Ako si Liza, 30 years old, isang simpleng nanay na araw-araw nakikipaglaban sa buhay. May anak akong apat na taong gulang, si Miko—makulit, iyakin kapag ayaw, pero sobrang lambing kapag gusto. Simula nang mawala ang trabaho ng asawa ko, si Renan, ako ang naging sandalan ng bahay. Ako ang nagtitinda ng meryenda sa labas, ako ang nagbabantay kay Miko, at ako rin ang nagbibilang kung paano pagkakasyahin ang perang natitira.
Si Renan, dating masigla. Yung tipo ng tatay na kahit pagod, magpapatawa pa rin, bubuhatin si Miko, at magpapalipad ng paper airplane sa sala. Pero nitong mga nakaraang buwan, parang may unti-unting kumakain sa kanya. Madalas siyang hingalin. Madalas sumakit ang ulo. Minsan, bigla na lang siyang natutulala, tapos sasabihin niyang “okay lang ako” kahit halatang hindi.
Hanggang sa isang gabi, umuwi siyang maputla. Nanginginig ang kamay. Pawis na pawis kahit malamig ang panahon.
“Liza… parang nahihilo ako,” bulong niya.
Kinabahan ako. Pero tulad ng maraming pamilyang kapos, ang unang pumasok sa isip ko hindi “ospital,” kundi… “magkano?”
Nagpahinga siya. Pinainom ko ng tubig. Kinabukasan, nagpumilit siyang pumasok sa raket. Ayaw niyang magmukhang mahina. Ayaw niyang makita ni Miko na bumibigay siya.
Pero after ilang araw, tuluyan siyang bumagsak. Dinala ko siya sa health center. Sinabihan kaming mataas daw ang blood pressure, binigyan ng gamot, pinabalik para sa follow-up. Hindi pa rin kami nakakapagpa-laboratory nang maayos. Wala kaming pera. Laging “sa susunod na lang.”
Hanggang dumating ang araw na ‘yon.
Maaga pa lang, gising na ako. Kailangan kong maghanda ng almusal at ihanda si Miko. May follow-up check-up kami sa clinic, kasi ilang araw nang inuubo si Miko at madaling mapagod. Habang nagbibihis siya, nakita ko sa mesa yung maliit na lalagyan ng gamot ni Renan—may mga tableta, may syrup, at may isang bote na kulay brown.
Kinuha ni Miko yung bote. Akala ko lalaruin niya lang. Pero bigla siyang umatras, parang natakot.
“Nanay…” nanginginig niyang sabi.
“Ano ‘yon, anak?”
Tinitigan niya yung bote, tapos tumingin siya sa akin na parang may mabigat siyang alam na hindi niya kayang sabihin.
“NANAY… ayokong inumin yung gamot ni Tatay.”
Natigilan ako.
“Huh? Bakit mo iinumin? Kay Tatay ‘yan,” sagot ko, medyo natatawa pa. Akala ko nag-iinarte lang.
Pero umiyak siya bigla. Yung iyak na hindi dahil sa laruan, kundi dahil sa takot.
“Kasi… pinapainom po niya sa akin… kapag tulog ka.”
Parang may humigpit na kamay sa dibdib ko.
“Ano’ng sabi mo?” mahina kong tanong.
“Yung… mapait… tapos sasabihin niya, ‘Miko, uminom ka para gumaling si Tatay.’”
Hindi ko alam kung anong mararamdaman ko. Halo-halong takot, galit, at pagkalito.
“Anak… kailan ‘to?”
“Tuwing gabi po… minsan… pag umiiyak ako, sinasabi niya, ‘wag kang maingay, may sakit si Tatay.’ Tapos pinapainom niya ako.”
Nanginginig ang daliri ko habang kinukuha yung bote mula sa kamay ni Miko. Bigla kong naisip: Bakit? Para saan?
Tumakbo sa isip ko ang lahat ng pwedeng dahilan. Baka mali lang pagkaintindi ng bata. Baka pinainom lang siya ng vitamins. Baka napagkamalan niya lang.
Pero yung sinabi niyang “mapait” at “gamot ni tatay”… hindi ako mapakali.
Hindi ko na hinintay ang hapon. Dinala ko agad si Miko sa doktor. Hindi na dahil sa ubo niya, kundi dahil sa sinabi niya.
Pagdating namin sa clinic, amoy alcohol at malamig ang hangin. May mga pasyente sa pila. Hawak ko si Miko nang mahigpit, para bang baka mawala siya kapag binitawan ko.
Tinawag kami ng nurse. Pumasok kami sa loob. May doktora na nakaputi, may hawak na clipboard. Sa gilid, may stethoscope na nakasabit. Nakikita ko sa mukha niya na sanay siya sa iyak at takot ng mga tao.
“Ano pong concern?” tanong niya.
Nilunok ko yung kaba ko. “Doc… may gusto po akong ipacheck. Yung anak ko po… sabi niya pinapainom daw siya ng gamot ng tatay niya… gamot ng tatay niya. Gabi-gabi.”
Tumaas bahagya ang kilay ng doktora. “Anong gamot po iyon?”
Inilabas ko yung bote at ilang tableta. “Ito po… ito yung gamot ng asawa ko. Pero… ‘di ko alam kung ano ‘to, binigay lang sa health center dati.”
Kinuha ng doktora, binasa ang label. Saglit siyang natahimik. Tapos napatingin sa akin—hindi na tulad ng normal na tingin, kundi yung tingin na may mabigat na sasabihin.
“Ma’am… sigurado po kayong ito yung iniinom ng bata?”
Bigla akong kinabahan lalo. “Opo… sabi niya… mapait… pinapainom daw siya.”
