NAGALIT AKO DAHIL PANIS ANG KANIN… PERO NANG MAKITA KO SI NANAY NA NAGTITIRA NG BAHAGI PARA SA AMIN, NALAMAN KO NA SIYA PALA ANG LAGING “PANIS” SA PAGOD AT PUYAT.
Ako si Jairo, 17 taong gulang, Grade 11. Sa labas, mukha akong matapang—yung tipong hindi nagpapatinag, mabilis sumagot, at laging may dahilan. Pero sa totoo lang, pagod din ako. Pagod sa kahirapan, pagod sa kakulangan, at pagod sa pakiramdam na parang araw-araw, kulang ang lahat.
Simula nang iniwan kami ng tatay ko, si nanay na lang ang kumakapit sa lahat. Si Nanay Mercy—payat, maputla, laging may eyebags na parang hindi na natatapos ang puyat. Naglalaba siya sa umaga, naglilinis sa hapon, at kung minsan, nagbabalot pa ng kakanin para may pandagdag sa bayad sa kuryente.
At ako… imbes na tumulong nang buong puso, madalas akong nagiging reklamo.
Noong araw na ‘yon, galing akong school. Mainit ang ulo ko kasi pinagalitan ako ng teacher sa harap ng klase—hindi raw ako nagpasa ng project on time. Eh paano ko ipapasa, kung gabi-gabi akong nagbabantay sa kapatid kong maliit habang si nanay nasa labas naglalaba?
Pag-uwi ko, ang gusto ko lang, kumain. Tahimik ang bahay, ‘yung ilaw sa kusina, dilaw at mahina. Amoy lumang mantika, amoy sabon sa labada, at amoy… kanin.
Nakita ko si nanay sa mesa. Naka-upo siya sa bangkito, nakasuot ng lumang daster, gusot ang buhok, at parang ang bigat ng mata niya. Tahimik niyang hinihiwa-hiwalay ang kanin sa plato, parang may binibilang.
“Anak, nandiyan na ‘yung ulam,” mahina niyang sabi. “Ginisang sardinas… konti lang ha.”
Umupo ako. Kinuha ko yung kanin. Pero pag-subo ko pa lang ng unang kutsara, napanganga ako.
Panis.
Yung lasa na hindi mo puwedeng ipagkaila—maasim, mabaho, parang dumidikit sa dila. Biglang uminit ang ulo ko, at parang lahat ng sama ng loob ko sa buong araw, doon lumabas.
“Nanay! Ano ba ‘to? Panis ang kanin!” sigaw ko, sabay tapon ng kutsara sa mesa.
Napatigil si nanay. Hindi siya kumurap agad. Parang sanay na siyang masigawan, pero sa bawat sigaw, may parte pa ring nasasaktan.
“Pasensya na, anak…” mahina niyang sagot. “Baka… baka natagalan lang… initin ko—”
“Hindi! Lagi na lang ganito!” putok ko. “Wala na bang matinong pagkain dito? Puro sardinas, puro toyo, tapos panis pa!”
Tahimik lang siya. Yumuko. Parang may tinatago siyang luha, o baka wala na siyang lakas umiyak.
Pero ako, hindi tumigil. Dahil sa utak ko, ang panis na kanin, simbolo ng buhay naming panis na rin—paulit-ulit, walang bagong pag-asa.
“Kung wala tayong makain, sana sinabi mo na lang!” dagdag ko, na para bang kasalanan niya lahat.
Tumayo si nanay, dahan-dahan, parang may masakit sa likod. Kinuha niya yung kaldero, binuksan, sininghot. Napapikit siya saglit.
“Oo nga… panis,” bulong niya, halos hindi marinig. “Pasensya na…”
Tinakpan niya ulit ang kaldero. Tapos hindi niya ako pinagalitan. Hindi niya ako sinigawan pabalik. Ang ginawa lang niya, kumuha siya ng maliit na tupperware sa gilid, binuksan, at dahan-dahang inilabas ang… kaning puti.
Hindi marami. Mga dalawang sandok lang.
Napakunot noo ako. “Ano ‘yan?”
Umupo siya ulit sa tapat ko. Kinuha niya ang plato ko, tapos kinuha niya yung bagong kanin at inilipat sa plato ko. Sa sarili niyang plato… hindi niya nilagyan.
“Nanay, bakit?” tanong ko, medyo bumaba na ang boses ko.
Hindi siya sumagot agad. Pinisil niya ang gilid ng plato, parang nagpupumilit maging kalmado.
“Para sa inyo ‘yan,” sabi niya. “Itinira ko kanina pa. Kasi… alam kong uuwi ka na gutom.”
Napatigil ako.
“Eh ikaw?” tanong ko.
Ngumiti siya ng pilit. “Ako… busog na ‘ko,” sabi niya. Pero halata sa boses niya na kasinungalingan.
Tumingin ako sa kanya. Napansin ko kung gaano siya kaputla. Kung gaano ka-dry ang labi niya. Kung gaano ka-lalim ang eyebags niya. At kung paano nanginginig nang konti ang kamay niya habang inaayos yung kanin sa plato ko.
