Para sa kanila, isa lang akong batang palaboy.
Isang gusgusing batang araw-araw nakatayo sa labas ng mamahaling private school, bitbit ang maliit na basket ng yema at paulit-ulit na nagsasabing, “Yema po… sampung piso lang.”
Pinagtitinginan ako ng mga estudyanteng malinis ang uniporme.
May ilan na bumibili.
May ilan ding pinagtatawanan ang marumi kong damit at pudpod na tsinelas.
Pero hindi nila alam na hindi ako pumupunta roon para lang kumita.
May hinihintay ako.
May hinahanap ako.
At bago mawala ang nanay ko tatlong buwan na ang nakaraan, iisa ang bilin niya sa akin:
“Jun, kung hindi ako makauwi, ipagbili mo ang mga yemang nasa asul na kahon. Huwag mong bubuksan ang huling balot. Dalhin mo iyon sa Paaralang Pribado ng San Jose.”
Kaya araw-araw akong pumupunta sa gate.
Pero lagi akong hinaharang ng guard.
“Bata, bawal magtinda rito.”
“Sir, may ibibigay lang po ako.”
“Kanino?”
Hindi ko alam.
Iyon ang problema.
Walang pangalan si Mama na sinabi.
Ang bilin lang niya:
“Kapag nakita ng tamang tao ang laman, malalaman niya.”
Noong araw na iyon, kinumpiska ng guard ang basket ko.
Napaiyak ako.
“Sir, huwag po! Nandoon po iyong bilin ni Mama!”
Nagkumpulan ang mga tao.
At sa gitna ng gulo, nahulog ang isang balot ng yema.
Napunit ang plastic.
At mula sa loob—
may lumabas na maliit na nakatiklop na papel.
Sakto namang lumabas sa gate ang principal na si Dr. Teresa Villanueva.
“Anong nangyayari rito?”
Agad yumuko ang guard.
“Ma’am, ilang araw na pong nagtitinda ang batang ito sa gate. Pinapaalis namin pero bumabalik.”
Lumapit siya sa akin.
“Ano’ng pangalan mo?”
“Jun po.”
“Nasaan ang magulang mo?”
Hindi ako agad nakasagot.
“Nawawala po si Mama.”
Nagbago ang mukha niya.
Pinulot niya ang papel na nalaglag mula sa yema.
Pagkabukas niya, biglang nanlamig ang kanyang mukha.
Parang hindi siya makahinga.
“Nasaan mo nakuha ito?”
“Kay Mama po.”
“Ano’ng pangalan ng mama mo?”
“Liza Morales po.”
Nabitawan niya ang papel.
Napahawak siya sa railing ng gate.
“Hindi maaari…”
Napatingin ang mga guro sa kanya.
“Ma’am?”
Dinampot niya ulit ang note.
Nakasulat doon:
Teresa, kung mabasa mo ito, ibig sabihin hindi na ako nakabalik. Huwag mong hayaang mapunta sa kanila si Jun. Anak mo rin siya sa paraang hindi mo alam. Hanapin mo ang lumang student file ko—Batch 2007, Scholarship Section. Nandoon ang totoo.
Tumingin sa akin ang principal na parang ngayon lang niya ako nakita nang maayos.
“Jun…”
“Opo?”
“May sinabi pa ba ang Mama mo?”
Tumango ako.
“Sabi niya po, huwag akong matakot sa inyo.”
Doon siya napaiyak.
At sa harap ng lahat, bigla niya akong niyakap.
Hindi ko maintindihan kung bakit.
Pero habang yakap niya ako, paulit-ulit niyang sinasabi:
“Liza… bakit ngayon mo lang sinabi?”
Dinala niya ako sa loob ng school.
Unang beses kong makapasok doon.
Malamig ang hallway. Makintab ang sahig. May mga litrato ng honor students sa dingding.
Pumunta kami sa records room.
Hinahanap ni Dr. Teresa ang lumang file ni Mama.
Matagal bago nila nakita.
Nasa kahon ng Batch 2007.
Binuksan niya iyon.
May litrato ni Mama noong high school.
Naka-uniform.
Nakangiti.
At sa tabi niya sa isang lumang graduation photo ay si Dr. Teresa—mas bata, hindi pa principal.