Dahan-dahang huminga ang doktora. “Ma’am… itong syrup na ‘to… hindi ito gamot na dapat iniinom ng bata. At lalo na… hindi dapat iniinom ng kahit sino maliban sa pinagreseta.”
Parang tumigil ang mundo.
“Doc… anong gamot po ‘yan?”
Tinuro niya ang label. “Para ito sa… severe cough at allergy ng adult—pero may ingredients na pwedeng magdulot ng sobrang antok, pagsusuka, at iba pang side effects sa bata. Kung napapadalas, delikado.”
Nanginginig na ang tuhod ko.
“Pero… bakit niya pinapainom?” halos pabulong kong tanong, na parang ayaw kong marinig ang sagot.
Tahimik muna si doktora. Tapos sinabi niya ang mga salitang sumira sa puso ko:
“Ma’am… may posibilidad na… may hindi sinasabi ang asawa ninyo. At ang bata… ginagamit niya sa isang bagay na hindi dapat.”
Parang may bumara sa lalamunan ko. “Anong ibig sabihin?”
Lumapit si doktora, mas mahinahon ang boses. “Kailangan ko pong itanong… may history po ba ng… paggamit ng bawal na gamot, o pag-inom ng kung anu-anong pampakalma? Or may ginagawa po ba siyang paraan para… ‘tahimik’ ang bata sa gabi?”
Doon ko naalala.
Tuwing gabi, kapag umiiyak si Miko, si Renan ang lumalapit. “Ako na bahala,” laging sabi niya. At ako naman, pagod na pagod, pumapayag. Akala ko sweet lang siyang tatay. Akala ko gusto niyang akuin yung hirap ko.
Pero bakit laging tahimik si Miko pagkatapos?
Bakit minsan, parang sobrang antok ng anak ko, kahit maaga pa?
Bakit may mga umagang gigising siya na namumugto ang mata at parang may hilo?
Biglang nagsalubong ang lahat ng tanong.
“Doc…” umiiyak na ako. “Hindi ko alam… akala ko… normal lang…”
Tumango si doktora. “Ma’am, hindi ito normal. At kailangan natin siyang i-check. Magpapa-urinalysis tayo, at basic labs para makita kung may epekto na sa katawan ng bata. Tapos… kailangan ninyo ring kausapin ang asawa ninyo. Maingat. Kasi kung totoo na pinapainom niya ang bata ng gamot para patahimikin, kailangan itong matigil agad.”
Lumabas ako ng clinic na parang lutang. Hawak ko si Miko. Yakap-yakap ko siya, habang umiiyak siya kasi takot siya sa ospital.
“Nanay… uuwi na tayo?” tanong niya.
“Oo, anak… uuwi tayo,” sagot ko, pero sa loob-loob ko, hindi ko alam kung anong uuwian ko.
Pag-uwi namin, nandoon si Renan. Nasa sala, nakaupo, parang walang nangyari. Pagtingin niya sa amin, ngumiti pa.
“Bakit ang aga niyo?” tanong niya.
Hindi ako nakasagot agad. Titig lang ako nang titig sa kanya, naghahanap ng paliwanag sa mukha niya.
“Tay…” biglang sabi ni Miko, lumapit sa akin at kumapit sa damit ko. “Ayoko na po uminom…”
Nanlaki ang mata ni Renan. Saglit siyang napatingin sa bote na dala ko. Tapos sa doktora card na hawak ko. At doon ko nakita… yung takot sa mata niya.
“Liza…” mahina niyang sabi. “Pwede tayo mag-usap?”
Pero ang dibdib ko, parang sasabog. Kasi sa iisang iglap, may katotohanang bumaon:
Habang ako’y nagtitinda para may pangkain,
habang ako’y naniniwalang “okay lang” basta kumpleto,
may isang taong—ang dapat kong pinagkakatiwalaan—ang gumagawa ng bagay na pwedeng ikapahamak ng anak ko.
Hindi ko alam kung galit ba ang uunahin ko o awa.
Kasi nakita ko rin kung gaano siya kabagsak. Payat. Maputla. Parang may dinadala siyang bigat na hindi niya masabi.
Pero kahit ano pa ang dahilan niya, isang bagay ang malinaw:
Walang karapatan ang kahit sino—kahit pa tatay—na ilagay sa panganib ang anak.
Lumuhod ako sa harap ni Miko at hinaplos ko ang buhok niya.
“Anak… hindi na mangyayari ‘yon,” pangako ko.
Tumingin ako kay Renan, nanginginig ang boses ko.
“Renan… mahal kita. Pero kung totoong pinapainom mo ang anak natin ng gamot mo… hindi ko ‘yan palalampasin.”
At sa gabing ‘yon, habang umiiyak si Miko sa kwarto dahil takot na takot siya, doon ko naramdaman kung gaano kabigat ang pagiging nanay.
Minsan, ang sakit hindi lang galing sa mundo.
Minsan, ang sakit… galing sa loob ng bahay.
Kaya sa lahat ng nanay na nakikinig, tandaan niyo ito:
Bago niyo ipikit ang mata niyo sa pagod, siguraduhin niyong ligtas ang anak niyo.
Bago niyo sabihing “okay lang,” tingnan niyo kung may mali na palang nangyayari sa katahimikan.
At kapag ang isang bata nagsalita ng takot—pakinggan.
Kasi minsan, ang simpleng linyang…
“Nanay, ayokong inumin ang gamot ni tatay”
…ay hindi lang reklamo.
Isa pala siyang sigaw para iligtas ang sarili niyang buhay.
TRENDING STORY FOR YOU