Bigla kong naalala: kanina ko pa siya nakikita sa mesa, hinihiwa-hiwalay ang kanin sa plato… hindi pala ‘yon basta pag-aayos.
Binibilang niya kung paano pagkakasyahin.
Nang hindi ko napansin, napunta ang tingin ko sa gilid ng kusina. May isang maliit na lalagyan doon na may kanin din—pero hindi sa mesa, kundi nakatago sa likod ng pinggan.
Parang may pumasok sa isip ko. Kaya tumayo ako, lumapit, at binuksan ko ‘yung lalagyan.
Kanin. Pero hindi puti.
Bahaw. Halos tutong. Halos panis na rin. Yung tipong kapag ininit, pwede pa, pero kapag hindi… delikado.
Napalingon ako kay nanay. “Nanay… ito yung kakainin mo?”
Hindi siya makatingin. “Jairo…” bulong niya. “Okay lang ako. Ikaw na muna.”
Doon ako nabasag.
Kasi bigla kong na-realize: habang ako sumisigaw dahil panis ang kanin, si nanay… araw-araw siyang panis sa pagod. Araw-araw siyang inuubos ng buhay, pero hindi siya nagrereklamo.
Hindi dahil hindi siya nahihirapan.
Kundi dahil may inaagapan siyang gutom—yung gutom naming mga anak.
Umupo ako ulit. Nanginginig ang lalamunan ko. Pero may mas mabigat pang tumama sa akin.
“Nay… bakit hindi mo sinabi?” tanong ko, halos pabulong na.
Doon siya umiyak. Hindi malakas. Yung tahimik na iyak, yung luha na dumadaan lang sa pisngi at hindi niya pinupunasan, kasi pagod na siyang punasan ang sarili niya.
“Anak…” sabi niya, “pag sinabi ko… mag-aalala kayo. Pag nag-alala kayo… lalo kayong manghihina. Kaya ako na lang.”
Huminga siya nang malalim. “Tapos… pag puyat ako, okay lang. Basta kayo… may lakas. May kain. May baon. Kahit papaano.”
Parang sinaksak ang puso ko.
Naalala ko kung paano ako magsabi ng, “Bakit ganito?” “Bakit kulang?” “Bakit wala?” Na para bang si nanay ang may kasalanan ng lahat.
Pero sa totoo lang… si nanay ang dahilan kung bakit may “lahat” pa kami.
Bigla akong tumayo at lumapit sa kanya. Yumakap ako. Mahigpit. Yung yakap na matagal ko nang hindi ginagawa kasi “nahihiya” akong maging malambing.
“Nay… sorry,” umiiyak kong sabi. “Ang sama-sama ko. Ang ingay ko. Ang kapal ng mukha ko magreklamo… eh ikaw pala yung nauubos.”
Hinaplos niya ang likod ko. “Okay lang, anak,” sabi niya. “Pagod ka lang din.”
Pero ako, hindi ko kayang palampasin.
Kinuha ko yung plato niya. Kinuha ko yung natitirang kanin sa tupperware. Hinati ko. Kahit konti lang. Kahit hindi sapat.
“Walang uuna,” sabi ko. “Kakain tayo pareho.”
Tumingin siya sa akin, parang gulat, parang hindi siya sanay na may nag-aalaga rin sa kanya.
“Nagugutom din ako, Nay,” dagdag ko, “pero mas gutom ako sa makita kang okay.”
Napangiti siya sa gitna ng luha.
At sa gabing ‘yon, kahit simpleng sardinas lang ang ulam, kahit walang karne, kahit walang dessert… ang bigat sa dibdib ko, pero ang gaan ng pakiramdam ko.
Kasi natutunan ko yung bagay na matagal kong hindi nakita:
Hindi lang pala pagkain ang “panis.”
Minsan, tayo mismong mga anak ang panis sa ugali—sa reklamo, sa yabang, sa pagiging manhid sa sakripisyo.
At minsan, ang nanay… hindi panis ang kanin ang pinoproblema niya.
Kundi ‘yung sarili niyang katawan na panis na sa pagod, pero pinipilit pa ring gumalaw.
Kaya kung ikaw ‘yung anak na madaling magalit kapag kulang ang pagkain, kapag hindi masarap ang ulam, kapag paulit-ulit ang hinaing—huminto ka sandali.
Tingnan mo ang nanay mo.
Baka habang ikaw nagrereklamo sa panis na kanin…
siya pala ang laging “panis” sa pagod at puyat—para lang hindi ka magutom.
At bago ka sumigaw, bago ka magtapon ng kutsara, bago ka magbitaw ng masakit na salita… isipin mo muna:
Hindi kaaway ang nanay mo.
Hindi siya dahilan ng hirap.
Siya ang dahilan kung bakit kahit hirap… may tahanan ka pang inuuwian.
WATCH TRENDING STORY TODAY
