtatakda ng presyo si Melba kasama ang mga bagong kasapi, gamit ang kuwadernong may malinaw na talaan para sa lahat.
Gabi na nang umuwi siya. Nasa mesa ang lumang resipe ng adobo na una nilang niluto ni Carla. Hindi niya iyon itinapon. Inilipat niya lamang sa kahong may mga alaala, saka binuksan ang bagong kuwaderno ng kooperatiba. Sa unang pahina, magkakatabing nakasulat ang mga pangalan ng bawat babaeng may bahagi sa negosyong pinaghirapan nilang buuin.
Kayo ba, kung kayo ang nasa kalagayan ni Nina, mapapatawad ninyo ba ang matalik na kaibigang nagtaksil at nagnakaw ng inyong pinaghirapang negosyo? O mas pipiliin ninyong tuluyang putulin ang inyong pagkakaibigan?
I-comment ang inyong sagot sa COMMENT SECTION ng ating Facebook page! Kung nagustuhan ninyo ang kuwentong ito, huwag kalimutang i-LIKE at i-SHARE sa inyong mga kaibigan!
