EPISODE 2
Hindi agad nakapagsalita si Mang Ruben habang pinagmamasdan ang lumang kuwintas ng dalagita. Labinlimang taon na ang nakalilipas mula nang mamatay ang kanyang kapatid na si Salvador, ngunit malinaw pa rin sa kanyang alaala ang araw na hindi na ito nakabalik mula sa pangingisda.
Dahan-dahang tinulungan ng tatlong mangingisda ang magkapatid na makalabas sa makitid na imbakan. Binalot nila ang mga bata ng malilinis na damit at binigyan ng tinapay at tubig.
“Anak, ano ang pangalan mo?” malumanay na tanong ni Ruben.
“Maria po. Ito naman po ang kapatid kong si Daniel.”
Nang tanungin niya kung sino ang kanilang ina, mahina nitong sinagot na si Rosalie Salvador.
Biglang napahawak si Ruben sa dibdib.
Si Rosalie ang nag-iisang anak ng kanyang kapatid. Labingwalong taong gulang pa lamang ito nang umalis sa kanilang probinsya matapos mamatay ang ama. Simula noon, nawalan na sila ng komunikasyon.
Dahan-dahang inilabas ni Maria mula sa kanyang lumang bag ang isang makapal na sobre na nakabalot sa plastik.
“Bago po namatay si Mama, sinabi niyang hanapin namin ang bangka ni Lolo Salvador. May pamilya raw po kami rito na maaaring tumulong sa amin.”
Doon ikinuwento ng dalagita ang kanilang pinagdaanan.
Tatlong buwan na ang nakalilipas, pumanaw ang kanilang ina matapos ang matagal na pakikipaglaban sa malubhang karamdaman. Ang kanilang ama naman ay matagal nang nang-iwan at hindi na nila alam kung saan matatagpuan.
Dahil wala nang pambayad sa inuupahang bahay sa Maynila, napilitan silang umalis. Gamit ang natitirang pera ng kanilang ina, bumiyahe sila patungo sa probinsyang nakasulat sa lumang sobre.
Ngunit pagdating nila sa barangay, wala silang kilala at hindi nila alam kung saan nakatira ang kanilang mga kamag-anak.
Ang tanging natatandaan ni Maria ay ang kuwento ng kanyang ina tungkol sa lumang bangkang nakapangalan sa kanyang lolo.
“Nakita po namin ang bangka sa dalampasigan. Dito na po kami natulog kasi wala na kaming pera,” umiiyak niyang paliwanag.
“Bakit ninyo sinisindihan ang ilaw tuwing madaling-araw?” tanong ni Ruben.
“Sinabi po ni Mama noon na palaging nag-iiwan ng ilaw si Lolo sa kanyang bangka kapag may mangingisdang hindi pa nakakauwi. Sabi niya, kahit maliit ang ilaw, makakatulong itong makita ang daan.”
Napaluha si Ruben.
Naalala niya kung paano palaging nagsasabit ng lumang lampara ang kanyang kapatid upang gabayan ang mga mangingisdang umuuwi sa dilim.
Hindi niya inakalang makalipas ang labinlimang taon, ang parehong kaugalian ay gagamitin ng sariling mga apo nito upang humingi ng tulong.
Ngunit nang buksan niya ang sobre, may natagpuan siyang isang liham mula kay Rosalie.
“Tito Ruben, kung sakaling makarating sa inyo ang mga anak ko, patawarin ninyo ako dahil hindi ako nakabalik. Natakot akong humarap sa pamilya pagkatapos kong mabigo sa buhay. Pero ngayon, wala na akong ibang taong mapagkakatiwalaan kundi kayo.”
Hindi napigilan ni Ruben ang pag-iyak.
“Mga anak, hindi ninyo kailangang matulog sa bangkang ito. Ako ang kapatid ng lolo ninyo. Pamilya ninyo ako.”
Mahigpit siyang niyakap ni Maria habang umiiyak naman ang batang si Daniel.
Kinabukasan, iniuwi ni Ruben ang magkapatid sa kanilang maliit na bahay. Ang kanyang asawang si Aling Cora ay agad na naghanda ng mainit na pagkain at malinis na higaan para sa mga bata.
Makalipas ang ilang linggo, natulungan nilang maayos ang mga dokumento ng magkapatid upang makapagpatuloy sa pag-aaral. Unti-unti ring natutong ngumiti si Maria, na matagal nang pinilit maging matatag para sa kanyang nakababatang kapatid.
Isang madaling-araw, bago pumalaot si Ruben, napansin niyang nakatayo si Maria sa tabi ng lumang bangka ni Salvador.
May hawak itong maliit na lamparang kanilang ginamit noong mga gabing wala silang matuluyan.
“Lolo Ruben, pwede po ba nating ayusin ang bangka ni Lolo Salvador?” tanong ng dalagita.
“Bakit, anak?”
“Gusto ko po sanang manatili ang ilaw niya rito. Para kung may iba pang nangangailangan ng tulong, malaman nilang may naghihintay sa kanila.”
Tahimik na niyakap ni Ruben ang kanyang pamangkin.
Pagkaraan ng ilang buwan, sama-samang inayos ng mga mangingisda ang lumang bangka. Ginawa nila itong maliit na pahingahan para sa mga nangingisdang inaabutan ng gabi at mga taong nangangailangan ng pansamantalang masisilungan.
Sa unang gabi matapos itong ayusin, magkasamang sinindihan nina Ruben, Maria, at Daniel ang lumang lampara.
Habang pinagmamasdan ang liwanag na sumasalamin sa tubig, inilabas ni Ruben ang kupas na larawan ng kanyang kapatid.
“Salvador,” mahina niyang bulong, “nakauwi na sa atin ang mga apo mo.”
At sa tabi niya, mahigpit na magkayakap ang dalawang batang minsang natagpuang nanginginig sa ilalim ng abandonadong bangka.