Magkaibigan pala sila.
“Scholar si Liza dito,” umiiyak niyang sabi. “Ako ang best friend niya.”
“Bakit hindi ko po kayo kilala?”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay may inilabas siyang sealed envelope mula sa folder.
May sulat:
PERSONAL — FOR TERESA ONLY
Binuksan niya iyon.
Habang binabasa niya, unti-unting nanginig ang kanyang kamay.
Doon ko nalaman ang kuwento.
Noong graduating sina Mama at Teresa, nabuntis si Mama.
Ayaw raw malaman ng pamilya ng lalaking nakabuntis sa kanya dahil mayaman at kilala ang mga ito.
Pinilit siyang tumigil sa pag-aaral.
Si Teresa lamang ang tumulong sa kanya.
Ngunit may mas malaking lihim.
Ang lalaking ama ko pala ay kapatid ni Teresa—si Ramon Villanueva.
“Kuya ko ang tatay mo,” umiiyak niyang sabi.
Napatitig ako sa kanya.
“Nasaan po siya?”
Napayuko siya.
“Patay na.”
Parang may bumagsak sa loob ko.
Hindi ko kailanman nakilala ang tatay ko.
At ngayong nalaman ko kung sino siya—
wala na pala siya.
Ayon sa sulat, hindi sinabi ni Mama kay Ramon ang tungkol sa pagbubuntis dahil pinagbantaan siya ng ama nitong si Don Emilio. Kapag lumapit daw siya sa pamilya, sisirain nito ang buhay niya at kukunin ang bata.
Ako iyon.
“Bakit po ako pinapunta ni Mama dito ngayon?”
Hindi agad makasagot si Dr. Teresa.
May isa pang papel sa envelope.
Medical records ni Mama.
At isang handwritten note na mas bago.
Teresa, may sakit ako. Hindi ko alam kung gaano pa ako katagal. Ayokong malaman ni Jun dahil bata pa siya. Pero may mga taong naghahanap sa akin dahil gusto nilang kunin ang dokumentong nagpapatunay na anak siya ni Ramon. May trust fund na iniwan ang kuya mo bago siya mamatay. Hindi pera ang habol ko. Gusto ko lang masigurong may kinabukasan ang anak ko.
Napatingin si Teresa sa akin.
“Jun, kailan mo huling nakita ang Mama mo?”
“Tatlong buwan na po.”
“Ano ang sinabi niya?”
“Magde-deliver lang daw po siya ng yema.”
Agad siyang tumawag sa pulis.
Nagsimula silang maghanap.
Sinuri ang CCTV malapit sa bahay namin.
May nakita silang footage ni Mama na sumakay sa isang lumang van.
Ang van ay nakarehistro sa dating driver ng pamilya Villanueva.
Doon nagsimula ang mas malaking imbestigasyon.
Makalipas ang dalawang araw, may tumawag.
May babaeng natagpuan sa isang maliit na charity hospice sa Laguna.
Pangalan niya—
Liza Morales.
Sumama ako kay Dr. Teresa.
Habang nasa biyahe, hindi ako makaupo nang maayos.
“Buhay po si Mama?”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Pupuntahan natin siya.”
Hindi niya sinabing oo.
At doon ako lalo natakot.
Pagdating sa hospice, may isang nurse na lumapit.
“Naghihintay po siya.”
Tumakbo ako sa kuwarto.
Nandoon si Mama.
Pero halos hindi ko siya makilala.
Payat na payat.
Maputla.
At may oxygen tube sa ilong.
“Ma…”
Dahan-dahan niyang iminulat ang mata.
“Jun…”
Tumakbo ako at niyakap siya.
“Bakit mo po ako iniwan?”
Umiyak siya.
“Hindi kita iniwan, anak.”
Doon niya sinabi ang totoo.
Matagal na pala siyang may cancer.
Hindi niya sinabi sa akin dahil ayaw niyang makita kong araw-araw siyang nanghihina.
Nang malaman niyang hinahanap siya ng mga dating tauhan ni Don Emilio dahil sa documents tungkol sa mana ng tatay ko, nagtago siya sa hospice upang ilayo ako sa gulo.
“Akala ko may oras pa ako,” sabi niya.
“Uuwi tayo, Ma.”
Ngumiti siya.
“Anak…”
“Pagaling ka muna.”
Hinawakan niya ang mukha ko.
“Makinig ka.”
Umiling ako.
“Ayoko.”
“Jun…”
“Nagbebenta na po ako ng maraming yema. May pera na tayo.”
Napaluha si Dr. Teresa sa tabi namin.
“Pwede na tayong bumili ng gamot.”
Humagulgol si Mama.
“Hindi na gamot ang kailangan ko.”
Doon ako nagsimulang sumigaw.
“Huwag po!”
Niyakap niya ako kahit mahina na siya.
“Patawad kung ginawa kitang matapang nang masyado kang bata.”
“Hindi ko kailangan maging matapang. Ikaw lang kailangan ko.”
Tumulo ang luha niya sa buhok ko.
“May pamilya ka na.”
Tiningnan niya si Teresa.
“Alagaan mo siya.”
“Oo,” humahagulhol nitong sagot.
“Pangako?”
“Pangako.”
Kinagabihan, natulog akong nakahawak sa kamay ni Mama.
Nagising ako dahil malamig na iyon.
Tahimik ang kuwarto.
May nurse sa tabi.
At si Dr. Teresa ay umiiyak.
“Ma?”
Walang sagot.
“Ma, gising na po.”
Wala pa rin.
Niyugyog ko ang kamay niya.
“Ma… marami pa po tayong yema.”
Hindi ko alam kung bakit iyon ang sinabi ko.
Siguro dahil iyon lang ang bagay na nagdala sa akin pabalik sa kanya.
Pero wala na siyang narinig.
Tatlong buwan ko siyang hinanap.
At nang matagpuan ko siya—
isang gabi lang pala ang natitira sa amin.
Sa libing ni Mama, may maliit akong basket ng yema sa tabi ng kabaong.
Isa-isa kong inilagay ang mga iyon sa mga batang dumalo.
Ang huling piraso ay hindi ko ibinigay.
Iyon ang balot na may natitirang kopya ng note niya.
Tinupi ko ulit at inilagay sa bulsa ko.
Pagkatapos ng libing, dinala ako ni Dr. Teresa sa school.
“Dito ka na mag-aaral,” sabi niya.
Umiling ako.
“Wala po akong pambayad.”
“Hindi mo kailangan.”
“Dahil po ba sa pera ni Papa?”
Umiling siya.
“Dahil ito ang pangarap ng Mama mo.”
Makalipas ang ilang araw, isinuot ko ang unang school uniform ko.
Malinis.
Puting-puti.
Pero nang tumingin ako sa salamin, hindi ako natuwa.
Naalala ko si Mama na nagtitinda ng yema sa kusina.
Naalala ko ang mga kamay niyang laging amoy condensed milk at asukal.
Naalala ko kung paano niya binabalot isa-isa ang yema habang sinasabi:
“Kapag nakapag-aral ka, anak, huwag mong ikahiya kung saan ka nanggaling.”
Sa unang araw ko sa klase, dumaan ako sa gate kung saan ako dating pinapaalis.
Binati ako ng guard.
“Good morning, Jun.”
Tumango ako.
Pero bago ako pumasok, napatingin ako sa puwesto sa labas kung saan ako dating nakatayo.
Parang nakikita ko pa rin ang sarili kong gusgusin, umiiyak, hawak ang basket.
At sa isip ko, narinig ko si Mama:
“Jun, ubusin mo ang paninda bago umuwi.”
Napangiti ako.
Pagkatapos ay tumulo ang luha.
Dahil ngayon, kahit gaano karaming yema ang maubos ko—
wala nang bahay na uuwian kung saan naghihintay siya.
At kahit nahanap ko ang pamilyang matagal niyang itinago para protektahan ako, ang tanging taong gusto kong pagsabihan ng:
“Ma, nakapasok na ako sa school na pinapangarap mo…”
ay wala na para marinig iyon.
Kaya bawat unang araw ng klase, nag-iiwan ako ng isang pirasong yema sa tabi ng litrato niya.
At palagi kong binubulong:
“Ma, hindi na nila ako pinapaalis sa gate.”
“Pero sana…”
“…nandito ka para ikaw mismo ang maghatid sa akin papasok.”
